میراث در آتش؛ از شمشیر مغول تا بنزینِ جهل / گزارشی از فاجعه تخریب کتابخانه‌های عمومی و نابودی نسخ خطی در حوادث اخیر

برخی رسانه‌ها از لزوم دریافت غرامت مالی از مسببان این آشوب‌ها سخن می‌گویند؛ اما پرسش اساسی اینجاست: آیا میراث علمی و ادبی یک کشور قیمت دارد؟ نسخه خطی که صدها سال از گزند حوادث جان سالم به در برده و اکنون به خاکستر تبدیل شده، با هیچ بودجه‌ای بازتولید نخواهد شد.

کد خبر: ۱۳۶۱۱۶۳

يکشنبه - ۰۵ بهمن ۱۴۰۴ / January 25, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو،  تاریخ ایران، بارها شاهد هجوم بیگانگان به زیرساخت‌های علمی و فرهنگی خود بوده است. در این میان، نام «مغول» مترادف با ویرانگری است؛ نامی که حتی پس از قرن‌ها، خشم و نفرتی عمیق را در قلب هر ایرانی برمی‌انگیزد. اما براستی مغول‌ها چه کردند که حافظه جمعی ما آن‌ها را نمی‌بخشد؟

داغِ سیاه بر پیکر تاریخ: روایت کتاب‌سوزی مغولان

مغول‌ها با «کتاب‌سوزی» به جنگِ امنیت روانی و تمدنی ایران رفتند. روایت‌های تاریخی تکان‌دهنده‌ای وجود دارد که می‌گویند در پی حمله آن‌ها، حجم کتاب‌های به آب ریخته شده چنان بود که رودخانه‌ها از جوهر سیاه شدند. گنجینه‌هایی چون نسخ دست‌نویس کتاب شفای ابن‌سینا، اشعار رودکی و دیوان‌های اولیه شاعران پارسی در آتش جهل سوختند. هرچند آن خسارات جبران‌ناپذیر بود، اما تاریخ گواهی داد که دشمنان نتوانستند صدای میراث فرهنگی ایران را برای همیشه خاموش کنند.

مغول‌های مدرن: تکرار تاریخ در اغتشاشات دی‌ماه

امروز اما شاهد ظهور جریانی هستیم که در مسیر کتاب‌سوزی، روی مغول‌ها را سپید کرده‌اند. طبق گزارش دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، در جریان ناآرامی‌های اخیر، بیش از ۵۰ کتابخانه عمومی در سراسر کشور دچار خسارت شدند. در این میان، فاجعه اصلی در کتابخانه‌هایی رخ داد که از چرخه خدمت‌رسانی خارج شدند.

تراژدی کتابخانه محمدیه بروجن: در این کتابخانه، بیش از ۱۲ هزار نسخه ارزشمند نگهداری می‌شد که شامل:

نسخ خطی نادر و منحصر‌به‌فرد.

چاپ‌های سنگی و گراورهای تاریخی.

دایره‌المعارف‌ها و فرهنگ‌های معتبر عربی و فارسی از مراکز علمی لبنان، مصر و عراق.

این آثار، تنها کاغذ و مرکب نبودند؛ آن‌ها شناسنامه تمدنی ما بودند که در آتش بغض و کینه سوختند.

خسارتی که با پول جبران نمی‌شود

برخی رسانه‌ها از لزوم دریافت غرامت مالی از مسببان این آشوب‌ها سخن می‌گویند؛ اما پرسش اساسی اینجاست: آیا میراث علمی و ادبی یک کشور قیمت دارد؟ نسخه خطی که صدها سال از گزند حوادث جان سالم به در برده و اکنون به خاکستر تبدیل شده، با هیچ بودجه‌ای بازتولید نخواهد شد. این وحشی‌گری و حمله به نمادهای علم، مستقیماً تمدنی را هدف گرفته است که برخی مدعی دفاع از آن هستند، اما در عمل با بنزینِ استکبار به جانش افتاده‌اند.

قضاوت سختِ تاریخ در انتظارِ تبرداران

تاریخ قضاوت‌گر دقیقی است. همان‌گونه که امروز نام مغول با نفرت گره خورده است، کسانی که در هفته‌های اخیر تبر به ریشه میراث فرهنگی و ادبی این مرز و بوم زدند، در حافظه ملت ایران به عنوان گروهی وحشی و بیگانه با تمدن ثبت خواهند شد. جهل و تخریب شاید چند صباحی درخشش علم را بپوشاند، اما در نهایت، رو سیاهی برای زغالِ آتش‌افروزانی می‌ماند که کتاب را دشمن خود پنداشتند.