روایتی متفاوت از جهاد؛ «جهاد و فطرت» منتشر شد

کتاب «جهاد و فطرت»به قلم مهدی کشت‌کاران در نشر معارف منتشر شد.

کد خبر: ۱۳۶۱۵۰۶

دوشنبه - ۰۶ بهمن ۱۴۰۴ / January 26, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، کتاب «جهاد و فطرت» اثری تحلیلی در حوزه اندیشه اسلامی است که به بررسی عمیق مفهوم جهاد و نسبت آن با فطرت انسانی می‌پردازد. این کتاب حاصل مجموعه مباحثی است که با موضوع جهاد در جلسات درسی استاد عابدینی و در موقعیت‌های مختلف علمی و آموزشی مطرح شده و سپس مهدی کشت‌کاران گردآوری، تنظیم و تدوین شده است. اثر حاضر تلاش دارد با رویکردی عقلانی و فطرت‌محور، یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم دینی را از زاویه‌ای نو و قابل فهم برای مخاطب امروز تبیین کند.

این کتاب در قالب دو فصل اصلی سامان یافته و در هر فصل، موضوع جهاد از منظرهای مختلف مورد واکاوی قرار گرفته است. محور اصلی مباحث کتاب، تبیین ارتباط جهاد با «فطرت انسان» و به بیان دیگر، نقش جهاد در توسعه «من حقیقی» انسان است؛ مفهومی که نویسنده آن را اساس حرکت تکاملی بشر در مسیر توحید می‌داند.

فصل نخست کتاب با عنوان «مبانی جهاد» شامل سه بخش است. در بخش اول که «ادراک من» نام دارد، مباحثی همچون علاقه فطری انسان به خود، میل ذاتی به بقا و دفاع فطری مطرح می‌شود. در این بخش، نویسنده با تکیه بر مبانی انسان‌شناسی، نشان می‌دهد که دفاع از خود و آنچه به هویت انسان گره خورده، ریشه در فطرت سالم بشری دارد و امری تحمیلی یا صرفاً قراردادی نیست.

بخش دوم فصل اول با عنوان «ابتدایی‌ترین حق من» به بررسی حق تصرف برای بقا و حق دفاع از خود می‌پردازد. در این بخش، جهاد به‌عنوان امتداد طبیعی حق حیات و بقا معرفی می‌شود؛ حقی که نه‌تنها در آموزه‌های دینی، بلکه در وجدان مشترک انسانی نیز پذیرفته شده است. نویسنده در این قسمت تلاش می‌کند نشان دهد که جهاد، در بنیاد خود، واکنشی فطری به تهدید علیه حیات، کرامت و هویت انسان است.

بخش سوم فصل نخست با عنوان «گستره من» به تبیین مفهوم «من حقیقی» انسان می‌پردازد و موضوعاتی چون اصالت فرد، شمول هویت انسانی، تنازع و بقا را مورد بررسی قرار می‌دهد. در این بخش، انسان فراتر از موجودی فردگرا و محدود تعریف می‌شود و هویت او در پیوند با حقیقت، جامعه و مسیر الهی معنا می‌یابد.

فصل دوم کتاب با عنوان «حقیقت جهاد؛ هدف، شاخصه‌ها، گستره و مراتب» در چهار بخش تنظیم شده و به‌طور مستقیم وارد بحث‌های عمیق‌تر و کاربردی‌تر درباره جهاد می‌شود. بخش اول این فصل با عنوان «حقیقت جهاد» به موضوعاتی همچون دفاع از توحید و بازخوانی مفهوم جهاد ابتدایی و بازگرداندن آن به جهاد دفاعی می‌پردازد. در این بخش، جهاد نه به‌عنوان ابزار خشونت، بلکه به‌مثابه سازوکاری برای صیانت از حقیقت توحید تبیین می‌شود.

بخش دوم فصل دوم با عنوان «غایت و هدف جهاد» به بررسی اهدافی چون نابودی فتنه، احیای راه خدا، تحقق کمال انسانی، تسریع در رشد معنوی، جداسازی حق از باطل و نسبت جهاد با ظهور می‌پردازد. نویسنده در این بخش، جهاد را حرکتی هدفمند و آگاهانه معرفی می‌کند که غایت آن، هدایت بشر به سوی کمال و رفع موانع رشد انسانی است.

بخش سوم با عنوان «شاخصه‌ها» به دو محور اصلی می‌پردازد: شاخصه‌های جهاد در راه خدا و شاخصه‌های مجاهد. در این قسمت، معیارهایی همچون نیت الهی، آگاهی، اخلاص، مسئولیت‌پذیری و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی به‌عنوان مؤلفه‌های اصلی جهاد حقیقی معرفی می‌شوند.

بخش چهارم و پایانی فصل دوم با عنوان «مراتب و گستره جهاد» به بررسی مراتب مختلف جهاد و دعوت، همچنین گستره جهاد و قتال در سایر ادیان می‌پردازد. این بخش با نگاهی تطبیقی، تلاش می‌کند جایگاه جهاد را در منظومه کلی ادیان الهی و تاریخ بشر روشن سازد.

روش بحث در کتاب «جهاد و فطرت» تحلیلی و عقلانی است. هدف اصلی این اثر، ارائه حکمی از جهاد است که فطرت سالم انسانی پذیرای آن باشد. برای تحقق این هدف، نویسنده ابتدا ماهیت جهاد را تحلیل کرده و آن را به عناصر اولیه و فطری بازمی‌گرداند؛ به‌گونه‌ای که مخاطب، فارغ از دین، مذهب یا مکتب خاص، بتواند با وجدان انسانی خود آن را درک و بپذیرد.

در مجموع، کتاب «جهاد و فطرت» تحلیلی عمیق از مبانی، اهداف و مراتب جهاد در اندیشه اسلامی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که جهاد و قتال در راه خدا، نه جلوه‌ای از خشونت، بلکه تجلی رحمت الهی برای رساندن بشر به جایگاه حقیقی «خود» است. این اثر با عبور از تعاریف سطحی، جهاد را عاملی حیاتی برای توسعه وجودی انسان و اقامه توحید معرفی می‌کند و متنی راهگشا برای فهم عقلانی فرهنگ مقاومت و شهادت به شمار می‌آید.