بیژن رنجبر :

جانباز پیوند میان ساحت علم و ساحت عمل است

بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در مراسم بزرگداشت روز جانباز در دانشگاه آزاد اسلامی: جانبازان، سرمایه‌های حقیقی کشور هستند که اعتبار و مشروعیت تمدن نوین اسلامی را در بازار جهانی قدرت تضمین کرده‌اند.

کد خبر: ۱۳۶۱۶۵۰

دوشنبه - ۰۶ بهمن ۱۴۰۴ / January 26, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو ، بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در مراسم بزرگداشت روز جانباز در دانشگاه آزاد اسلامی ضمن تبریک اعیاد شعبانیه و روز پاسدار و روز جانباز، به ارائه مطالبی در خصوص جانباز به عنوان آیه ایستادگی و ستون تمدن و حافظه تاریخی ملت پرداخت.

وی با اشاره به جایگاه رنج گزینش شده در نظام هستی، انسان‌ها را از نظر دریافت رنج به دو دسته تقسیم کرد و گفت: برخی افراد، رنج بر آن‌ها تحمیل می‌شود؛ مانند افرادی که به بیماری‌های طبیعی مبتلا هستند، اما گروهی دیگر، رنج را انتخاب می‌کنند.

وی با بیان اینکه جانباز در نظام خلقت، تجلی عالی‌ترین سطح اراده است، افزود: در علم فیزیک، پتانسیل زمانی آزاد می‌شود که مانعی از میان برداشته شود و جانباز با انتخاب رنج، در حقیقت پتانسیل روحی خود را آزاد کرده است.

رنجبر تصریح کرد: جانباز از جسم‌گرایی یا همان Somato-centrism عبور کرده و به مرحله معناگرایی رسیده است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر اینکه رنج جانباز از جنس ابتلاء است، اظهار داشت: ریشه واژه ابتلاء به معنای کهنه شدن لباس بر اثر کار و تلاش فراوان است؛ یعنی انسانی که آن‌قدر در مسیر هدف خود تلاش می‌کند که تار و پود جسمش فرسوده می‌شود، اما روح او تازه و درخشان باقی بماند.

رنجبر در ادامه سخنان خود با اشاره به تفاوت نگاه مادی و الهی به مسئله نقص عضو اظهار داشت: در نگاه مادی، نقص عضو به معنای کاهش کارایی انسان تلقی می‌شود، اما در هستی‌شناسی الهی، با یک پارادوکس مواجه هستیم که در آن کمیت کمتر به کیفیت بیشتر منجر می‌شود.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: زمانی که بخشی از جسم انسان فدا می‌شود، تمرکز وجودی او بر بخش باقی‌مانده و به‌ویژه بر قلب و روح افزایش می‌یابد و در واقع جانباز با این ایثار، توزیع انرژی وجودی خود را تغییر می دهد.

رنجبر تصریح کرد: جانباز با از دست دادن چشم سر، به بصیرت دل دست می‌یابد.

وی والاترین مقام کلامی برای جانباز را مقام صدیقین دانست و گفت: صدیق صرفاً کسی نیست که راست می‌گوید، بلکه صدیق انسانی است که میان عالم ذهن یعنی ایمان، و عالم عین یعنی عمل او، هیچ‌گونه شکاف و فاصله‌ای وجود ندارد.

رئیس دانشگاه آزاد با اشاره به تفاوت ادعای ایمان و تحقق عملی آن افزود: بسیاری از افراد مدعی عشق به خدا و وطن هستند که این عشق در حد ایمان ذهنی باقی می‌ماند، اما جانباز این ادعا را با گوشت و پوست و خون خود در عالم ماده محقق کرده است.

رنجبر تأکید کرد: جانباز توحید را از یک بحث صرفاً کلامی و نظری در کتاب‌ها، به یک واقعیت بیولوژیک در اتاق عمل و بر روی تخت بیمارستان تبدیل کرده و آن را به‌صورت عینی به نمایش گذاشته است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با طرح مفهوم جانباز به مثابه آیه در ادامه این مراسم گفت: در آموزه‌های قرآنی، هر آنچه انسان را به یاد مبدأ و حقیقت هستی بیندازد، آیه محسوب می‌شود.

وی افزود: جانباز در صحن دانشگاه یا در متن جامعه، یک آیه سیار است که با سکوت خود، با نفس‌هایش و حتی با لرزش دستانش، به‌طور مداوم یادآوری می‌کند که دنیا فانی است و آرمان باقی است.

رنجبر تصریح کرد: در نظام خلقت، جانبازان همانند نورافکن‌هایی هستند که در تاریکی‌های مادی‌گرایی، مسیر حرکت به‌سوی آسمان را نشان می‌دهند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به موضوع صیانت از هویت تمدنی در برابر آنتروپی تاریخی اظهار داشت: تاریخ همواره تمایل دارد به سمت فراموشی و تحریف حرکت کند؛ پدیده‌ای که می‌توان از آن به‌عنوان آنتروپی اطلاعاتی یاد کرد.

وی افزود: دشمنان تمدن‌ها، پیش از هر چیز تلاش می‌کنند حافظه تاریخی ملت‌ها را پاک کنند، اما جانبازان، هارددیسک‌های غیرقابل حذف تاریخ ما هستند.

رنجبر تصریح کرد: هر جراحت بر پیکر یک جانباز، در واقع یک کد امنیتی است که اجازه نمی‌دهد روایت باطل دشمن جایگزین حقیقت حماسه شود.

وی تأکید کرد: تا زمانی که یک جانباز در شهر قدم می‌زند، دفاع مقدس یک افسانه یا روایت دور از ذهن نیست، بلکه واقعیتی زنده، ملموس و انکارناپذیر در متن جامعه به‌شمار می‌آید.

رنجبر با تأکید بر نقش ایثار در شکل‌گیری تمدن‌ها اظهار داشت: هیچ تمدنی در طول تاریخ به عظمت نرسیده است، مگر آنکه بهای خونین آن را پرداخته باشد.

وی افزود: تمدن‌هایی که با پول نفت یا با تکیه بر حمایت بیگانگان شکل می‌گیرند، با یک تشر فرو می‌پاشند، اما تمدنی که ریشه در ایثار فرزندان خود دارد، از استحکام ساختاری برخوردار بوده و دارای شکوهی اصیل و ماندگار است.

رنجبر تصریح کرد: جانبازان، سرمایه‌های حقیقی کشور هستند که اعتبار و مشروعیت تمدن نوین اسلامی را در بازار جهانی قدرت تضمین کرده‌اند.

وی در ادامه این مراسم با اشاره به نقش اجتماعی و بین‌نسلی جانبازان اظهار داشت: جانباز کسی است که می‌تواند شکاف میان نسل اول انقلاب و نسل چهارم، موسوم به نسل Z، را پر کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: زبان جانباز، زبان صداقت و رنج است؛ زبانی که جوان امروز، حتی اگر با سیاست مسئله داشته باشد، در برابر آن احساس خضوع و احترام می‌کند.

وی تصریح کرد: جانباز، حلقه وصل عاطفی و بصیرتی میان آرمان‌های سال ۱۳۵۷ و آرزوها و مطالبات نسل‌های پس از ۱۴۰۴ به‌شمار می‌آید.

رنجبر در ادامه سخنان خود با اشاره به مباحث روان‌شناسی سلامت اظهار داشت: در این حوزه با مفهومی به نام رنج مزمن مواجه هستیم که معمولاً انسان را به سمت افسردگی و انزوا سوق می‌دهد.

وی افزود: الگوی رفتاری جانباز این قاعده شناخته‌شده را برهم می‌زند و جانباز کسی است که با وجود درد دائمی ناشی از ترکش، عوارض شیمیایی یا نقص و قطع عضو، نشاط آرمان‌خواهانه خود را حفظ کرده است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به وضعیت برخی از جوانان و دانشجویان تصریح کرد: ما دانشجویانی داریم که با کوچک‌ترین شکست عاطفی یا تحصیلی دچار فروپاشی می‌شوند، در حالی که الگوی جانباز به ما می‌آموزد چگونه می‌توان با پیکری مجروح، امیدآفرین بود. این یعنی تبدیل رنج فرساینده به انرژی محرک.

رنجبر در ادامه این مراسم با تأکید بر نقش خانواده در تبیین سبک زندگی جانبازی اظهار داشت: سبک زندگی جانبازی بدون توجه و تبیین جایگاه همسران جانباز، ناقص و ناتمام خواهد بود.

وی افزود: همسر جانباز با آگاهی کامل از شرایط موجود، قدم در مسیری می‌گذارد که سراسر ایثار و فداکاری است و زندگی مشترک آنان، الگوی والای عشق متعالی به‌شمار می‌آید؛ عشقی که از مرزهای زیبایی جسمانی عبور کرده است.

رنجبر خاطر نشان کرد: تربیت فرزندان در فضایی که آکنده از عطر ایثار و یادآوری مداوم ارزش‌هاست، منجر به پرورش نسلی با تاب‌آوری بالا و هویت مستحکم می‌شود .خانواده جانباز، در حقیقت یک سلول سالم تمدنی است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رفتار جانبازان در مواجهه با ناملایمات اجتماعی گفت: جانبازان در برخورد با مشکلات و گاهی بی‌مهری‌های جامعه، صبوری و بردباری شگفت‌انگیزی از خود نشان می‌دهند.

وی افزود: این افراد، با وجود اینکه بزرگ‌ترین و واقعی‌ترین حق را بر گردن نظام و ملت دارند، معمولاً کم‌توقع‌ترین بخش جامعه محسوب می‌شوند و همین تواضع مقتدرانه درسی بزرگ برای مدیران و دانشگاهیان است. جانبازان ثابت کرده‌اند که قدرت در صدای بلند  نیست، بلکه در استقامت سکوت است.

رنجبر با بیان اینکه عبادت برای یک جانباز فقط به نماز محدود نمی‌شود، توضیح داد که هر بار جابه‌جا شدن، هر نفس کشیدن برای جانبازان شیمیایی و هر لحظه صبوری برای جانبازان بصیر، یک ذکر عملی  محسوب می‌شود.

وی افزود: سبک زندگی این افراد مصداق دین‌داری مجسم است و آن‌ها به جای صرف حرف زدن درباره فضایل، این فضایل را زندگی می‌کنند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره با مفهوم جانباز در آیات قرآن وکلام‌معصومین، گفت: در آیه ۲۳ سوره احزاب آمده: مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَی نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلاً. جانباز، مصداق بارز عبارت وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ است. او در صف انتظار است، اما با این تفاوت که بخشی از میثاق خود جسمش را زودتر فرستاده است.

رنجبر تأکید کرد: عبارت وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلاً کلیدی‌ترین بخش این آیه است؛ یعنی جانباز کسی است که در طول دهه‌ها پس از جنگ، دچار استحاله فکری و آرمانی نشده است.

وی با اشاره به آیه ۱۷۲ سوره آل عمران، اظهار کرد: الَّذینَ استَجابوا لِلَّهِ وَالرَّسولِ مِن بَعدِ ما أَصابَهُمُ القَرحُ لِلَّذینَ أَحسَنوا مِنهُم وَاتَّقَوْا أَجرٌ عَظیمٌ. آنهایی که دعوت خدا و پیامبر (ص) را، پس از آن همه جراحاتی که به ایشان رسید، اجابت کردند؛ و هنوز زخم‌های میدان احد التیام نیافته بود، به سوی میدان حمرار الاسد حرکت نمودند؛ برای کسانی از آنها که نیکی کردند و تقوا پیش گرفتند، پاداش بزرگی است.

وی افزود: به تعبیر رهبر فرزانه انقلاب، وقتی خدای خالق عظمت، از چیزی به عنوان عظیم یاد می‌کند، پیداست که اجر بسیار بالا و ارزشمندی دارد که هر کدام از رنج‌های پس از جانبازی برای جانباز، یک حسنه محسوب می‌شود و ثبت می‌گردد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: پیامبر (ص) نیز در این زمینه می فرماید هر که در راه خدا مجروح شود، در روز قیامت در حالی حاضر می‌شود که بویش مانند بوی مشک و رنگش چون رنگ زعفران است و مُهر شهدا بر او نقش بسته است. به این ترتیب، جانباز در محشر با شناسنامه شهید محشور می‌شود و او شهیدِ زنده شناخته می‌شود.

رنجبر در ادامه به نقل از امام صادق (ع) بیان کرد که امام درباره رنج‌های جسمانی مؤمن می‌فرمایند: لَوْ یَعْلَمُ الْمُؤْمِنُ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ فِی الْمَصَائِبِ لَتَمَنَّی أَنَّهُ قُرِضَ بِالْمَقَارِیضِ به گفته ایشان، اگر مؤمن می‌دانست که در برابر مصائب، مانند نقص عضو و درد مستمر، چه پاداشی دارد، آرزو می‌کرد پیکرش با قیچی تکه تکه شود تا از این اجر بهره‌مند گردد.

وی با بیان اینکه دیدگاه امام خمینی (ره) نسبت به جانبازان و رهبران تمدن، نگاهی پدرانه و آرمان‌گرایانه بود، گفت: امام خمینی (ره) خطاب به جانبازان فرمودند شما رهبران این نهضت هستید. ایشان همچنین فرمودند شما مایه افتخار و سربلندی ملت ایران هستید. امام خمینی جانبازان را شهیدان زنده می‌نامیدند و معتقد بودند حضور آن‌ها در جامعه، تداوم‌بخش روح انقلاب است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب، جانبازان را تابلوی تمام‌نمای ایثار می‌دانند، گفت: رهبر انقلاب با نگاهی دقیق و تحلیل‌گرانه به جایگاه جانبازی فرمودند جانبازان، سوابق درخشان خود در میدان جنگ و نیز مهر و نشانی را که از جنگ تحمیلی بر جسم خود به یادگار دارند، هرگز نباید از تاریخ پرشکوه دفاع مقدس ملت ایران منقطع کنند، بلکه آن را به مانند ثروتی عظیم برای خود نگهدارند.

وی افزود: این تعبیر نشان می‌دهد جانباز نیازی به رزومه ندارد، زیرا پیکر او خود گواه و سند افتخار اوست.

رنجبر با بیان اینکه رهبر انقلاب مفهوم صبر مضاعف جانبازان را مورد تأکید قرار داده‌اند، گفت: ایشان معتقدند اجر جانباز از جهاتی سخت‌تر از شهید است، زیرا شهید یک‌بار فدا می‌شود، اما جانباز لحظه به لحظه شهید می‌شود و به تعبیر رهبر فرزانه انقلاب، جانبازان تصویری از دورانِ ابتلاء بزرگِ این ملت هستند.

وی افزود: رهبر انقلاب اجر همسران جانباز را کمتر از خود جانباز نمی‌دانند و در همه دیدارهایشان با جانبازان، همسران آن‌ها را به شکل ویژه‌ای تکریم کرده و فرشتگان نجات و مجاهدان واقعی می‌نامند.

رنجبر با بیان اینکه متفکران معاصر عدالت‌خواه، جایگاه جانبازان را شاخصی برای سلامت و هویت جامعه می‌دانند، گفت: به گفته این متفکران جامعه‌ای که قهرمانانِ رنج‌کشیده‌ خود را فراموش کند، دچار پوچی و بی‌هویتی (Nihilism) خواهد شد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: وقتی قرآن، امام معصوم، امام و رهبری، همگی بر یک نقطه متمرکز می‌شوند، یعنی ما با یک پدیده استراتژیک روبرو هستیم. جانبازی در اسلام، یک “برندِ افتخار” است، نه یک مدالِ ترحم. ما در دانشگاه آزاد اسلامی نباید به جانباز به عنوان یک فرد نیازمند خدمات نگاه کنیم، بلکه باید به او به عنوان یک منبعِ فیض و بصیرت بنگریم.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه در دانشگاه، اخلاق را تدریس می کنیم، اما جانباز اخلاق را نمایش می دهد، گفت: دانشگاه نباید جانباز را فقط به عنوان یک دانشجو یا کارمند ببیند. حضور یک جانباز در کلاس درس، تذکر دائمی به دانشجو و استاد است که حقیقت فراتر از فرمول است. جانباز پیوند میان ساحت علم و ساحت عمل است.

رنجبر با بیان اینکه یکی از چالش‌های امروز دانشگاه، اپیدمی ناامیدی و میل به مهاجرت بی‌رویه است، گفت: وقتی دانشجو می‌بیند کسی که زیباترین سال‌های جوانی و سلامت خود را برای این خاک داده، هنوز با لبخند و صلابت ایستاده است، معنای وطن در ذهن او بازسازی می‌شود.

به گفته رنجبر، جانباز در دانشگاه مانند پادزهرِ نیهیلیسم و پوچی عمل می‌کند و می‌تواند روح امید و ایثار را در نسل جوان زنده نگه دارد.

وی با بیان اینکه جانبازی به ما یاد می‌دهد که علمِ بدون غیرت ملی و دینی، نه‌تنها نجات‌بخش نیست، بلکه می‌تواند به ابزاری برای استعمار تبدیل شود، گفت: ما دانشگاهی می‌خواهیم که در آن، خروجیِ آزمایشگاه‌های ما به دستانی برسد که مثل دستانِ جانبازان، برای گره‌گشایی از ملت می‌لرزند، نه برای امضای قراردادهای حقارت‌بار.

ایجاد کرسی‌های روایتگری در دانشگاه آزاد اسلامی

رنجبر با اشاره به رویکردهایی برای برنامه ریزی برای ارتقا فرهنگ ایثار و شهادت، خاطرنشان کرد: اولین محور بازآفرینی، منزلت هویتی به جای خدمات معیشتی است. در این زمینه بزرگترین خطا این است که برخورد ما با جانباز صرفاً اداری و مالی باشد، در دانشگاه آزاد اسلامی باید کرسی‌های روایتگری ایجاد شود و جانباز نباید در انزوا باشد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: جانباز باید در مراسم‌های فارغ‌التحصیلی و در کانون‌های معرفتی، صدرنشین باشد و منزلت هویتی او به جای تمرکز صرف بر خدمات معیشتی بازآفرینی شود.

وی با بیان اینکه دومین محور مستندسازی تاریخ شفاهی ایثارگران دانشگاه است، گفت: هر واحد دانشگاهی موظف است گنجینه زنده جانبازان خود، اعم از استاد، کارمند و دانشجو را شناسایی کند، خاطرات این ایثارگران باید به زبان نوین، مانند پادکست، فیلم کوتاه و کتابچه، برای نسل جدید تدوین شود.

حفظ و مستندسازی تاریخ شفاهی ایثارگران، نقش کلیدی در انتقال ارزش‌های ایثار و هویت ملی دارد

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: این‌ موارد همان محتوای استراتژیک ما برای جنگ نرم هستند و حفظ و مستندسازی تاریخ شفاهی ایثارگران، نقش کلیدی در انتقال ارزش‌های ایثار و هویت ملی دارد.

تشکیل پارلمان مشورتی ایثارگران در هر واحد دانشگاهی

رنجبر با بیان اینکه سومین محور، شبکه سازی نخبگان ایثارگر است، گفت: جانبازانی که خود در مدارج علمی به موفقیت رسیده‌اند، بهترین الگو برای دانشجویان شاهد و ایثارگر هستند، تشکیل پارلمان مشورتی ایثارگران در هر واحد دانشگاهی، تحت نظارت نهاد، می‌تواند نقش موثری در حل مشکلات فرهنگی و آموزشی ایفا کند و تصمیم‌گیری‌ها با نگاه مستقیم خود این عزیزان صورت گیرد.

رنجبر افزود: چهارمین محور تکریم خانواده است. تقدیر و تجلیل باید فراتر از جانباز باشد، برگزاری آیین‌های تجلیل ملی و واحدی باید نه صرفاً از جانباز، بلکه با تمرکز ویژه بر «همسران و فرزندان» انجام شود. در واقع باید به دانشجو فهماند که این خانواده، یک الگوی موفق زیستِ مومنانه در عصر پُرهیاهوی فعلی است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه پنجمین محور، اردوی راهیان نور به عنوان شروع روایتی برای جهاد علمی است، گفت: جانبازان بهترین روایتگران دفاع مقدس هستند، این روایت می‌تواند از اردوهای راهیان نور آغاز شده و در طول سال، با همزیستی جانبازان در کنار دانشجویان، فرهنگ متعالی ایثار و جهاد به سنگرهای دانشگاه و علم منتقل شود.

رنجبر افزود: دانشگاه با استفاده از جانبازان اعم از استاد و کارمند به عنوان راوی در اردوهای راهیان نور و امتداد دادن این ارتباط و روایتگری به بهانه‌های مختلف در واحدهای دانشگاهی، زمینه انتقال فرهنگ جهاد و ایثار به نهاد علم را فراهم می‌آورد.