خسرو پناه :

پیشرفت صرفاً به معنای گزارش دستاورد‌ها نیست بلکه فرآیندی هویت‌بخش فرهنگ‌ساز و امیدآفرین است

عبدالحسین خسرو پناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در مراسم اختتامیه دوره معرفت افزایی «ضیافت اندیشه» اعضای هیات علمی سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی گفت:هر نگاه بنیادینی که اتخاذ شود، حتی اگر در مراحل عملیاتی و اجرایی به‌ظاهر ساده شود، در نهایت در تصمیمات و اقدامات ما ظهور خواهد یافت و توجه ویژه به این بعد ضروری است.

کد خبر: ۱۳۶۱۷۰۶

دوشنبه - ۰۶ بهمن ۱۴۰۴ / January 26, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، مراسم اختتامیه دوره معرفت افزایی ضیافت اندیشه اعضای هیات علمی سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی با حضور عبدالحسین خسرو پناه و نخبگان و فعالان حوزه‌های علم، فناوری و فرهنگ برگزار شد

خسرو پناه  با درخواست نزول خیر بر کشور و نصرت بر مقام معظم رهبری، گفت: حضرت ولی‌عصر(عج) به عنوان چراغ هدایت زمان و حضرت امام سجاد(ع) به عنوان حکیم دوران، هر بحث و تصمیمی را پیش از ما تدبیر فرموده‌اند. از خداوند متعال خواستاریم این دو چراغ راه، کشور و اسلام را حفظ فرمایند.

حجت الاسلام خسروپناه با بیان اینکه نکات مطرح‌شده را در هفت محور دسته‌بندی می‌کنم، اولین محور را مبانی پیشرفت و روایت پیشرفت عنوان و تصریح کرد: بحث پیشرفت، مستلزم پرداختن به پرسش‌های بنیادین است: آیا پیشرفت را می‌توان در چارچوب میراث جهان‌داری اسلام تبیین کرد؟ رابطه میان فرهنگ عمومی و پیشرفت چیست؟ چگونه می‌توان اسلام و علم مدرن را در کنار یکدیگر قرار داد؟ و آیا پیشرفت بدون جنگ شناختی ممکن است؟

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: هر نگاه بنیادینی که اتخاذ شود، حتی اگر در مراحل عملیاتی و اجرایی به‌ظاهر ساده شود، در نهایت در تصمیمات و اقدامات ما ظهور خواهد یافت و توجه ویژه به این بُعد ضروری است.

وی دومین محور را چیستی و حوزه‌های فناوری پیشرفته معرفی کرد و افزود: پیشرفت صرفاً به معنای گزارش دستاوردها نیست؛ بلکه فرآیندی هویت‌بخش، فرهنگ‌ساز و امیدآفرین است. این همان جوهر و چیستی واقعی پیشرفت است. همانطور که اشاره شد در برخی حوزه‌ها مانند جهاد کشاورزی، جاده‌سازی، آب و برق، گاز و سلامت، اقدامات پراکنده‌ای انجام شده، اما برخی حوزه‌ها، به‌ویژه حوزه معنویت مغفول مانده‌اند.

خسروپناه افزود: در حوزه معنویت غفلت‌هایی داشته‌ایم. من شخصاً بیش از ۴۰ سال سابقه اعتکاف دارم، زمانی که تنها در مسجد دزفول معتکف می‌شدم و کسی را نمی‌دیدم. سه سال پیش، پیشنهاد تشکیل ستاد ملی اعتکاف در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شد. حتی برخی سازمان‌ها مخالف بودند اما امروز، با وجود این ستاد، تعداد معتکفان از کمتر از ۵۰۰ هزار نفر به بیش از ۱.۵ میلیون نفر رسیده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی پیش‌بینی کرد: اگر ساماندهی مساجد و تقویت فرهنگ مسجد ادامه یابد، سال آینده می‌توانیم به سه میلیون معتکف برسیم. این نیز نوعی پیشرفت است، پیشرفتی که در دنیایی رخ می‌دهد که جوانان به جای سرگرمی‌های سطحی، به خدا انس می‌گیرند.

وی با اشاره به تجربه شخصی خود در اعتکاف با دانش‌آموزان گفت: امسال سه روز و شب را در میان دانش‌آموزان متوسطه اول گذراندم. روز اول، تنها سه یا چهار نفر نماز شب می‌خواندند؛ اما روز سوم، از میان ۱۸۰ نفر، حدود ۷۰ نفر نماز شب خواندند. این تحول، نمونه‌ای از پیشرفت واقعی است که نیازمند دیده شدن و تبیین است.

عملیات‌سازی روایت پیشرفت

حجت الاسلام خسروپناه سومین محور سخنان خود را عملیات‌سازی روایت پیشرفت معرفی کرد و گفت: دوستان به کتب درسی، جشنواره‌های مردمی و هوشمندسازی قصه‌ها اشاره کردند. پیشنهاد می‌کنم یک پلتفرم ملی با عنوان روایت پیشرفت ایجاد شود.

وی افزود: فرض کنید وزارت جهاد کشاورزی از من بخواهد برای یکی از مسئولان در کرج، یک روایت پیشرفتی با تأکید بر علم و فناوری ارائه کنم. وقتی از همکاران پرسیدم که اطلاعات لازم را دارند، متوجه شدم حتی در کارهای خودم هم مطالبی هست که می‌توان از آن بهره برد. این نشان می‌دهد ظرفیت‌های موجود باید جمع‌آوری و عملیات‌سازی شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار داشت: ۴۰ سال صعود و تلاش علمی و فرهنگی داشته‌ایم، اما هنوز نتوانسته‌ایم یک ابزار روایت تصویری جامع برای نمایش این مسیر آماده کنیم. این امر نشان‌دهنده ضعف در عملیات‌سازی روایت پیشرفت است.

پیشنهاد ایجاد پلتفرم ملی روایت پیشرفت

حجت‌الاسلام خسروپناه با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی و همکاری نظام‌مند با فعالان حوزه سینمای مقاومت، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج، اظهار داشت: شایسته است کنشگران این عرصه‌ها با برنامه‌ریزی میان‌مدت، ظرف سه تا چهار سال، نسبت به راه‌اندازی یک پلتفرم ملی اقدام کنند تا تمامی مستندات، کلیپ‌ها، گزارش‌ها و تولیدات مرتبط در یک بستر متمرکز و قابل دسترس تجمیع شود.

وی با اشاره به اتلاف قابل توجه زمان و انرژی در فرآیند دستیابی به محتوای ساده و قابل ارائه برای مخاطبان، تصریح کرد: این اقدامات باید ذیل یک چارچوب منسجم و هدفمند و در قالب عملیات‌سازی روایت پیشرفت ساماندهی و راهبری شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر بهره‌گیری از تکنیک‌های مشارکتی، خاطرنشان کرد: برخی روش‌ها، از جمله واگذاری بخشی از فرآیند تولید محتوا به مردم و برگزاری جشنواره‌های مردمی، اگرچه هزینه‌های سنگینی ندارند، اما می‌توانند هزاران نفر را به‌صورت فعال در فرآیند روایت پیشرفت درگیر کنند؛ تجربه‌های پیشین نشان داده است که این رویکردها اثربخش و قابل اتکا هستند.

وی در ادامه، پیشرفت را به‌مثابه یک فناوری نرم اجتماعی توصیف کرد و افزود: همان‌گونه که راهیان نور به‌عنوان یک فناوری نرم اجتماعی توانسته است نقش‌آفرینی گسترده‌ای در عرصه فرهنگی و هویتی ایفا کند، مقوله پیشرفت نیز باید با همین نگاه راهبردی دیده، تبیین و نهادینه شود.

جنگ شناختی و روایت معکوس دشمن

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با هشدار نسبت به راهبردهای رسانه‌ای دشمن تأکید کرد: دشمن دقیقاً نقطه مقابل روایت پیشرفت را علیه جمهوری اسلامی به‌کار می‌گیرد و با القای ناکارآمدی، فساد و عقب‌ماندگی، تلاش می‌کند تصویر مخدوشی از نظام ارائه دهد.

وی با اشاره به یک نمونه عینی و قابل تأمل افزود: در مقطعی، ۹۸ نفر از جوانانی که هیچ‌گونه ارتباطی با رسانه‌های داخلی نداشتند، مورد مصاحبه قرار گرفتند. این افراد از نزدیک تأسیسات و فعالیت‌ها را مشاهده کرده بودند، اما یکی از آنان صراحتاً اظهار کرده بود: «تا پیش از این تصور می‌کردم این تأسیسات متعلق به رژیم پهلوی است.» این مثال به‌روشنی نشان می‌دهد که دشمن چگونه با بهره‌گیری از فناوری روایتِ عدم پیشرفت ذهن مخاطبان را جهت‌دهی می‌کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی چهارمین محور سخنان خود را گفتمان‌سازی و جریان‌سازی پیشرفت عنوان کرد و گفت: ضروری است از مجموعه فعالیت‌های پراکنده و جزیره‌ای، یک جریان فکری، فرهنگی و اجتماعی منسجم و پایدار شکل گیرد تا روایت پیشرفت به‌صورت مستمر و اثرگذار در جامعه نهادینه شود.

وی با اشاره به ظرفیت فعالان و مدیران دولت شهید آیت‌الله رئیسی تصریح کرد: بسیاری از دوستانی که در آن دولت مسئولیت داشته‌اند، اکنون با فراغ بال بیشتری می‌توانند در میدان عمل حضور داشته باشند. در سفرهای استانی متعدد، از جمله استان‌هایی که برخی چهره‌های فعال در آن نقش‌آفرینی دارند، شاهد ارتباط عمیق و مؤثر این افراد با میدان و مسائل واقعی جامعه بوده‌ام.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با انتقاد از برخی اقدامات مخرب در رسانه‌های دشمن اظهار داشت: یکی از مسائل نگران‌کننده، تخریب منزلت و جایگاه رهبری در برخی کلیپ‌ها و تولیدات چندرسانه‌ای توسط دشمنان است، این تخریب هدفمند به دنبال این است که این شخصیت علمی و مرجعیت دینی را آنگونه هست مردم نشناسند و روایت‌های غلطی را به مخاطبان تحمیل کنند.

مسئولیت فردی فراتر از سمت و حکم

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه تصریح کرد: وظیفه و مسئولیت افراد به تصدی یک پست یا برخورداری از یک عنوان محدود نمی‌شود. نباید با منطق «دکان‌داری» عمل کرد؛ به این معنا که تنها در صورت در اختیار داشتن مسئولیت رسمی، احساس تکلیف و فعالیت وجود داشته باشد. مسئولیت، امری فراتر از حکم اداری است و باید همواره و در همه شرایط احساس و پیگیری شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: روحیه جهادی باید بار دیگر در میان جوانان انقلابی احیا و تقویت شود. مسئولیت، صرفاً به پست و عنوان خلاصه نمی‌شود؛ بلکه پیش از هر چیز، یک احساس درونی، تعهد اخلاقی و تکلیف اجتماعی است.

وی پنجمین محور سخنان خود را الگوی سازمانی برای پیشرفت نامید و گفت: آیا باید در دبیرخانه شورا یک قرارگاه پیشرفت تشکیل دهیم یا بهتر است به الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت بازگردیم و با اصلاحات لازم آن را اجرا کنیم؟ وی تأکید کرد: این اقدام نمی‌تواند توسط افراد غیرمیدانی انجام شود. لازم است افرادی که در میدان فعالیت دارند، این کار را پیش ببرند.

تحول در نگاه دولت به شورای عالی انقلاب فرهنگی

حجت‌الاسلام  خسروپناه با اشاره به تحول نگرش دولت نسبت به شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار داشت: در گذشته، رویکرد دولت‌ها نسبت به شورا حتی در حوزه فضای مجازی با تردید و عدم اعتقاد کافی همراه بود، اما امروز در نتیجه گفتمان‌سازی مستمر و پیگیری منظم، فضایی شکل گرفته است که رئیس‌جمهور به‌طور معمول ریاست جلسات شورا را بر عهده دارد و در هر جلسه، یک یا دو مصوبه مهم و اثرگذار به تصویب می‌رسد.

وی با اشاره به بازنگری در برخی ساختارها افزود: ساختارهای پیشین شورا در حوزه فضای مجازی نتوانسته بودند ارتباط مؤثر و کارآمدی برقرار کنند و بر همین اساس، این ساختارها در مسیر اصلاح و تعطیلی قرار گرفته‌اند تا زمینه برای شکل‌گیری رویکردهای کارآمدتر فراهم شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با وجود پیشرفت‌های حاصل‌شده، به‌صورت کلی به ضرورت ارتقای سطح مشارکت در شورا اشاره کرد و گفت: در برخی دوره‌ها، سطح درگیری فعال و مسئولانه همه اعضا با مأموریت‌های شورا به میزان مطلوب نرسیده و این امر ایجاب می‌کند سازوکارهای مشارکت و مسئولیت‌پذیری تقویت شود.

وی در عین حال خاطرنشان کرد: البته در میان اعضای حقیقی شورا، افرادی هستند که به‌صورت جدی و مستمر در حوزه‌هایی همچون آسیب‌شناسی اجتماعی و علم و فناوری وقت گذاشته و همکاری مؤثر دارند، هرچند این میزان مشارکت نیازمند گسترش و تعمیق است.

خسروپناه با تأکید بر لزوم عبور از حضور صرفاً شکلی افزود: حضور در شورا باید با پذیرش بار مسئولیت و نقش‌آفرینی واقعی همراه باشد تا تصمیم‌سازی‌ها به نتایج ملموس و اثرگذار منتهی شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت‌های گسترده و کمتر روایت‌شده کشور اشاره کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران در حوزه‌های مختلف علمی، فناورانه و ورزشی دارای دستاوردهای چشمگیر و حتی شگفت‌انگیزی است که هنوز به‌طور کامل و منسجم برای جامعه تبیین و روایت نشده‌اند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با ذکر نمونه‌هایی از این ظرفیت‌ها ادامه داد: امروز ده‌ها فدراسیون ورزشی فعال در کشور وجود دارد که در بسیاری از آن‌ها، فناوری‌های دانش‌بنیان حتی در شرایط تحریم در حال تولید و توسعه است و این نشان‌دهنده پیوند جدی میان ورزش، علم و فناوری است.

وی همچنین به برخی پروژه‌های برجسته علمی و فناوری کشور اشاره کرد و گفت: طرح‌هایی مانند رصدخانه کاشان، شتاب‌دهنده «چشمه نور» در قزوین، دستاوردهای حوزه میکروالکترونیک و فوتونیک در تهران و ساخت عدسی‌های پیشرفته در اصفهان، نمونه‌هایی از توانمندی‌های کم‌نظیر کشور هستند که در سطح منطقه نیز مشابهی برای آن‌ها دیده نمی‌شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به فعالیت نسل جوان در مرزهای دانش افزود: در حوزه‌های نوینی همچون فناوری کوانتوم، جوانان متخصص و متعهد با انگیزه بالا و تلاش شبانه‌روزی در آزمایشگاه‌ها مشغول فعالیت هستند تا محصولات و فناوری‌های راهبردی کشور را به مرحله تکمیل و بهره‌برداری برسانند.

حجت‌الاسلام  خسروپناه با لحنی هشداردهنده اظهار داشت: در کشور، نیروهای مؤمن و متعهدی حضور دارند که در عین پایبندی عمیق به شعائر دینی و التزام عملی به ارزش‌های انقلاب اسلامی، در مرزهای دانش و فناوری‌های پیشرفته، از جمله حوزه‌های نوینی مانند فناوری کوانتوم، فعالیت می‌کنند؛ با این حال، این ظرفیت‌های ارزشمند آن‌گونه که شایسته است، شناخته و معرفی نمی‌شوند.

راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت برای روایت پیشرفت و بازگشت جوانان

خسروپناه با اشاره به فاصله موجود میان ظرفیت‌های واقعی کشور و نحوه اثبات و ارائه آن‌ها اظهار داشت: با وجود برخورداری از امکانات و توانمندی‌های گسترده، در معرفی، تبیین و اثبات دستاوردها عملکرد مطلوبی نداشته‌ایم. واقعیت آن است که هر روز با مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها مواجه هستیم، اما در نمایش مؤثر و اقناع‌کننده آن‌ها با کاستی‌هایی روبه‌رو هستیم.

وی افزود: در این مسیر، برخی روش‌ها و تکنیک‌های نوین به‌کار گرفته نشده، همه ابعاد «روایت پیشرفت» به‌صورت جامع مورد توجه قرار نگرفته و نگاه جامعه‌نگر به اندازه کافی لحاظ نشده است. این مجموعه عوامل، زمینه‌ساز بخشی از ناکامی‌ها در انتقال صحیح پیام پیشرفت شده‌اند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ششمین محور سخنان خود را عوامل توفیق و ناکامی عنوان کرد و گفت: یکی از نکات قابل تأمل آن است که بخش قابل توجهی از فعالیت‌ها بیشتر جنبه تبلیغی داشته و از رویکرد تبیینی و اقناعی فاصله گرفته است؛ موضوعی که می‌تواند در زمره ریشه‌های ناکامی‌ها ارزیابی شود.

وی تأکید کرد: ضروری است به‌صورت کلی بررسی شود که چرا برخی ظرفیت‌ها به‌درستی دیده نمی‌شوند، چرا بهره‌گیری از شیوه‌ها و ابزارهای نوین به حد کافی صورت نمی‌گیرد و چرا ملاحظات اجتماعی و مخاطب‌محور در روایت پیشرفت جایگاه شایسته‌ای پیدا نکرده است.

حجت‌الاسلام  خسروپناه با تمرکز بر راهکارهای کوتاه‌مدت اظهار داشت: در کنار نگاه‌های بلندمدت، باید به این پرسش پاسخ داد که در مقطع کنونی چه اقدامات فوری و مؤثری قابل انجام است.

وی با اشاره‌ای کلی به تعامل با بخشی از جوانان حاضر در تحولات اجتماعی اخیر افزود: تجربه‌های میدانی نشان می‌دهد که می‌توان با برنامه‌ریزی هدفمند و استفاده از ظرفیت نیروهای فرهنگی و اجتماعی فعال، زمینه گفت‌وگو، اقناع و بازتعریف مسیر را برای این طیف فراهم کرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه بر ضرورت هماهنگی نهادی تأکید کرد و گفت: با تعامل و هم‌افزایی میان دستگاه‌های مسئول، از جمله نهادهای فرهنگی، آموزشی و قضایی، امکان گفت‌وگوی سازنده و مؤثر با این جوانان وجود دارد و در مواردی نیز پیش‌تر تجربه‌های موفقی در این زمینه شکل گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به گستره مخاطبان و سهم قابل توجه نسل دانش‌آموز و جوان در این عرصه، این ظرفیت می‌تواند به‌عنوان یک فرصت مهم برای بازگشت، بازسازی اعتماد و هدایت صحیح اجتماعی مورد توجه قرار گیرد، مشروط بر آنکه با رویکردی جامع، مدبرانه و مسئولانه دنبال شود.

خسروپناه با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های ارتباطی اظهار داشت: لازم است بسترهایی برای برگزاری نشست‌های مستقیم، گفت‌وگوی چهره‌به‌چهره و برنامه‌ریزی هدفمند فراهم شود تا ارتباطی واقعی، اقناعی و دوسویه با آنان شکل گیرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: استفاده هوشمندانه از این ظرفیت‌ها، در کنار سازوکارهای رسمی، می‌تواند به تسریع اقدامات، افزایش اثربخشی و تقویت ارتباط با بدنه اجتماعی، به‌ویژه نسل جوان، منجر شود.