دانشجو گزارش می‌دهد؛

همه‌چیز درباره جایزه ادبی بریکس / دیپلماسی فرهنگی یا نوبل ادبیات؟

سلوی بکر نویسنده مصری، که با هدف حمایت از گفت‌وگوی فرهنگی میان ملت‌ها و ترویج ارزش‌های سنتی از طریق ادبیات به کمپانی ادبی بریکس معرفی شده بود، حالا با اولین جایزه این کمپانی به خانه برمی‌گردد. چه تمایزی این نویسنده مصری را لایق جایزه بکر کرده بود؟

کد خبر: ۱۳۶۲۴۴۷

چهارشنبه - ۰۸ بهمن ۱۴۰۴ / January 28, 2026

به گزارش گروه فرهنگ خبرگزاری دانشجو، اهداف مهم و اصلی کمپانی بریکس در رأسِ آن همکاری اقتصادی، تقویت نفوذ جهانی و ایجاد موازنه در مقابل نهادهای غربی مانند صندوق بین‌مللی پول و بانک جهانی و همکاری‌های سیاسی مختلف است. در سال ۲۰۲۴، بریکس گسترش یافت و کشورهایی مانند ایران، مصر، اتیوپی، امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز به آن پیوستند که این گسترش نشان‌دهنده تلاش برای افزایش نفوذ در نظام جهانی است.

بریکس (BRICS) گروهی متشکل از کشورهای آسیایی ( بیشتر خاورمیانه‌ای)  در حال توسعه با اقتصادهای بزرگ و تأثیرگذار است که نام آن از حروف اول اعضای اصلی گرفته شده:
· B برزیل
· R روسیه
· I هند
· C چین
· S آفریقای جنوبی (که در سال ۲۰۱۰ اضافه شد)

در حال حاضر، بریکس نهادها و کمپانی‌های مختلفی را ذیل خود تشکیل می‌دهد که مهم‌ترین و البته جدیدترین آن‌ها نهادی فرهنگی با عنوانِ "جایزه ادبی بریکس" است.
این جایزه که اوّلین اهدایی‌اش امسال و در نمایشگاه کتاب قاهره برگزار شد، نمادی از تلاش بریکس برای ایجاد گفت‌وگوی تمدن‌ها و تقویت پیوندهای انسانی فراتر از سیاست و اقتصاد است.

دیپلماسی فرهنگی یا نوبل ادبیات؟

جوایز ادبی، قدمت درازمدتی در تاریخ فرهنگ و ادبیات جهان دارند. جایزه‌هایی از عناوین کتاب کودک مانند روباه شنی و خرس طلایی گرفته تا جایزه نوبلِ ادبیات که مهم‌ترین و ارزشمندترین جایزه ادبیِ جهان به شمار می‌رود.
جایزه‌های ادبی به طور آشکار، باید به نویسنده‌هایی داده شوند که هم‌راستا با اهداف و آرمان‌های کمپانیِ اهدا کننده کار کرده باشند‌؛ که البته این ویژگی فقط به جوایز ادبی محدود نمی‌شود.
همانطور که جایزه نوبل، در سال‌های اخیر با در نظر نگرفتن هم‌راستا بودن با اهدافِ صلح و بشردوستی و دیپلماسی به پیکره اعتبار خود ضربه زده است.
از اهدایِ جایزه صلح نوبل به حامیِ صهیونیست گرفته تا خط زدن نویسنده‌هایِ خاورمیانه‌ای از لیست جایزه نوبل ادبیات؛
اما جایزه ادبی بریکس، حداقل در ابتدای کار خود این ویژگی را به خوبی حفظ کرد و نشان داد تا هدفش از اهدای جایزه تنها دیپلماسی فرهنگی و ایجاد یک گفتمان ادبی_فرهنگی درست در بین جوامع غیرغربی است تا راضی نگه داشتن کشورهای دخیل در اهدای جوایز!

کمی از برنده جایزه ادبی بریکس

سلوی بکر متولد ۱۹۴۹ در قاهره، نویسنده و منتقد برجسته مصری است. بکر فارغ‌التحصیل دانشگاه عین‌شمس است و به‌عنوان منتقد فیلم و تئاتر برای نشریات برجسته عربی کار کرده و همچنین در دانشگاه آمریکایی قاهره به تدریس پرداخته است. آثار او از جمله رمان «ارابه زرین» عمدتا زندگی اقشار محروم و به‌حاشیه‌رانده‌شده را با تمرکز ویژه بر چالش‌های زنان در جامعه مصر روایت می‌کند.

متأسفانه از او، فقط کتاب "آوای خوش بلبل‌ها" به فارسی ترجمه شده که نشر پیله آن را چاپ کرده و داستان‌هایی با محوریت زنان دارد.

موضوع زنان به ‎عنوان یکی از دغدغه‌های اساسی دوران معاصر از جمله موضوعاتی است، که سلوا بکر در بسیاری از داستان‌هایش از جمله همین رمان به آن، و مشکلاتش در سطوح مختلف اجتماعی در جامعه‎ مصر می‌پردازد. در واقع، او در آثارش نگاهی ضدفمنیست غربی دارد و مهم‌ترین دغدغه‌اش مسائل مربوط به زنان در جوامع آسیایی و غیرغربی است که عمدتا قربانی فمنیست غرب می‌شوند. یکی از ادیبان و منتقدان ادبی صربستانی در مجموعه‎ای داستانی پیرامون نویسندگان عرب، در مورد سلوا بکر می‌نویسد: «بخشی از محبوبیت سلوا بکر در این است که او نیروی متقابلی دربرابر صداهای محافظه‎ کاری است، که کار او را به چالش می‌کشند؛ زیرا احساس می‌کنند در معرض خطر هستند.»

این نویسنده مصری، اولین جایزه ادبی بریکس همراه با جوایز نقدی از آن خود کرد و توانست نمادی از صدای زنان در دیپلماسی فرهنگی در برابر جوامع غیرغربی باشد که سال‌هاست حقوق نویسندگان خاورمیانه‌ای را در اهدای جوایز غربی پایمال کرده‌اند.

نشان افتخار دیپلماسی ادبی!

سلوی بکر با ابراز افتخار از دریافت این جایزه گفت که جایزه ادبی بریکس از نظر فلسفه و نگاه بنیادین، با سایر جوایز ادبی بین‌المللی تفاوت دارد و گفت: «بریکس پیش از هر چیز یک اتحاد تمدنی است که دهه‌هاست در حال شکل‌دهی به فرهنگ انسان‌گرای جهانی است».

او افزود: «مصر باستان در زمانی به توسعه ادبیات می‌پرداخت که اروپا دوران تاریک خود را می‌گذراند، در حالی که فرهنگ و ادبیات روسیه از عمیق‌ترین تأثیرها بر جهان برخوردار بوده‌اند.»

حالا چشم امید بسیاری از نویسنده‌های غیرغربی، به این کمپانیِ فرهنگی‌ست تا شاید صدای آن‌ها بتواند در جایی غیر از جوامع غربی شنیده شود.