قرآن در سیره امام سجاد(ع)؛ چگونگی تجلی نور الهی در دل‌ها و رفتارها

یکی از اوصاف برجسته امام سجاد«علیه‌السلام» انس با قرآن کریم و بهره‌گیری از آن در کلام، اعمال و منطبق بودن رفتار ایشان بر مضامین و مفاهیم قرآن بوده است.

کد خبر: ۱۳۶۲۴۷۵

چهارشنبه - ۰۸ بهمن ۱۴۰۴ / January 28, 2026

به گزارش گروه فرهنگ خبرگزاری دانشجو، یکی از اوصاف برجسته امام سجاد«علیه‌السلام» انس با قرآن کریم و بهره‌گیری از آن در کلام، اعمال و منطبق بودن رفتار ایشان بر مضامین و مفاهیم قرآن بوده است. حضرت در حدیثی می‌فرمایند: «لَوْ مَاتَ‏ مَنْ‏ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لَمَا اسْتَوْحَشْتُ بَعْدَ أَنْ يَكُونَ الْقُرْآنُ مَعِي» یعنی اگر تمام کسانی که در شرق و غرب عالم هستند از دنیا بروند و من تنها بمانم، با وجود این‌ که قرآن همراه من است هرگز دچار وحشت نمی‌شوم.

از خاندان عصمت و طهارت «علیهم‌السلام» نقل شده است که امام سجاد علیه‌السلام به گونه‌ای قرآن تلاوت می‌کردند که گویا همین لحظه قرآن بر قلب مبارک ایشان نازل شده است و زمانی که به آیه شریفه «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» می‌رسیدند، مالکیت خدا را به گونه‌ای بر عالم احساس می‌کردند که این آیه را آن قدر تکرار می‌کردند تا جایی که نزدیک بود جان از بدن مبارک ایشان خارج شود.

اگر می‌خواهیم به میزان انس امام سجاد «علیه‌السلام» با قرآن پی ببریم به دعای ۴۲ صحیفه سجادیه مراجعه کنیم. در بخشی از آن دعای شریف آمده است: «اللَّهُمَّ إِنَّكَ أَعَنْتَنِي عَلَى خَتْمِ كِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَهُ نُوراً، وَ جَعَلْتَهُ مُهَيْمِناً عَلَى كُلِّ كِتَابٍ أَنْزَلْتَهُ، وَ فَضَّلْتَهُ عَلَى كُلِّ حَدِيثٍ قَصَصْتَهُ وَ فُرْقَاناً فَرَقْتَ بِهِ بَيْنَ حَلَالِكَ وَ حَرَامِكَ، وَ قُرْآناً أَعْرَبْتَ بِهِ عَنْ شَرَائِعِ أَحْكَامِكَ وَ كِتَاباً فَصَّلْتَهُ لِعِبَادِكَ تَفْصِيلًا، وَ وَحْياً أَنْزَلْتَهُ عَلَى نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ - صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ - تَنْزِيلًا. وَ جَعَلْتَهُ نُوراً نَهْتَدِي مِنْ ظُلَمِ الضَّلَالَةِ وَ الْجَهَالَةِ بِاتِّبَاعِهِ، وَ شِفَاءً لِمَنْ أَنْصَتَ بِفَهَمِ التَّصْدِيقِ إِلَى اسْتِمَاعِهِ، وَ مِيزَانَ قِسْطٍ لَا يَحِيفُ عَنِ الْحَقِّ لِسَانُهُ، وَ نُورَ هُدًى لَا يَطْفَأُ عَنِ الشَّاهِدِينَ بُرْهَانُهُ، وَ عَلَمَ نَجَاةٍ لَا يَضِلُّ مَنْ أَمَّ قَصْدَ سُنَّتِهِ، وَ لا تَنَالُ أَيْدِي الْهَلَكَاتِ مَنْ تَعَلَّقَ بِعُرْوَةِ عِصْمَتِهِ. اللَّهُمَّ فَإِذْ أَفَدْتَنَا الْمَعُونَةَ عَلَى تِلَاوَتِهِ، وَ سَهَّلْتَ جَوَاسِيَ أَلْسِنَتِنَا بِحُسْنِ عِبَارَتِهِ، فَاجْعَلْنَا مِمَّنْ يَرْعَاهُ حَقَّ رِعَايَتِهِ، وَ يَدِينُ لَكَ بِاعْتِقَادِ التَّسْلِيمِ لِمُحْكَمِ آيَاتِهِ، وَ يَفْزَعُ إِلَى الْإِقْرَارِ بِمُتَشَابِهِهِ، وَ مُوضَحَاتِ بَيِّنَاتِهِ» یعنی بار خدایا تو مرا بر به پایان رساندن تلاوت کتابت که روشنگر راه حیاتش نازل کردی یاری دادی و آن را بر هر کتاب نازل شده از جانب خود گواه و شاهد قرار دادی و بر هر سخنی که برخوانده‌ای برتری دادی و فرقانش کردی که به وسیله آن بین حلال و حرامت جدایی انداختی و قرآنی که بیانگر شرایع احکام خود نمودی و کتابی که آن را برای بندگان خود تفصیل و تشریح فرمودی و وحی‌ای که بر پیامبرت محمد - که درود تو بر او و آل‌اش باد - فرو فرستادی و آن را نوری ساختی که در پرتو پیروی از آن از ظلمات گمراهی و جهالت به عرصه هدایت راه یابیم و شفایی قرار دادی برای کسی که از سر تصدیق بدان گوش فرا دارد و ترازوی قسطی که زبانه‌اش از حق نگردد و نور هدایتی که روشنایی برهانش از برابر ناظرین خاموش نگردد و پرچم نجاتی که هر کس آهنگ آیین استوار آن کند گمراه نشود و پنجه‌های مهالک به کسی که به دستگیره عصمتش در آویزد نرسد. الهی اکنون که ما را به تلاوت قرآن یاری دادی و عقده‌های زبانمان را به زیبایی عبارات آن گشودی، پس ما را از جمله کسانی قرار ده که حق این کتاب را چنان که سزاوار است رعایت کنند و تو را با اعتقاد تسلیم در برابر آیات محکمش بندگی نمایند و به اقرار به متشبهات آن و دلایل روشنش پناه برند.

مطابق آیات و روایات متعدد، انسان برای این‌ که بتواند با قرآن انس بگیرد و از آثار مادی و معنوی این مصحف شریف بهره‌مند شود، باید آدابی را رعایت نماید. مقام معظم رهبری«مدظلّه‌العالی» در جلسه سال گذشته که در ماه مبارک رمضان تاریخ ۱۲ اسفند با عنوان محفل انس با قرآن با حضور قاریان بین المللی و حافظان ممتاز قرآن، برگزار شد، در قالب توصیه‌ای فرمودند: «تلاوت به شرط رعایت آداب، در همه ابعاد معجزه می‌کند».

سؤالی که مطرح می‌شود آن است که آداب قرآن چیست؟ در قرآن آیات متعددی در اين زمينه وارد شده است. خداوند متعال در سوره مبارکه واقعه آیه شریفه ۷۷ قرآن را معرفی نموده و می‌فرمایند: «إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ کَرِیْمٌ» یعنی قطعا این کتاب آسمانی یک قرآن ارزشمند است و از بهاء و ارجمندی برخوردار می‌باشد. بر اساس این آیه شریفه اولین آداب قرآن کریم ارج نهادن و با ارزش دانستن این مصحف شریف است. پیامبر مکرم اسلام(ص) در روایتی فرمودند: «قرآن از همه چیز، جز خدا، برتر است؛ پس هرکه قرآن را پاس دارد خدا را پاس داشته است و هر که قرآن را پاس ندارد، احترام خدا را سبک شمرده است».

در اغتشاشات اخیر و عملیات‌های تروریستی، بعضی به صورت ناجوانمردانه به مکان‌های مقدس از جمله قرآن کریم که به عنوان کتاب آسمانی مسلمان‌ها است توهین کردند؛ بله آن ارزش و بهای قرآن در دل ما وجود دارد، لذا دیدید که در مصاحبه‌های خبری و در گزارشاتی که از مردم تهیه می‌شد، دائما مردم از این عمل اعلام انزجار می‌کردند اما صحبت این است که همین مقدار اعلام انزجار کفایت می‌کند؟!

در حقیقت قرآن نه تنها باید در باطن و اعتقاد ما ارزشمند باشد، بلکه باید در ظاهر هم با ارزش با آن برخورد شود مثلا در منزل بالاترین قسمت خانه و با عظمت در یک رحل زیبا قرار داده شود، با یک دست قرآن را بر نداریم، با وضو و طهارت قرآن بخوانیم و خلاصه در هر شرایطی در بالاترین سطح با آن برخورد کنیم نه این‌که بعد از گذشت چندین سال از عروس و داماد ببینیم که روی قرآن باز نشده است یا در اسباب کشی وسایل منزل، قرآن را لابه لای وسایل قرار ندهیم که در این صورت، ما برای قرآن آن‌گونه که لازم است ارزش قائل نشدیم. اگر ما بر سر سفره عقد دختران‌مان قرآن قرار می‌دهیم و اگر در جشن نوروز که یک جشن باستانی بوده و مایه شادی جامعه می‌شود، ما بر سفره هفت‌سین قرآن قرار می‌دهیم، باید در اعمال و رفتار خود، در بیان خود و حتی در نگاه خود برای قرآن ارزش قائل باشیم.

خانم طباطبایی همسر مرحوم سیداحمد خمینی نقل می‌کنند یک بار در نجف بودیم و امام(ره) چشم‌درد داشتند و چشم پزشک ایشان را معاینه کرد و گفتند یه مدتی مطالعه نکنید و قرآن هم نخوانید، امام(ره) خندیدند و گفتند من چشم را برای خواندن قرآن می‌خواهم، چشمی که نتواند قرآن بخواند، چه فایده‌ای دارد! شما کاری کنید من بتوانم قرآن بخوانم.

مقام معظم رهبری(مدظلّه‌العالی) در جلسه ۱۲ اسفند سال گذشته در محفل انس با قرآن، در جمع اساتید و قاریان ممتاز بین المللی می‌فرمایند: «در کنار سیرت خوب، صورت قاری هم باید به حالت صلاح و معنویت باشد».

در یکی از جلساتی که در حسینیه جماران برگزار شده بود حضرت امام(ره) تشریف آوردند و با این‌که صندلی حاضر بود و جایگاه حضرت امام(ره) آماده بود، ایشان روی زمین نشستند. همه جمعیت با تعجب نگاه می‌کردند که چرا امام(ره) روی صندلی و در جایگاه مخصوص قرار نگرفتند؟ بعد متوجه شدند که جلسه قرائت قرآن است و قرار است که نفرات ممتاز مسابقات قرآن، آیاتی از قرآن را تلاوت کنند. لذا حضرت امام(ره) به احترام قرآن روی زمین نشستند و یا در جلسه‌ای دیگر امام(ره) روی صندلی نشسته بودند و قرآن را داخل رحل و روی زمین گذاشتند، امام  وقتی متوجه شدند، بی درنگ آن را برداشتند، روی میزی که در کنارشان بود، قرار دادند و فرمودند: «قرآن را روی زمین نگذارید».

ان شاءاللّه خداوند متعال به همه ما توفیق بدهد که آداب قرآن را یاد بگیریم و در زندگی‌های فردی خود رعایت کنیم تا مایه سلامتی خود و خانواده‌هایمان باشد.