مقاله علمی دانشگاه تهران بررسی کرد

واکاوی «صنعت ترس» در رسانه‌های غربی

رسانه‌های غربی با بهره‌گیری از میراث استعماری، اسلام‌هراسی را به ابزاری برای توجیه سیاست‌های کلان پیرامون مهاجرت و مداخله نظامی تبدیل کرده‌اند.

کد خبر: ۱۳۶۳۵۳۴

شنبه - ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ / January 31, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، به نقل از دانشگاه تهران، انتشار مقاله‌ای پیشگامانه در نشریه بین‌المللی «مطالعات اسلام‌هراسی» دانشگاه کالیفرنیا- برکلی، توجه محافل دانشگاهی را به سازوکارهای پیچیده بازنمایی اسلام در غرب جلب کرده است.

علی سلامی، دانشیار دانشگاه تهران و نویسنده این مقاله، به تشریح یافته‌های این مطالعه پرداخت و از نحوه تداوم احساسات ضداسلامی توسط رسانه‌های اصلی غربی پرده برداشت.

خلق «اقتصاد عاطفی» بر پایه ترس

سلامی با اشاره به رویکرد رسانه‌ها در سال‌های پس از ۱۱ سپتامبر، اظهار داشت: «رسانه‌های غربی صرفاً اخبار را گزارش نمی‌کنند، بلکه به طور فعال یک «اقتصاد عاطفی» مبتنی بر ترس را مدیریت می‌کنند».

وی گفت: «این رسانه‌ها با پیوند مکرر نام اسلام با خشونت و استفاده از زبان هشداردهنده، اضطراب عمومی را بسیج کرده و از این طریق، سیاست‌هایی همچون نظارت‌های تشدید شده، محدودیت‌های مهاجرتی و مداخلات نظامی را در افکار عمومی مشروع جلوه می‌دهند».

بازتولید کلیشه‌های استعماری در عصر مدرن

عضو هیأت علمی دانشگاه با تکیه بر نظریه پسااستعماری، به بازتولید میراث «شرق‌شناسی» در پوشش‌های خبری معاصر اشاره و تصریح کرد: «نگاه رسانه‌های غربی به جوامع مسلمان، همچنان ریشه در دوران استعمار دارد. آن‌ها جوامع متنوع اسلامی را به تهدیدهای ساده‌انگارانه و یکپارچه تقلیل می‌دهند و مسلمانان را به عنوان دیگریِ ابدی و تهدیدی ذاتی برای ارزش‌های غربی قاب‌بندی می‌کنند».

تفاوت‌های ملی در بازتولید تعصب

سلامی به تفاوت‌های رویکردی در کشورهای مختلف پرداخت و افزود: «تحلیل تطبیقی ما نشان می‌دهد که اسلام‌هراسی در هر کشور رنگ و بوی خاصی دارد؛ به طوری که در آلمان بر محور یکپارچگی فرهنگی، در بریتانیا با روایت دشمن درونی متأثر از تاریخ استعماری و در ایالات متحده با دیدگاهی کاملاً امنیتی و پیوند با تروریسم دنبال می‌شود».

پارادوکس قربانی-تهدید در مورد زنان مسلمان

نویسنده این پژوهش بین‌المللی با انتقاد از تصویرسازی متناقض رسانه‌ها از زنان مسلمان، خاطرنشان کرد: «زنان مسلمان در این رسانه‌ها همزمان در دو نقش متضاد ظاهر می‌شوند؛ یا به عنوان چهره‌های ستمدیده‌ای که نیازمند نجات توسط غرب هستند، یا به عنوان عوامل تهدیدکننده ارزش‌های غربی که این موضوع به ویژه در بحث حجاب مشهود است.»

وی افزود که این دوگانگی، هژمونی غربی را تقویت کرده و تجربیات واقعی و متنوع زنان مسلمان را نادیده می‌گیرد.

ضرورت تحول در ساختار اطلاع‌رسانی و سواد رسانه‌ای

سلامی در پایان، اسلام‌هراسی رسانه‌ای را نه یک تعصب فردی، بلکه موضوعی ساختاری دانست و اظهار داشت: «برای مقابله با این وضعیت، نیازمند شیوه‌های روزنامه‌نگاری حساس به فرهنگ و ارتقای سواد رسانه‌ای مردم برای تجزیه و تحلیل این قاب‌بندی‌های مغرضانه هستیم».

وی همچنین بر ضرورت اقدامات سیاستی برای تشویق تنوع در اتاق‌های خبر و تضمین پوشش خبری منصفانه تاکید کرد.

این مطالعه با عنوان «اسلام‌هراسی، سیاست‌های احساسی و میراث پسااستعماری در رسانه‌های غربی: قاب‌بندی ترس» در مجله مطالعات اسلام‌هراسی (دوره ۹، شماره ۱، ۲۰۲۵) توسط پروژه تحقیق و مستندسازی اسلام‌هراسی در مرکز نژاد و جنسیت دانشگاه کالیفرنیا -برکلی منتشر شده است.