تأکید دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی بر عبور از سندنویسی و لزوم عملیاتی‌سازی اسناد ملی

جلسه 243 ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با دو دستور کار رونمایی از سند ملی توسعه علوم و فناوری‌های مواد پیشرفته و فرایندهای نوین فرآوری مواد و ارائه گزارشی از نقش علم و فناوری در پیشرفت کشور چین به ریاست حجت الاسلام و المسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزار شد.

کد خبر: ۱۳۶۳۶۱۶

شنبه - ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ / January 31, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، به نقل از شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در این جلسه ضمن تقدیر از گزارش ارائه‌شده و تلاش‌های صورت‌گرفته در تدوین «سند ملی توسعه علوم و فناوری‌های مواد پیشرفته و فرایندهای نوین فرآوری مواد»، بر اهمیت فرآیند نخبگانی در تدوین اسناد شورا تأکید کرد.

خسروپناه با اشاره به تفاوت ماهوی مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی با دستورالعمل‌های اداری مرسوم، تصریح کرد: اسناد راهبردی شورا، نسخه‌هایی تک‌بعدی یا تجویزهای مدیریتی فردمحور نیستند؛ بلکه هر یک از این اسناد، حاصل هزاران ساعت نفر کار کارشناسی و تضارب آراء میان صدها متخصص، پژوهشگر و صاحب‌نظر است.

وی افزود: اینکه در تدوین سند مواد و ساخت پیشرفته، از ظرفیت پژوهشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و بخش‌های دفاعی و صنعتی استفاده شده، نشان‌دهنده بلوغ در فرآیند سیاست‌گذاری است. ارزش این اسناد به پشتوانه نخبگانی و اجماع جامعه علمی کشور بر روی آن‌هاست که خوشبختانه ستاد علم و فناوری در این زمینه نقش‌آفرینی موثر و قابل تقدیری داشته است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با ذکر مثال «سند ملی هوش مصنوعی» به عنوان یک تجربه موفق، اظهار داشت: همان‌طور که در حوزه هوش مصنوعی شاهد یک حرکت میدانی، رو به جلو و عملیاتی هستیم، انتظار می‌رود در حوزه مواد پیشرفته نیز همین روحیه حاکم شود. ما نباید در مرحله تصویب سند متوقف شویم؛ سند تنها نقشه راه است و هنر اصلی در پیمودن این مسیر است.

وی خاطرنشان کرد: گزارش‌های واصله نشان می‌دهد که خوشبختانه گام‌های اجرایی آغاز شده است، اما لازم است گزارش‌های دوره‌ای و دقیق از میزان پیشرفت کار و موانع احتمالی به ستاد ارائه شود تا اطمینان حاصل کنیم که سند از روی کاغذ به میدان عمل منتقل شده است.

خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود، بر حلقه مفقوده ارتباط دانشگاه و صنعت تأکید ورزید و گفت: امروز دانشگاه‌های ما، به‌ویژه در حوزه‌های فنی و مهندسی و علوم پایه، دارای ظرفیت‌های عظیم زیرساختی و سرمایه انسانی هستند. هنر مدیریت کلان علم و فناوری این است که این ظرفیت‌های بالقوه و موجود در دانشگاه‌ها را به نیازهای واقعی صنایع کشور متصل کند.

وی تأکید کرد: عملیاتی شدن این سند منوط به این است که صنایع مادر و استراتژیک کشور، راهکارهای فناورانه خود را از دل همین اسناد و پژوهشگاه‌ها استخراج کنند. لذا رویکرد ما باید «مسئله‌محور» و ناظر به حل چالش‌های صنعتی کشور باشد.

در ابتدای جلسه بررسی « سند ملی توسعه علوم و فناوری‌های مواد پیشرفته و فرایندهای نوین فرآوری مواد»، دکتر امیدوار، دبیر میز تخصصی مواد ستاد علم و فناوری، گزارشی اجمالی از روند تدوین و بازنگری این سند ارائه کرد. وی با اشاره به آغاز تدوین سند از سال ۱۳۹۵ و توقف و کندی مقطعی آن، تأکید کرد که از سال ۱۴۰۱ و با توجه به ضرورت به‌روزرسانی اسناد ملی، بازنگری جدی و نهایی‌سازی سند در دستور کار قرار گرفت.

به گفته وی، این سند با مشارکت گسترده صاحب‌نظران دانشگاهی، پژوهشی، بخش‌های دفاعی و برای نخستین‌بار بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان تدوین شده و رویکردی مسئله‌محور دارد. تمرکز اصلی سند بر پنج حوزه اولویت‌دار شامل آب و محیط زیست، انرژی، معدن، سلامت و ساخت و فناوری‌های نوظهور است. هدف کلان این سند، ارتقای جایگاه کشور در علوم و فناوری مواد، دستیابی به رتبه برتر منطقه و همسویی با برنامه‌های کلان توسعه و سیاست‌های ابلاغی کشور عنوان شد.

الگوی پیشرفت چین در فناوری‌های راهبردی؛ ضرورت بازنگری در سیاست‌های داخلی

در دویست و چهل و سومین جلسه ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر احدزاده، رئیس مرکز تحول و پیشرفت ریاست جمهوری، گزارشی تحلیلی درباره «نقش پیشران علم و فناوری در جهش اقتصادی و سیاسی جمهوری خلق چین» ارائه کرد. وی با اشاره به اجرای اسناد بالادستی نظیر برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» تصریح کرد که چین با سیاست‌گذاری منسجم در حوزه علم و فناوری توانسته موازنه قدرت جهانی را به نفع خود تغییر دهد.

به گفته احدزاده، چین در ۳۷ مورد از ۴۴ فناوری راهبردی و نوظهور جهان جایگاهی بالاتر از ایالات متحده کسب کرده است؛ آماری که بیانگر شکل‌گیری هژمونی فناورانه این کشور در عرصه بین‌المللی است. وی یکی از عوامل اصلی این موفقیت را رویکرد فرصت‌محور چین در جذب و بازگشت نخبگان دانست؛ رویکردی که فعالیت علمی متخصصان در خارج از کشور را تهدید تلقی نکرده و از آن برای تقویت توسعه ملی بهره برده است.

رئیس مرکز تحول و پیشرفت ریاست جمهوری همچنین بر اهمیت رقابت‌پذیری درآمد و حمایت معیشتی از متخصصان تأکید کرد و افزود: غفلت از این مؤلفه در شرایط شتاب تحولات جهانی می‌تواند به تضعیف سرمایه انسانی منجر شود. در پایان، توسعه دیپلماسی علمی و استفاده از ظرفیت همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به‌عنوان یکی از الزامات شتاب‌بخشی به پیشرفت علمی و فناورانه کشور مورد تأکید قرار گرفت.

عاملی: بحران تصمیم‌گیری مانع بهره‌گیری ایران از ظرفیت‌های راهبردی منطقه‌ای است

در ادامه این جلسه، سعیدرضا عاملی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با نگاهی انتقادی به وضعیت حکمرانی توسعه در کشور، بر ضرورت عبور از بحران تصمیم‌گیری و حرکت به‌سوی یک نظام فکری و راهبردی منسجم تأکید کرد.

عاملی با اشاره به تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی گفت: امروز یک زیست‌بوم جدید در فضای مجازی و فناوری‌های نو میان کشورهایی مانند روسیه و چین در حال شکل‌گیری است، اما مسئله اصلی ما در داخل، «بحران تصمیم‌گیری» است. در بسیاری از حوزه‌ها تصمیم‌های مشخص و به‌موقع اتخاذ نمی‌شود و این بلاتکلیفی موجب فرسایش ظرفیت‌های ملی و خستگی شرکای راهبردی از همکاری با ما شده است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر لزوم شکل‌گیری یک «نظام فکری جدید» در کشور خاطرنشان کرد: مقام معظم رهبری بر «اصلاح انقلابی ساختار کشور» تأکید داشته‌اند و این اصلاح بدون بازنگری جدی در مدل‌های تصمیم‌سازی و حکمرانی ممکن نیست. ما نه می‌توانیم و نه می‌خواهیم چین شویم، اما می‌توانیم از تجربه کشورهای پیشرفته درس بگیریم. نظرسنجی‌ها نیز نشان می‌دهد مردم خواهان پیشرفت کشور در عین حفظ استقلال، هویت ایرانی و دکترین جمهوری اسلامی هستند.

وی در ادامه تأکید کرد: به جای حسرت خوردن بر مدل‌های توسعه دیگر کشورها، باید به‌صورت همه‌جانبه روی یک مدل بومی و منسجم توسعه کار کنیم. این جلسات نباید صرفاً به ارائه گزارش محدود شود، بلکه باید به استخراج راهبردهای عملی منجر شود.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی فناوری را یکی از محورهای اصلی این تحول دانست و افزود: امروز فناوری‌های نو، به‌ویژه فناوری‌های دیجیتال، نقش تعیین‌کننده‌ای در قدرت ملی دارند. در این راستا، شکل‌گیری همکاری‌های مشترک، به‌ویژه با محوریت مرکز ملی فضای مجازی، می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای مشترک کشور در حوزه حکمرانی دیجیتال و توسعه فناورانه باشد.

گسل معرفتی علوم انسانی و توسعه؛ هشدار نسبت به تقلیل فرهنگ به پیوست‌های مهندسی

در ادامه این جلسه، حجت‌الاسلام‌والمسلمین حمید پارسانیا، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر ضرورت توجه به علوم انسانی در مسیر پیشرفت کشور، نسبت به شکل‌گیری «گسل معرفتی» میان نظریه‌های علوم انسانی و میدان واقعی توسعه هشدار داد. وی با اشاره به تجربه چین، تفکیک میان اقتدار فناورانه و مبانی تمدنی را ضروری دانست و تصریح کرد که الگوبرداری از مدل‌های توسعه باید با توجه به مبانی فرهنگی و فلسفی بومی صورت گیرد.

پارسانیا ضعف در حوزه‌هایی مانند جامعه‌شناسی اقتصادی و ناتوانی در پیوند دادن مبانی نظری پیشرفت با واقعیت‌های اجتماعی را از چالش‌های جدی کشور برشمرد. وی همچنین تأکید کرد که نباید از جامعه مهندسی انتظار راهبری فرهنگی داشت و افزود: سپردن مسائل فرهنگی به بخش‌های فنی، موجب تضعیف و حذف تدریجی آن‌ها می‌شود.

وی در پایان بر لزوم ایجاد «زیست‌بوم معرفتی مستقل» در کنار زیست‌بوم فناوری تأکید کرد و میدان‌دهی به علوم انسانی و فرهنگی را شرط هم‌افزایی توسعه فناورانه با هویت و فرهنگ اسلامی–ایرانی دانست.

سوزنچی: تمرکز منابع بر دانشگاه‌های لیدر، راهکار ارتقای کیفیت آموزش عالی

در ادامه جلسه،  ابراهیم سوزنچی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر ضرورت نگاه کاربردی به تجربه توسعه چین، گفت: بررسی این تجربه باید از زاویه مأموریت‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی و با هدف ارائه پیشنهادهای مشخص به دولت انجام شود.

وی یکی از مهم‌ترین جمع‌بندی‌ها را لزوم بازنگری در سیاست‌های آموزش عالی دانست و افزود: توسعه کمی گسترده دانشگاه‌های دولتی با منابع عمومی، کارآمد نیست و باید به سمت کوچک‌سازی هدفمند آموزش عالی و تمرکز بر نیازهای واقعی حرکت کرد.

دکتر سوزنچی پیشنهاد داد منابع دولتی به جای توزیع پراکنده، بر تعداد محدودی دانشگاه لیدر متمرکز شود تا هم پژوهش تقویت شود و هم امکان حمایت معیشتی مؤثر از اساتید توانمند فراهم آید. وی تأکید کرد شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌تواند از این رویکرد اصلاحی حمایت کند.

ساعی: تقویت دیپلماسی علمی و حضور فعال ایران در زنجیره‌های فناوری چین ضروری است

در ادامه این جلسه،  محمدحسین ساعی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر نقش جامعه و نخبگان در توسعه روابط علمی بین‌المللی، بر ضرورت تقویت دیپلماسی علمی میان ایران و کشورهای همسو، به‌ویژه چین، تأکید کرد.

ساعی با اشاره به اهمیت حضور فعال ایران در زنجیره‌ها و شبکه‌های علم و فناوری گفت: تا زمانی که ایران به‌صورت مشخص در چند حوزه اولویت‌دار وارد زنجیره‌های علم و فناوری چین نشود، نمی‌توان انتظار شکل‌گیری روابط پایدار و مؤثر داشت. به گفته وی، حوزه‌هایی مانند هوافضا و صنعت خودرو می‌توانند زمینه‌های مناسبی برای این همکاری‌های راهبردی باشند.

وی با تأکید بر لزوم شکل‌گیری یک ذهنیت مشترک افزود: توسعه روابط علمی صرفاً با توافق‌های رسمی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تأثیرگذاری بر ذهنیت نخبگان، دانشگاهیان و حتی افکار عمومی کشور مقابل است. دکتر ساعی با اشاره به تجربیات خود از دانشگاه شانگهای خاطرنشان کرد که سیاست‌گذاری علمی و دانشگاهی چین به‌صورت فعال و مستمر در تعامل با مسائل منطقه‌ای از جمله ایران دنبال می‌شود، اما حضور و نقش‌آفرینی نخبگان ایرانی در این فضا بسیار محدود است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان بر ضرورت راه‌اندازی جدی «دیپلماسی علم» و «ژورنالیسم علمی» میان ایران و چین تأکید کرد و گفت: بدون حضور مؤثر رسانه‌ای، علمی و شبکه‌ای در این کشورها، فاصله علمی و فناورانه ما با شرکای بالقوه افزایش خواهد یافت.