گزارش|

تنگه هرمز؛ دارایی راهبردی ایران در اقتصاد سیاسی انرژی جهان

تنگه هرمز به‌عنوان یکی از راهبردی‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان، مسیر عبور بخش قابل‌توجهی از نفت خام، گاز طبیعی مایع و فرآورده‌های انرژی است و هرگونه اختلال در آن می‌تواند بازار‌های جهانی را با شوک قیمتی و بی‌ثباتی گسترده مواجه کند.

کد خبر: ۱۳۶۳۶۵۸

يکشنبه - ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ / February 01, 2026

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو؛ تنگه هرمز نقش کلیدی در تامین انرژی جهان دارد. به طوریکه ۳۵ درصد نفت خام جهان، معادل ۲۰ میلیون بشکه در روز از این تنگه عبور می‌کند. تجارت ۲۰ درصد (LNG)، ۲۶ درصد میعانات گازی و بیش از ۱۵ درصد محصولات شیمیایی به تنگه هرمز وابسته است. ۱۶.۵ درصد صادرات کود و ۱۴.۵ درصد واردات غذایی منطقه نیز از این مسیر تامین می‌شود. در نتیجه بروز هر اختلال در این تنگه، صادرات منطقه و ثبات بازار جهانی انرژی را تهدید می‌کند.

مرتضی بهروزی‌فر، عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، تنگه هرمز را یک آبراه استراتژیک برای صنعت انرژی دانست و افزود: حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد تجارت نفت دنیا از طریق این تنگه صورت می‌گیرد.

او در خصوص علت اهمیت تنگه هرمز برای کشور آمریکا توضیح داد: در گذشته کشور آمریکا به این تنگه وابسته بود؛ به طوریکه بخش قابل‌توجهی از نفت کشور ایالات متحده آمریکا از طریق واردات از کشور‌های حاشیه خلیج فارس تامین می‌شد.

بهروزی‌فر ادامه داد: در چندسال گذشته اما با رخ دادن انقلاب شیل، تولید نفت و گاز در این کشور افزایش قابل‌توجهی یافت و این موضوع منجر به از بین رفتن وابستگی آمریکا به بازار‌های جهانی انرژی شد. در حال حاضر صادرات حوزه خلیج فارس، تاثیر چندانی بر اقتصاد خلیج فارس به صورت مستقیم ندارد.

چرا هرمز برای آمریکا حیاتی‌ است؟

عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی تاکید کرد: رقبای آمریکا به‌خصوص چین، هند، ژاپن و تعدادی از کشور‌های اروپایی وابستگی زیادی به واردات از منطقه خلیج فارس دارند. این موضوع برای آمریکا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. زیرا هر تحولی که در این تنگه رخ بدهد، می‌تواند منجر به ایجاد اختلال در امنیت رقبای آمریکا شود و آمریکا بدنبال آن است که با ایجاد سیطره در منطقه تنگه هرمز، رقبای خود را تحت کنترل قرار دهد.

در ادامه، امیرمیثم نیکفر، کارشناس اقتصاد انرژی و استاد دانشگاه در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو با اشاره به عبور ۶۰ درصد انرژی جهانی از تنگه هرمز، گفت: ایجاد هرگونه اختلال در عبور و مرور عادی این تنگه ممکن است منجر به افزایش ۲ تا ۳ برابری قیمت حامل‌های انرژی در دنیا شود.

او افزود: با توجه به اینکه در فصل سرد سال قرار داریم و بخش عمده انرژی صرف گرمایش می‌شود، این موضوع می‌تواند بحران را تشدید کند. از سوی دیگر، نیاز اکثر واحد‌های صنعتی به حامل‌های انرژی به عنوان سوخت یا خوراک اولیه، می‌تواند موجب تلاطم شدید در بازار‌های اقتصادی جهانی شود.

نیکفر در پایان خاطرنشان کرد: مطرح‌شدن موضوع بسته‌شدن تنگه هرمز، بر بازار‌های بورس و به‌ویژه بورس انرژی نیز تأثیر مستقیم دارد. این تأثیر به مراتب سریع‌تر و شدیدتر از تأثیر بر بخش‌های پتروشیمیایی و واحد‌های صنعتی است.

در نهایت، تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های ژئوپلیتیکی و انرژی جهان است که سهم بزرگی از جریان نفت خام، گاز طبیعی مایع، میعانات و فرآورده‌های شیمیایی از آن عبور می‌کند و به همین دلیل، ثبات آن مستقیماً با امنیت انرژی و ثبات اقتصادی جهان گره خورده است. وابستگی قابل‌توجه تجارت انرژی و حتی بخشی از زنجیره تأمین کالا‌های اساسی و نهاده‌های کشاورزی به این آبراه، باعث شده هرگونه اختلال در تردد آن، ریسک جهش شدید قیمت حامل‌های انرژی، افزایش هزینه تولید و بروز تلاطم در بازار‌های مالی و کالایی را به‌دنبال داشته باشد.

اگرچه ایالات متحده در سال‌های اخیر با رشد تولید نفت و گاز شیل، وابستگی مستقیم خود به واردات انرژی از منطقه خلیج فارس را کاهش داده، اما اهمیت راهبردی تنگه هرمز برای واشنگتن همچنان پابرجاست؛ زیرا بخش عمده‌ای از نیاز انرژی رقبای اقتصادی و ژئوپلیتیکی آمریکا مانند چین، هند، ژاپن و برخی کشور‌های اروپایی از مسیر این تنگه تأمین می‌شود. از این منظر، هرمز نه‌تنها یک گذرگاه انرژی، بلکه اهرمی مؤثر در معادلات قدرت، رقابت‌های بین‌المللی و مدیریت ریسک امنیت انرژی جهان به شمار می‌رود؛ گذرگاهی که تحولات آن می‌تواند به سرعت به بازار جهانی انرژی، صنعت و بورس‌های کالایی و انرژی منتقل شود.