گزارشی از نمایشگاهی که میدان را بی‌طرف نمی‌خواهد

رنگ، حافظه، مقاومت

دهه فجر تازه آغاز شده، اما پیش از آنکه سرودها در خیابان‌ها کامل شوند، پیش از آنکه شعارها دوباره در حافظه جمعی تکرار شوند، یک پرسش قدیمی با زبانی تازه روی دیوارهای نگارخانه عالی حوزه هنری ظاهر می‌شود؛ آیا تصویر هنوز می‌تواند میدان باشد و رنگ، ابزار مبارزه؟

کد خبر: ۱۳۶۴۴۷۶

دوشنبه - ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ / February 02, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، در نمایشگاه «میدان رنگ و مبارزه» قرار نیست صرفا با مجموعه‌ای از پوسترها و تصویرسازی‌ها روبه‌رو باشیم. اینجا بیشتر شبیه به یک صحنه است. صحنه‌ای که تاریخ معاصر ایران، سیاست جهانی، حافظه انقلابی و مسئولیت هنرمند، همزمان روی آن قدم می‌زنند. نمایشگاهی که همزمان با آغاز ایام دهه فجر، از ۱۲ بهمن ۱۴۰۴، نگارخانه ابوالفضل عالی را به میدان تقاطع هنر و ایدئولوژی بدل می‌کند.
در این میدان، حدود ۳۰ اثر گرافیک و تصویرسازی گرد هم آمده‌اند؛ آثاری با موضوع استکبار آمریکایی که از دهه ۱۳۶۰ تا امروز امتداد یافته‌اند. فاصله‌ای بیش از چهار دهه، اما با یک پرسش مشترک؛ تصویر چگونه می‌تواند در برابر قدرت بایستد؟ آثار هنرمندانی چون ابوالفضل عالی، مصطفی گودرزی، حسین خسروجردی، علی وزیریان، سید حمید شریفی آل‌هاشم، احمد آقاقلی‌زاده، ناهید فراست، ابوالفضل خسروی، صابر شیخ‌رضایی و حسین یوزباشی، این پرسش را نه با بیانی یکنواخت، که با زبان‌های متکثر بصری مطرح می‌کنند.
یکی از نقاط تأمل‌برانگیز نمایشگاه، کنار هم نشستن تکنیک‌هاست. از آثار دستی و پوسترهای کلاسیک دهه شصت تا تصویرسازی‌های دیجیتال امروز. این هم‌نشینی فقط نمایش تحول ابزار نیست؛ روایتی است از تغییر شیوه‌های مواجهه. آیا اعتراض امروز، همان زبان دیروز را دارد؟ آیا پیام، با تغییر فرم، دگرگون شده یا فقط پوست انداخته است؟ تماشاگر، ناخواسته میان این دو زمان در رفت‌وآمد است؛ میان خاطره و اکنون.
در آیین گشایش نمایشگاه که روز یکشنبه ۱۲ بهمن، ساعت ۱۵ برگزار شد، حضور جمعی از هنرمندان شناخته‌شده حوزه هنری از جمله عبدالحمید قدیریان، مصطفی گودرزی و محمد زرویی نصرآباد، به این رویداد وجهی فراتر از یک افتتاح ساده می‌بخشد. همچنین بازدید محمدمهدی دادمان، رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی، نشانه‌ای است از جایگاهی که این نمایشگاه در سیاست فرهنگی نهاد متولی هنر انقلاب پیدا کرده است.
اما آنچه این میدان رنگ و مبارزه را از یک گردآوری صرف آثار متمایز می‌کند، بیانیه‌ای است که در متن نمایشگاه جریان دارد. بیانیه‌ای به قلم ابوالفضل خسروی که هنر را نه تزئین، که کنش می‌داند. در این متن، هنر پوستر به‌عنوان رسانه‌ای موثر در شکل‌دهی به حافظه جمعی معرفی می‌شود؛ رسانه‌ای که در بزنگاه‌هایی چون انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، فقط بازتاب‌دهنده رویدادها نبوده، بلکه خود بخشی از واقعه شده است.
بیانیه، صریح و بی‌تعارف، از موضع‌گیری ایدئولوژیک آثار سخن می‌گوید. از به‌چالش‌کشیدن روایت‌های مسلط و قدرت‌های استکباری. اینجا هنر بی‌طرف نیست و قرار هم نیست باشد. پرسش اما همین‌جاست؛ در جهانی که تصویر بیش از هر زمان دیگری مصرف می‌شود، آیا تصویر معترض هنوز می‌تواند شوک وارد کند؟ یا به بخشی از جریان عادی دیدن بدل شده است؟
قدم‌زدن در نگارخانه، بیش از آنکه تجربه‌ای زیباشناختی باشد، تجربه‌ای فکری است. هر اثر، دعوتی است به تأمل درباره نسبت هنر و سیاست، درباره مسئولیت اجتماعی هنرمند، و درباره اینکه آیا میدان مبارزه امروز، همان دیوارهای دیروز است یا به صفحه‌های دیگری منتقل شده.

حسین یوزباشی درباره نمایشگاه «میدان رنگ و مبارزه» درباره اثر شاخص خود در نمایشگاه توضیح داد:
اثری که به‌عنوان پوستر معرف نمایشگاه مورد استفاده قرار گرفته، مربوط به اواسط دهه ۸۰ است. اشاره به این نکته از آن جهت اهمیت دارد که موضوع استکبارستیزی، مسئله‌ای مقطعی یا مربوط به یک دوره خاص نیست، بلکه موضوعی جاری در چند دهه اخیر کشور ماست که از ابعاد مختلف به آن پرداخته شده؛ هم از منظر تاریخی و هم از منظر مصداقی، یعنی آسیب‌هایی که استکبار به رهبری آمریکا به کشور، جامعه، مردم، هویت و استقلال ما وارد کرده است.
او در پایان تأکید کرد: به‌عنوان یک شهروند و عضوی از جامعه ایرانی، فارغ از شعار، بیانیه یا نگاه صرفاً سیاسی، بر اساس واقعیتی سخن می‌گویم که با تمام وجود در این سال‌ها لمس کرده‌ایم؛ واقعیت تقابل و تعارضی که جریان استکبار با ماهیت ایرانی ما دارد. از زاویه ایدئولوژیک به موضوع نگاه نمی‌کنم، بلکه به‌عنوان یک انسان و شهروند ایرانی، هر سمت این پدیده را که می‌بینم، نشانی جز تعارض، دشمنی و زیاده‌خواهی نمی‌یابم. تلاش کرده‌ام به اندازه درک و ادراک خودم از این حقیقت، بازتاب آن را در آثارم منعکس کنم.

عبدالحمید قدیریان از خاطره‌انگیزی از این نمایشگاه سخن گفت و توضیح داد: این نمایشگاهی که برپا شده، برای من بسیار خاطره‌انگیز است. دیدن آثار دوستانی که شاید حدود ۴۰ سال پیش در چنین فضاهایی

کار می‌کردند، برایم دلپذیر و خوشایند بود و ناخودآگاه مرا به سال‌های گذشته برد.
او ادامه داد: موضوع این نمایشگاه، یعنی معرفی دشمن و تبیین دشمنی آمریکا، مسئله‌ای است که ما بیش از چهار دهه است با آن مواجه‌ایم و آن را تکرار می‌کنیم. دوستان من که در حوزه گرافیک فعالیت می‌کنند، در آثارشان به اشکال مختلف به این موضوع پرداخته‌اند و هرکدام تلاش کرده‌اند تبیین خاص خود را ارائه دهند.
هجمه فرهنگی دشمن بسیار سنگین است و برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی می‌تواند نقش مهمی در بیان و تبیین این موضوع‌ها داشته باشد. این آثار به جامعه، به‌ویژه جوانان، یادآوری می‌کند که ما با دشمنی قدیمی روبه‌رو هستیم و فرصتی فراهم می‌آورد تا ببینند در این ۴۰ سال، چگونه با این دشمن درگیر بوده‌ایم.
این هنرمند در پایان تأکید کرد: آثار هنری، شفاف‌ترین و در عین حال زیباترین ابزار برای باز کردن و تبیین چنین مباحثی هستند. امیدوارم این‌گونه نمایشگاه‌ها بیشتر برگزار شود و از ظرفیت هنر برای تبیین فضای فکری جوانان بیش از پیش استفاده شود.

مصطفی گودرزی هنرمند پیشکسوت هنرهای تجسمی در حاشیه رونمایی از نمایشگاه «میدان رنگ و مبارزه» در نگارخانه عالی حوزه هنری، با تأکید بر پیوند تاریخی هنر انقلاب با مفهوم استکبارستیزی، این نمایشگاه را بازتابی از یک نبرد قدیمی اما همواره معاصر دانست.
او افزود: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، بسیاری از هنرمندان تلاش کردند این نگاه را در قالب پوستر، نقاشی و تصویرسازی بازتاب دهند. آثاری که در آن دوره خلق شد، از نظر کمّی بسیار گسترده‌تر از آن چیزی‌ست که امروز در این نمایشگاه می‌بینیم؛ به‌طوری‌که اگر بخواهیم منصفانه نگاه کنیم، آثار دهه اول انقلاب درباره موضوع آمریکا و استکبار، شاید ده‌ها برابر این مجموعه بود.
این هنرمند با اشاره به پیوند نمایشگاه با مسائل روز تأکید کرد: نمایشگاه «میدان رنگ و مبارزه» به‌درستی به موضوع روز می‌پردازد. مسیری که امروز استکبار جهانی به رهبری آمریکا طی می‌کند، همان مسیری‌ست که بعد از سال ۵۷، بعد از کودتای ۱۳۳۲ و حتی در طول بیش از ۲۰۰ سال حیات سیاسی آمریکا شاهد آن بوده‌ایم. از این منظر، این نمایشگاه کاملاً معاصر است و حرف امروز را می‌زند.
همنشینی آثار جدید و قدیمی در این نمایشگاه، از ویژگی‌های شاخص این رویداد است. مصطفی گودرزی درباره تنوع نسل‌ها در نمایشگاه توضیح داد که در این مجموعه، هم آثار هنرمندان نسل قدیم دیده می‌شود و هم کارهای هنرمندان جوان و نسل جدید. برخی آثار مربوط به چند سال قبل است و برخی دیگر کاملاً تازه‌اند.
«میدان رنگ و مبارزه» تا ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۹ تا ۱۸ پذیرای علاقه‌مندان است؛ در خیابان سمیه، نرسیده به خیابان حافظ، حوزه هنری، طبقه همکف.