گزارش|

برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران از نگاه رئیس انرژی اتمی در زمان شاه!

مناقشه هسته‌ای ایران پدیده‌ای تازه یا محدود به جمهوری اسلامی نیست؛ مخالفت غرب با دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای، ریشه‌ای تاریخی دارد که حتی در دوران پهلوی نیز وجود داشته و به اذعان اعتماد، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی، از همان زمان با موانع و کارشکنی‌های جدی مواجه بوده است.

کد خبر: ۱۳۶۴۴۹۷

سه‌شنبه - ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ / February 03, 2026

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو؛ برنامه هسته‌ای ایران از همان آغاز، همواره یکی از محور‌های اصلی مجادله میان ایران و کشور‌های غربی بوده است. غرب این برنامه را نه صرفاً به‌عنوان یک موضوع فنی یا علمی، بلکه به‌عنوان مسئله‌ای سیاسی و امنیتی مطرح کرده و بار‌ها آن را به چالش کشیده است.

در طول سال‌ها، موضوع هسته‌ای به ابزاری برای اعمال فشار بر ایران تبدیل شده؛ از تحریم‌های اقتصادی گرفته تا فشار‌های دیپلماتیک و رسانه‌ای. در این چارچوب، نگرانی‌های اعلام‌شده درباره ماهیت برنامه هسته‌ای، اغلب با اهدافی فراتر از نظارت فنی همراه بوده و به‌نوعی در خدمت مهار قدرت و نفوذ ایران در منطقه قرار گرفته است. به همین دلیل، برنامه هسته‌ای ایران نه‌تنها یک مسئله داخلی یا فناورانه، بلکه نمادی از تقابل سیاسی ایران و غرب در نظام بین‌الملل محسوب می‌شود.

در نگاه بسیاری از ناظران، مخالفت مستمر غرب با برنامه هسته‌ای ایران بیش از آنکه صرفاً ناشی از نگرانی‌های فنی یا حقوقی باشد، ریشه در نخواستنِ دستیابی ایران به یک فناوری راهبردی و بومی دارد. فناوری هسته‌ای، حتی در سطح صلح‌آمیز، نماد توان علمی، استقلال تکنولوژیک و قدرت چانه‌زنی سیاسی است؛ امری که غرب تمایل چندانی به تحقق آن برای ایران نداشته است. به همین دلیل، از همان ابتدا تلاش شده این برنامه به‌عنوان تهدیدی بالقوه معرفی شود و فضای بین‌المللی علیه آن شکل بگیرد.

در این مسیر، کشور‌های غربی از هیچ ابزاری برای متوقف کردن یا محدودسازی پیشرفت هسته‌ای ایران مضایقه نکرده‌اند؛ از اعمال تحریم‌های گسترده اقتصادی و علمی گرفته تا فشار‌های سیاسی، قطعنامه‌های بین‌المللی و فضاسازی رسانه‌ای. حتی در مقاطعی که ایران همکاری‌های گسترده‌ای با نهاد‌های نظارتی داشته، باز هم بدبینی و فشار‌ها ادامه یافته است. این روند نشان می‌دهد که مسئله اصلی، نه صرفاً شفافیت یا نظارت، بلکه جلوگیری از دستیابی ایران به دانشی است که می‌تواند موازنه قدرت را تغییر دهد. در نتیجه، برنامه هسته‌ای ایران به یکی از مهم‌ترین میدان‌های تقابل اراده‌ها میان ایران و غرب تبدیل شده است.

در راستای همین موضوع و مطالبی که بیان شد قصد داریم مصاحبه‌ای از اکبر اعتماد، رئیس سازمان انرژی اتمی در دوران پهلوی با تلویزیون BBC فارسی را بازخوانی کنیم.

اکبر اعتماد کیست؟

او ۱۹ دی ۱۳۰۹ در همدان به دنیا آمد. برای ادامه تحصیل به سوئیس رفت و در سال ۱۹۶۳ از اکول پلی‌تکنیک فدرال لوزان سوئیس فارغ‌التحصیل شد. در سال ۱۳۴۴ به ایران بازگشت و توسط صفی اصفیا، رئیس وقت سازمان برنامه و بودجه، به عنوان مشاور فنی طرح پژوهش‌های رآکتور اتمی استخدام شد. سال بعد، دفتر انرژی اتمی سازمان برنامه و بودجه را بنا گذاشت و خود به مدیریت آن منصوب شد و تا سال ۱۳۴۶ در این مسئولیت باقی ماند. در سال ۱۳۴۷ به سمت اولین رئیس مؤسسه تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی، که بدیل ایرانی مرکز ملی پژوهش‌های علمی (CNRS) در فرانسه بود، منصوب شد. در سال ۱۳۵۳ ریاست سازمان انرژی اتمی ایران را به دست گرفت و این سازمان را بنیان نهاد. اعتماد تا سال ۱۳۵۷ ریاست سازمان انرژی اتمی ایران را به دست داشت. او به عنوان پدر فناوری هسته‌ای ایران شهرت دارد.

اعتماد: غرب دروغ می‌گوید!

اعتماد می گوید: شیوه و روشی که در زمان شاه انتخاب شده بود، اکنون اتخاذ می‌شود. کشورهای غربی نیز در پیشنهادهایشان به ایران، بخشی از آن این است که ما می‌توانیم غنی‌سازی کنیم و بفروشیم. دلیل صددرصدی دروغ می‌گویند، زیرا ایران تا سال گذشته (۱۳۸۸)  عضو یورودیف بود، همان کارخانه ای که ده درصد سهامش به ایران تعلق داشت.

اما وقتی که آن زمان آقای فرانسوا میترا به عنوان رئیس‌جمهور فرانسه انتخاب شد، اعلام کرد که شما شریک این کارخانه هستید، اما خدمات غنی‌سازی را ارائه نمی‌دهیم. یعنی غرب دروغ می‌گوید. جایی که ایران سرمایه‌گذاری کرده بود و حق داشت که ۱۰ درصد محصولش را برداشت کند، یکدفعه گفتند نمی‌دهیم. وقتی گفتند نمی‌دهیم، آلمان نیز همان زمان نیروگاه بوشهر را که می‌ساخت، گفت ما پروانه صدور تجهیزات را به ایران نمی‌دهیم.

اعتماد تصریح می کند : بنابراین داستانی که اکنون ۳۰ سال با نیروگاه هسته ای بوشهر داریم و تمام شدنی نیست و حالا گرفتار روس‌ها شده‌ایم. اینها همه به ما تحمیل شده‌اند. چطور ادعا می‌کنند که به شما غنی‌سازی می‌دهیم؟ دروغ می‌گویند.

حالا برای اینکه ایران را در مسیری بگذرانند که به اصطلاح دستش بسته شود، می‌گویند ما به شما می‌دهیم. تازه چه اعتباری بین اینها هست؟ وقتی به ما گفتند شریک هستیم و گفتند می‌دهیم، حالا اگر قرارداد هم ببندند، جالب است ما قرارداد داشتیم اما بعد گفتند سوخت نمی‌دهیم. حالا ما چه کار کنیم؟

{$sepehr_media_3299871_600_400}

اعتماد: قرارداد منع گسترش سلاح هسته‌ای (NPT) قراردادی بین ضعیف‌ها و قوی‌ها است

در ادامه رئیس سازمان انرژی اتمی در دوران پهلوی در گفتگو با BBC متذکر می‌شود:مسئله این است که یک رآکتور تحقیقاتی در مرکز تحقیقات اتمی تهران وجود دارد که توسط آمریکا به ایران داده شده و سوختش تمام شده است.

به طور ناگهانی، از جایی سوخت تهیه کرده‌اند و اکنون این رآکتور که فقط ۵ مگاوات توان دارد، دوباره با کمبود سوخت مواجه است. سوخت مورد نیاز ۲۰ درصد غنی شده است که ایران اعلام کرده و می‌خواهد استفاده کند.

حالا سوال من این است که چگونه این امکان فراهم شد که به یکباره سوخت ۲۰ درصدی در اختیار قرار گیرد در حالی که پیش‌تر حتی سوخت ۵ درصدی هم نداشتند.

اعتماد اضافه می کند : وقتی مواضع مذاکره تغییر می‌کند، وضعیت نیز دگرگون می‌شود. حالا که می‌دانند ایران تکنولوژی غنی‌سازی را دارد، اگر سوخت را ندهند، خود ایران اقدام می‌کند. به همین دلیل، اعلام فوری می‌کنند که سوخت را در اختیار می‌گذارند. روسیه و فرانسه نیز برای این موضوع اعلام آمادگی کرده‌اند، اما زمانی که سوخت ۵ درصدی نیز در دسترس نبود، خبری از کمک نبود.

{$sepehr_media_3299872_600_400}

اعتماد:ایران هر جا که بخواهد می‌تواند کارخانه غنی‌سازی اورانیوم بزند

همچنین رئیس سازمان انرژی اتمی در دوران پهلوی در گفتگو با BBC ذکر می‌کند:الان ۹ کشور دنیا سلاح هسته‌ای دارند. ایران که در این کشورها نیست، هرگز به هیچ جای دیگری حمله نکرده است. به مدت ۲۰۰ سال بارها مورد حمله قرار گرفتیم، اما ایرانی‌ها هیچ‌گاه به کشور دیگری حمله نکردند. حالا غرب می‌گوید اگر ایران سلاح هسته‌ای بسازد، امنیت آمریکا به خطر می‌افتد. این ادعاها دروغ است. به بهانه‌های مثل لهستان و چکسلواکی می‌گویند برای دفاع ضد هوایی می‌خواهند تجهیزاتی نصب کنند.

اعتماد ادامه می دهد: اینها افسانه‌هایی است که برای اجرای سیاست‌های خود می‌سازند. . پاکستان یک کشور خوب، دموکراتیک و پایدار است. اسرائیل هم با تمام همسایگانش به مدت ۶۰ سال در جنگ است. این عدم انصاف را منصفانه نمی‌دانم. قضیه اخیر به داستان قم برمی‌گردد. ایران اعلام کرده که می‌خواهد کارخانه غنی‌سازی اورانیوم دیگری در قم بسازد.

من روزی که مذاکرات گروه ۲۰ در پیتزبورگ برگزار می‌شد، این موضوع را شنیدم. آنجا سران آمریکا، فرانسه و انگلیس به یک‌باره به قضیه قم اشاره کردند. ایران می‌تواند در هر جایی که بخواهد کارخانه غنی‌سازی بگذارد. در آن کنفرانس شکست خوردند. ۳۵ روز قبل از آن کنفرانس، هم آمریکایی‌ها و هم انگلیسی‌ها با آژانس اطلاع داده بودند.

{$sepehr_media_3299878_600_400}

حال آنکه مرور مواضع و اظهارات اکبر اعتماد، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در دوران پهلوی، به‌روشنی نشان می‌دهد که چالش غرب با برنامه هسته‌ای ایران، محدود به نظام سیاسی حاکم یا دوره‌ای خاص نبوده است. اذعان او به بدعهدی غرب در انتقال فناوری، عدم پایبندی به تعهدات بین‌المللی و ناعادلانه بودن سازوکار‌هایی مانند NPT، مؤید این واقعیت است که مسئله اصلی برای غرب، اصلِ دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای است؛ فناوری‌ای که نماد استقلال، قدرت و خوداتکایی یک کشور محسوب می‌شود.

از این منظر، برنامه هسته‌ای ایران نه یک پرونده فنی، بلکه صحنه‌ای از یک تقابل دیرینه بر سر قدرت، دانش و جایگاه ایران در معادلات جهانی است؛ تقابلی که روایت‌های تاریخی آن، حتی از زبان مقامات پیش از انقلاب، امروز نیز اعتبار و معنا دارد.