پیشگامی دانشگاه تهران در یک پروژه منطقه‌ای؛

فهرست گونه‌های مهاجم آبزی در منطقه دریایی ROPME به‌روزرسانی شد

دانشگاه تهران با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست جمهوری اسلامی ایران و همراهی کشور‌های عضو سازمان منطقه‌ای حفاظت از محیط‌زیست دریایی (ROPME)، در پروژه‌ای پژوهشی منطقه‌ای، فهرست گونه‌های مهاجم آبزی منطقه دریایی ROPME را مورد بررسی و به‌روزرسانی قرار داد؛ پروژه‌ای که نتایج آن، مبنایی علمی برای ارتقای امنیت زیستی و تدوین سیاست‌های حفاظتی محیط‌زیست دریایی کشورمان و کشور‌های عضو فراهم کرده است.

کد خبر: ۱۳۶۴۷۲۱

دوشنبه - ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ / February 02, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، به نقل از دانشگاه تهران، سید محمدهادی علوی، عضو هیأت علمی گروه علوم جانوری دانشکده زیست‌شناسی دانشکدگان علوم دانشگاه تهران، در تشریح این همکاری علمی گفت: «این پروژه با هدف بررسی و به‌روزرسانی فهرست گونه‌های مهاجم آبزی در منطقه دریایی سازمان منطقه‌ای حفاظت از محیط‌زیست دریایی (ROPME) و با مشارکت کشور‌های عضو شامل بحرین، ایران، عراق، عمان، امارات متحده عربی، کویت، قطر و عربستان سعودی اجرا شد و دانشگاه تهران نیز در چارچوب این همکاری منطقه‌ای، مشارکت علمی فعالی داشته است».

وی با اشاره به زمان‌بندی و مدیریت پروژه تصریح کرد: «پروژه از تاریخ ۱۵ دی ۱۴۰۳ تا ۱۸ آذر ۱۴۰۴ و تحت سرپرستی پروفسور لورنزو ویلیزی، استاد دانشگاه لودژ لهستان، اجرا شد و گزارش نهایی آن در سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران، معاونت محیط‌زیست دریایی و تالاب‌ها ثبت شده و در دسترس پژوهشگران و تصمیم‌گیران قرار دارد».

این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با تأکید بر دامنه نتایج پژوهش بیان کرد: «با وجود ماهیت منطقه‌ای این پروژه، نتایجی که در این گزارش ارائه شده است، به‌طور مشخص مربوط به سواحل جمهوری اسلامی ایران بوده و باید توجه داشت که نتایج پژوهش در سایر کشور‌های عضو ROPME، متناسب با شرایط بوم‌شناختی، اقلیمی و مسیر‌های ورود گونه‌ها، متفاوت است».

علوی در توضیح روش اجرای پژوهش اظهار داشت: «در چارچوب این پروژه، غربالگری خطر گونه‌های غیربومی، مضر، نهان‌منشأ و نوظهور آب‌های دریایی و لب‌شور ایران به‌عنوان بخشی از برنامه امنیت زیستی منطقه‌ای ROPME انجام شد و برای این منظور از کیت غربالگری تهاجمی گونه‌های آبزی AS-ISK) نسخه ۱. ۴. ۲) استفاده شد. در مجموع ۵۴ گونه مرتبط با ایران در پنج گروه اصلی شامل پرندگان، ماهیان، تونیکات‌ها، بی‌مهرگان، گیاهان و کرومیست‌ها مورد ارزیابی قرار گرفتند».

وی با اشاره به نتایج ارزیابی خطر خاطرنشان کرد: «در ارزیابی خطر پایه، ۴ گونه معادل ۷.۳ درصد در رده خطر بسیار بالا، ۴۰ گونه معادل ۷۲.۷ درصد در رده خطر بالا و ۱۱ گونه معادل ۲۰ درصد در رده خطر متوسط قرار گرفتند. با در نظر گرفتن شرایط اقلیمی پیش‌بینی‌شده، تعداد گونه‌های با خطر بسیار بالا به‌طور قابل توجهی افزایش یافت و به ۲۰ گونه معادل ۳۶.۴ درصد رسید، در حالی که ۲۱ گونه معادل ۳۸.۲ درصد در سطح خطر بالا و ۱۴ گونه معادل ۲۵.۵ درصد در سطح خطر متوسط باقی ماندند».

دکتر علوی با اشاره به گونه‌های اولویت‌دار برای سواحل ایران توضیح داد: «گونه‌هایی مانند Acanthaster planci، Alexandrium minutum، Amphibalanus subalbidus، Cassiopea andromeda، Coptodon zillii، Didemnum psammatodes، Dinophysis caudata، Eriocheir hepuensis، Hydroides elegans، Karenia selliformis، Margalefidinium polykrikoides، Noctiluca scintillans، Oreochromis mossambicus، Penaeus monodon، Poecilia latipinna، Scrippsiella acuminata، Sesuvium portulacastrum، Threskiornis aethiopicus، Trichodesmium erythraeum و Ulva ohnoi به‌عنوان گونه‌های بسیار پرخطر شناسایی شده‌اند که برای ارزیابی جامع‌تر خطر در مراحل بعدی در اولویت قرار دارند».

وی درباره مسیر‌های ورود گونه‌های مهاجم یادآور شد: «غالبیت بی‌مهرگان، کرومیست‌ها و ماهیان استخوانی در میان گونه‌های پرخطر، نشان می‌دهد که آب، توازن کشتی‌ها و موجودات چسبیده به بدنه شناور‌ها از مهم‌ترین مسیر‌های ورود گونه‌های مهاجم به سواحل ایران هستند؛ به‌ویژه از طریق بنادر بزرگی مانند ماهشهر، بوشهر، بندرعباس و چابهار. در کنار آن، توسعه آبزی‌پروری و تجارت گونه‌های زینتی نیز فشار معرفی گونه‌های غیربومی را افزایش داده است».

این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در جمع‌بندی این دستاورد علمی تأکید کرد: «نتایج این پژوهش، نخستین مبنای هماهنگ و مبتنی بر شواهد علمی برای امنیت زیستی دریایی ایران را فراهم می‌کند و با اهداف منطقه‌ای ROPME در زمینه توسعه راهبرد‌های هشدار زودهنگام، پایش و مدیریت گونه‌های مهاجم همسو است. این یافته‌ها شواهدی کلیدی برای سیاست‌گذاری ملی و اولویت‌بندی برنامه‌های نظارتی با هدف حفاظت از یکپارچگی بوم‌شناختی و ارزش‌های اجتماعی اقتصادی منطقه دریایی ROPME در اختیار تصمیم‌گیران قرار می‌دهد».