تحقق رویای پژوهشگران ایرانی برای یکپارچه‌سازی کتابخانه‌های دانشگاهی

سامانه فهرستگان ملی کتابخانه‌های ایران یکی از دستاوردهای پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) است که به عنوان هدیه‌ای برای جامعه علمی بخشی از رویای محققان را محقق کرده است.

کد خبر: ۱۳۶۶۵۴۶

شنبه - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ / February 07, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو به نقل از وزارت علوم، برای سال‌های متمادی، ایجاد یک فهرست مشترک و یکپارچه برای کتابخانه‌های دانشگاهی ایران رؤیایی بزرگ، اما دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید؛ رؤیایی که پژوهشگران، کتابداران و سیاست‌گذاران علم بار‌ها از ضرورت آن سخن گفته بودند.

پراکندگی داده‌ها، تنوع سامانه‌ها و نبود زیرساخت ملی، دسترسی جامع به منابع علمی کشور را دشوار کرده بود. امروز، اما این رؤیا به همت پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) به واقعیت پیوسته است.

سامانه فهرستگان ملی کتابخانه‌های ایران به نشانی https://aln.irandoc.ac.ir اکنون به عنوان دروازه واحد دسترسی به منابع کتابخانه‌ای کشور فعالیت می‌کند؛ سامانه‌ای که نتیجه سال‌ها تجربه، سیاست‌گذاری علمی و توسعه زیرساخت‌های ملی اطلاعات است.

گسترش فراگیر؛ از دانشگاه‌ها تا کتابخانه‌های تخصصی

در گام‌های نخست، بیش از ۵۰ دانشگاه بزرگ و معتبر کشور به این فهرستگان پیوستند و کتابخانه‌های بزرگ تخصصی، پژوهشی و نهادی نیز رکورد‌های خود را در این بستر ملی به اشتراک گذاشتند. این هم‌افزایی، دسترسی پژوهشگران به منابع علمی را از سطح محلی و نهادی، به سطحی ملی ارتقا داد و زمینه همکاری‌های بین‌کتابخانه‌ای را فراهم ساخت.

نقطه عطف ملی؛ پیوستن کتابخانه‌های عمومی کشور

اما نقطه عطفی که این سامانه را به معنای واقعی به «فهرستگان ملی کتابخانه‌های ایران» تبدیل کرد، پیوستن نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بود؛ نهادی با بیش از ۲۸۰۰ کتابخانه فعال در سراسر کشور و چند ده میلیون رکورد کتابشناختی. با این الحاق تاریخی، فهرستگان ملی از یک سامانه دانشگاه‌محور، به شبکه‌ای فراگیر از دانش، فرهنگ و پژوهش بدل شد که طیف گسترده‌ای از کاربران - از دانش‌آموزان و دانشجویان تا پژوهشگران و عموم علاقه‌مندان - را پوشش می‌دهد.

چرا این دستاورد اهمیت راهبردی دارد؟

یکپارچگی ملی داده‌ها: پایان جست‌و‌جو‌های جزیره‌ای و آغاز دسترسی متمرکز به منابع کشور عدالت اطلاعاتی: دسترسی برابر به منابع علمی و فرهنگی، فارغ از موقعیت جغرافیایی و  افزایش بهره‌وری پژوهش: کاهش زمان جست‌و‌جو و افزایش دقت بازیابی اطلاعات، پشتیبانی از سیاست‌گذاری علم: ایجاد تصویری جامع از دارایی‌های دانشی کشور برای تصمیم‌سازی کلان

هدیه‌ای به جامعه علم و فناوری

این دستاورد هدیه‌ای ارزشمند از ایرانداک به جامعه علمی، پژوهشی و فناوری کشور است؛ هدیه‌ای که نه‌تنها دسترسی به دانش را تسهیل می‌کند، بلکه زیرساختی پایدار برای آینده علم، نوآوری و توسعه دانایی‌محور ایران فراهم می‌آورد.

فهرستگان ملی کتابخانه‌های ایران، نماد تحقق همکاری ملی در مدیریت دانش و گامی بلند به سوی حکمرانی هوشمند اطلاعات است. با حضور بیش از ۵۰ میلیون رکورد از کتابخانه‌های سراسر کشور در گام‌های بعدی راه اندازی پیک امانت کتاب، اشتراک منابع دیجیتال ملی، و بین المللی در دستور کار قرار گرفته است.