رشد آسیای مرکزی از اقتصاد‌های پیشرفته سریع‌تر شد

اقتصاد‌های آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵، مجموعا رشدی بالای ۶ درصد را تجربه کردند و از اقتصاد‌های پیشرفته پیشی گرفتند.

کد خبر: ۱۳۶۷۴۶۷

دوشنبه - ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ / February 09, 2026

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، فعالیت اقتصادی در کشور‌های قزاقستان، ازبکستان، جمهوری قرقیزستان و تاجیکستان در سال ۲۰۲۵ شتاب گرفت. جمهوری آذربایجان، اگرچه خارج از آسیای مرکزی است، اما از طریق کریدور‌های انرژی و تجاری که این منطقه را به اروپا و بازار‌های جهانی متصل می‌کند، ارتباط نزدیکی با این کشور‌ها دارد.

بر اساس داده‌های تولید ناخالص داخلی منطقه‌ای، اقتصاد آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با سال قبل، مجموعا بیش از ۶ درصد رشد داشته است. برآورد‌های مستقل، رشد این منطقه را بین ۶.۲ تا ۶.۶ درصد نشان می‌دهند که منعکس‌کننده روش‌های مختلف ارزیابی است. بانک جهانی، توسعه منطقه‌ای را ۶.۲ درصد اعلام کرد، در حالی که بانک توسعه اوراسیا (EDB) رشد را ۶.۶ درصد تخمین زد. این ارقام شامل قزاقستان، ازبکستان، جمهوری قرقیزستان و تاجیکستان است و ترکمنستان به دلیل محدودیت‌های داده‌ها، از آن حذف شده است.

در مقابل، پیش‌بینی‌های رشد برای اقتصاد‌های پیشرفته بسیار کندتر بوده است. بانک توسعه اقتصادی (EDB) رشد حدود ۱.۶ درصدی را برای آمریکا و نرخ حدود ۱.۱ درصدی را برای منطقه یورو در سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی می‌کند، در حالی که انتظار می‌رود چین تقریبا ۴.۶ درصد رشد کند.

با وجود اعداد و ارقام قوی، اقتصاددانان هشدار می‌دهند که تورم، نابرابری درآمدی و اتکا به عوامل خارجی همچنان واقعیت‌های اقتصادی روزانه در سراسر این منطقه را شکل می‌دهند.

قزاقستان: نفت، صنعت و تنوع‌بخشی

طبق گزارش بانک توسعه اقتصادی، قزاقستان، به عنوان بزرگترین اقتصاد آسیای مرکزی، در سال ۲۰۲۵، حدود ۵.۹ درصد رشد کرد و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۶ نیز ۵.۵ درصد رشد کند. این ارقام قوی‌ترین عملکرد را در بیش از یک دهه نشان می‌دهند.

نفت همچنان ستون فقرات رشد اقتصادی این کشور است و با افزایش تولید زودتر از حد انتظار در میدان نفتی تنگیز پشتیبانی می‌شود. در عین حال، تولید، به ویژه در ماشین‌آلات و فلزات، با افتتاح کارخانه‌های جدید در چندین منطقه، شتاب بیشتری گرفته است. با این حال، مقامات محدودیت‌های مدل رشد مبتنی بر انرژی را تصدیق می‌کنند و در حال سرمایه‌گذاری در مسیر‌های حمل و نقل در سراسر دریای خزر و در صنایع فرآوری برای گسترش منابع درآمد هستند.

ازبکستان: رشد سریع و تغییر ساختاری

طبق گزارش بانک توسعه اقتصادی، ازبکستان با رشد تولید ناخالص داخلی ۷.۴ درصد در سال ۲۰۲۵ و پیش‌بینی ۶.۸ درصد در سال ۲۰۲۶، یکی از قوی‌ترین عملکرد‌ها را در این منطقه ثبت کرده است.

تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۵، از ۱۳۳ میلیارد یورو فراتر رفت که نسبت به حدود ۵۶ میلیارد یورو در ۹ سال قبل افزایش یافته است. در همین مدت، سرانه تولید ناخالص داخلی از تقریبا ۱۷۵۰ یورو، به حدود ۳۲۲۰ یورو افزایش یافت که تقریبا دو برابر میانگین سطح درآمد است.

سرمایه‌گذاری در سرمایه ثابت در ۹ ماه اول سال ۲۰۲۵، بیش از ۱۵ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت، در حالی که صادرات بیش از ۳۳ درصد از نظر ارزش افزایش یافت.

طبق داده‌های آژانس آمار ازبکستان که توسط بانک جهانی و بانک توسعه اوراسیا ذکر شده است، قیمت‌های جهانی بالای طلا نقش عمده‌ای در این امر داشتند و درآمد‌های صادراتی از این فلز گرانبها نسبت به سال قبل بیش از ۷۰ درصد افزایش یافت. گلسال مادراحیمووا، رئیس موسسه صنایع نساجی و سبک تاشکند اظهار کرد: «حتی بخش خدمات، اکنون حدود ۷۲.۴ میلیارد یورو به تولید ناخالص داخلی کمک می‌کند. خدمات دیجیتال به ویژه مهم هستند. پروژه «یک میلیون برنامه‌نویس هوش مصنوعی» نشان می‌دهد که چگونه مهارت‌های جدید می‌توانند درآمدی چندین برابر بیشتر از میانگین ایجاد کنند.»

جمهوری قرقیزستان و تاجیکستان: گسترش سریع، اما نابرابر

جمهوری قرقیزستان به عنوان سریع‌ترین اقتصاد در حال رشد منطقه ظهور کرد، به طوری که طبق گزارش بانک توسعه اقتصادی، تولید ناخالص داخلی آن در سال ۲۰۲۵، رشد ۱۰.۳ درصدی داشته و برای سال ۲۰۲۶، نرخ ۹.۳ درصد پیش‌بینی می‌شود. تاجیکستان همچنین از جریان قوی ارسال پول از خارج و سرمایه‌گذاری عمومی بهره‌مند شده است.

تحلیلگران می‌گویند بخشی از شتاب اخیر، نشان‌دهنده تغییر مسیر جریان‌های تجاری و لجستیکی پس از آغاز جنگ میان روسیه و اوکراین است.

آذربایجان: قطب انرژی که آسیای مرکزی را به بازار‌های گسترده‌تر متصل می‌کند

جمهوری آذربایجان، اگرچه از نظر جغرافیایی بخشی از آسیای مرکزی نیست، اما از طریق زیرساخت‌های تجاری و انرژی با منطقه ارتباط نزدیکی دارد و در سال ۲۰۲۵ توسعه اقتصادی متوسط‌تری را تجربه کرد.

صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرد که تولید ناخالص داخلی آذربایجان در سال ۲۰۲۵، حدود سه درصد رشد کرده که نسبت به سال‌های گذشته کاهش یافته است.

سایر پیش‌بینی‌های بین‌المللی کمی متفاوت است، به طوری که بانک جهانی نرخ رشد حدود ۲.۶ درصد و بانک توسعه آسیا رشد ۲.۴ درصدی را برای سال ۲۰۲۵ پیش‌بینی می‌کند. در حالی که نرخ رشد آن کمتر از چندین اقتصاد آسیای مرکزی است، آذربایجان نقش محوری در اتصال منطقه به بازار‌های جهانی ایفا می‌کند.

اقتصاد این کشور همچنان به شدت به صادرات نفت و گاز وابسته است که ثبات مالی را فراهم می‌کند، اما تمایل دارد تغییرات تدریجی‌تری را نسبت به سال قبل ایجاد کند. درآمد‌های انرژی به پروژه‌های زیرساختی، از جمله کریدور‌های حمل و نقل در سراسر دریای خزر که آسیای مرکزی را به اروپا و ترکیه متصل می‌کنند، هدایت می‌شوند.

این مسیر‌ها با تغییر شکل جریان‌های تجاری بین آسیا و اروپا در سال‌های اخیر، اهمیت بیشتری یافته‌اند و اهمیت آذربایجان را به عنوان یک قطب ترانزیت و لجستیک برای صادرات آسیای مرکزی، به ویژه هیدروکربن‌ها، فلزات و محصولات کشاورزی، افزایش داده‌اند.

مقامات همچنین در تلاش برای تنوع بخشیدن به منابع درآمد و کاهش مواجهه با چرخه‌های قیمت کالاها، در بخش‌های انرژی تجدیدپذیر و غیرنفتی سرمایه‌گذاری می‌کنند، در حالی که همکاری اقتصادی نزدیک با قزاقستان، ازبکستان و سایر کشور‌های آسیای مرکزی را حفظ می‌کنند.

ریسک‌ها و مسیر پیش روی آسیای مرکزی

اقتصاددانان هشدار می‌دهند که روند فعلی در برابر شوک‌های خارجی، از جمله کاهش رشد اقتصادی چین، تغییرات در تقاضای جهانی برای هیدروکربن‌ها و فلزات یا تغییرات در پویایی‌های ژئوپلیتیکی، آسیب‌پذیر است. بانک جهانی با اشاره به عدم قطعیت در تجارت جهانی و رشد ضعیف‌تر در میان شرکای کلیدی، کاهش شدیدتری را نسبت به بانک توسعه اقتصادی پیش‌بینی می‌کند و رشد منطقه‌ای را حدود ۵ درصد در سال ۲۰۲۶ و ۴.۶ درصد در سال ۲۰۲۷ پیش‌بینی می‌کند.

بر اساس گزارش یورونیوز، برای آسیای مرکزی، چالش تبدیل دوره‌ای از رشد غیرمعمول سریع به دستاورد‌های پایدار در بهره‌وری، درآمد‌ها و قدرت نهادی خواهد بود؛ تضمین اینکه ارقام قوی تولید ناخالص داخلی به بهبود‌های پایدار در زندگی روزمره تبدیل شود.