پزشکیان ابلاغ کرد

مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور»

رئیس جمهور مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» که در جلسه ۹۲۲ مورخ ۲۲/۰۷/۱۴۰۴ شورای عالی انقلاب فرهنگی و بر اساس مصوبه جلسه ۵۳۷ شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است؛ به شرح ذیل برای اجراء ابلاغ کرد.

کد خبر: ۱۳۶۷۵۲۸

دوشنبه - ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ / February 09, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، مشروح مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» به شرح ذیل است

مقدمه

مصرف دخانیات به‌ویژه در میان جوانان و نوجوانان تهدیدی جدی برای سلامت عمومی و سرمایههای اجتماعی ایران محسوب میشود. بر اساس اطلاعات و آمار‌های موجود؛ سن شروع مصرف به شکل نگران‌کنندهای کاهش یافته است. همچنین؛ شاهد روند رو به رشد مصرف دخانیات در بین زنان و دختران کشور نیز هستیم. این مسئله نه تنها بار اقتصادی و درمانی سنگینی بر دوش نظام سلامت میگذارد؛ بلکه با افزایش آسیبهای اجتماعی، چالشی اساسی در مسیر پیشرفت کشور ایجاد خواهد کرد. تجربه جهانی نشان داده است سیاستهای صرفاً محدودکننده و تنبیه‌محور کارایی پایینی در کنترل مصرف دخانیات، دارند. آنچه میتواند تحول ایجاد کند عبارت است از تدابیر و طراحی مداخلات هوشمندانه فرهنگی و اجتماعی که ریشههای پذیرش مصرف دخانیات را در لایه‌های مختلف جامعه هدف قرار میدهد. مطابق اقدامات ملی ۱۷ و ۱۸ راهبرد کلان ۶ نقشه مهندسی فرهنگی کشور؛ «طراحی و تدوین برنامه جامع فرهنگی و اطلاعرسانی مضرات و آسیب‌های فردی و اجتماعی مصرف دخانیات از طریق مراجع تخصصی و حرفه‌ای و مراکز فرهنگی و تربیتی مرتبط» و «برنامه‌ریزی برای ارتقای مهارت و توانمندسازی خانوادههای در معرض آسیب و یا آسیب‌دیده در حوزه دخانیات و گسترش اقدامات پیشگیرانه و درمانی با بهره‌گیری از آموزه‌های دینی و فرهنگی»، صراحتاً مورد تأکید قرار گرفته است.

رویکرد فرهنگی و اجتماعی به موضوع مصرف دخانیات را می‌توان به عنوان مکملی بر قوانین موجود در این عرصه و دریچه‌ای نو در برنامه کنترل و مبارزه ملی با دخانیات در کشور دانست. در این راستا، این مصوبه بر پنج عرصه اولویتدار، شامل: مدارس، دانشگاهها و مراکز آموزش عالی، آثار و تولیدات چندرسانهای، فضای مجازی، اماکن عمومی و محیط‌های کاری با هماهنگی و مشارکت دستگاهها، خبرگان، فعالان و گروههای مردمی فعال در حوزه پیشگیری و مقابله با مصرف دخانیات، به شرح ذیل تمرکز دارد:

اهم مسائل، راهبرد‌ها و اقدامات ملی در عرصه‌های پنج‌گانه و تقسیم کار دستگاهی

الف) مدارس

مسئله اول رشد گرایش به مصرف دخانیات در نوجوانان و دانش‌آموزان

دستگاه محوری و همکار دستگاه محوری: وزارت آموزش و پرورش

همکاران اصلی: سازمان صدا و سیما، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت کشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت ورزش و جوانان

راهبرد کلان ۱

اقدامات ملی

کاهش تقاضا و پیشگیری از شروع مصرف دخانیات در بین دانش‌آموزان با هدف ایجاد و توسعه محیط‌های آموزشی بدون دخانیات از طریق آگاهی‌بخشی هدفمند، تقویت مهارت‌های زندگی و مشارکت فعال خانواده و جامعه در راستای فرهنگ‌سازی نسل بدون دخانیات:

۱- طراحی الگوی جامع تعامل و همکاری بین نهاد‌های آموزشی و خانوادهها برای شناسایی زودهنگام رفتار‌های پرخطر دانش‌آموزان و تعامل فعال خانواده و مدرسه برای آموزش مهارت‌های زندگی به دانش‌آموزان با لحاظ ویژگی‌های دختران و پسران

۲- طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی و خدمات مشاوره‌ای ویژه خانواده‌ها با هدف افزایش دانش و مهارت‌های تربیتی در زمینه پیشگیری از مصرف دخانیات و ایجاد محیط عاری از دخانیات در خانه جهت جلوگیری از قرارگیری نوجوانان و دانش‌آموزان در معرض دود دست دوم (به‌ویژه در مناطق پرخطر و کم‌برخوردار و با تأکید بر دختران نوجوان)

۳- طراحی سازوکار‌های بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد اجتماعی در برنامه‌ها و طرح‌های پیشگیری از دخانیات در مدارس و تقویت مطالبهگری اجتماعی در این زمینه

۴- تعیین حریم فرهنگی مدارس عاری از دخـانیات با علامـت‌گذاری و نصـب تابلـوها و پارچهنوشته‌های هشداردهنده منع استعمال دخانیات

۵- تقویت نظارت بر روند مصرف دخانیات در مدارس کشور با پیگیری اجرای قانون ممنوعیت فروش و عرضه مواد دخانی به دانش‌آموزان [۱]از سوی واحد‌های آموزشی

۶- افزایش سرانه تسهیلات ورزشی، تفریحی و فرهنگی دانش‌آموزان و تخصیص سهمی از محل منابع حاصل از أخذ مالیات و عوارض بر دخانیات برای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی پیشگیری از مصرف دخانیات در مدارس

۷- تقویت انگیزه دانش‌آموزان برای مبارزه با دخانیات با رویکرد آموزش‌های غیرمستقیم با لحاظ ویژگی‌های دختران و پسران

۸- تقویت خودباوری و هویت جنسیتی دختران در راستای کاهش مصرف دخانیات و نیز افزایش حساسیت و مشارکت خانواده‌ها در زمینه کاهش تقاضا و پیشگیری از مصرف سیگار توسط آنها

دانشگاهها و مراکز آموزش عالی

مسئله دوم روند افزایشی مصرف دخانیات در میان دانشجویان به‌ویژه دانشجویان دختر

دستگاه محوری و همکار دستگاه‌های محوری: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

همکاران اصلی: دانشگاه آزاد اسلامی، وزارت ورزش و جوانان، سازمان صدا و سیما، وزارت صنعت، معدن و تجارت، نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاهها و معاونت رباست جمهوری در امور زنان و خانواده

راهبردکلان ۲

اقدامات ملی

کاهش تقاضا و پیشگیری از رواج مصرف مواد دخانی در میان دانشجویان با هدف تحقق دانشگاهها و مراکز آموزش عالی عاری از دخانیات:

طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی به شکل مستمر و هدفمند درباره مضرات مصرف دخانیات و پیامد‌های آن برای سلامت جامعه دانشگاهیان با تأکید بر نفی باور‌های غلط، متناسب با زمینه و عوامل گرایش آنها به دخانیات با نگاه ویژه به دانشجویان دختر و حساس‌سازی دختران و خانواده‌ها به آسیب‌های خاص مصرف دخانیات بر زیبایی و هویت جنسیتی دختران و قدرت باروری و سلامت بارداری زنان

طراحی برنامههای فرهنگی، هنری و آموزشی در راستای پیشگیری از تبدیل مصرف سیگار به‌عنوان سبک زندگی دانشجویی و نماد رفتار مدرن، استقلالطلبانه، روشنفکرمابانه و اعتراضی و کاهش جذابیت این رفتار به‌ویژه در میان دانشجویان دختر

تدوین چارچوب جامع صیانت از سلامت حریم خوابگاه‌های دانشجویی، واحد‌های رفاهی و سایر فضا‌های عمومی دانشجویی در برابر مصرف مواد دخانی و دود دست دوم

تعیـین حریم فرهـنگی دانشگاه عاری از دخانیات با علامت‌گذاری و نصب تابلو‌ها و پارچه‌نوشـته‌های هشداردهنده منع استعمال دخانیات

به‌کارگیری راهکار‌های خلاقانه و نوآورانه مشارکت دانشجویان، اساتید و کارکنان در فعالیت‌های کنترل و کاهش مصرف دخانیات در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی

برگزاری رویداد‌ها و جشنواره‌های فرهنگی و هنری و ورزشی دانشجویی با هدف افزایش شاخص‌های سلامت در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی

گسترش خدمات حمایت روانی- اجتماعی در راستای حفاظت از سلامت همه‌جانبه دانشجویان و افزایش مقاومت روانی و فرهنگی آنان در برابر فشار‌های مختلف برای مصرف دخانیات به‌ویژه در میان دانشجویان دختر

۸- ارائه خدمات مشاوره جهت ترک مصرف دخانیات با ملاحظات جنسیتی و تأکید بر سلامت باروری و سلامت همه‌جانبه دختران دانشجو

آثار و تولیدات چند رسانه ای

مسئله سوم نمایش و تبلیغ استعمال دخانیات در آثار و تولیدات چندرسانهای

دستگاه محوری و همکار دستگاه‌های محوری: سازمان صدا و سیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

همکاران اصلی: قوه قضائیه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت صنعت، معدن و تجارت و فراجا

راهبرد کلان ۳

اقدامات ملی

ایجاد، توسعه و اجرای دستورالعمل‌های جامع فرهنگی و اجتماعی جهت محدودسازی تبلیغات، نمایش و ترویج دخانیات در تولیدات چندرسانه‌ای و فرهنگی، و نظارت مستمر بر اجرای آنها:

۱- حمایت از ایجاد کارزار هنرمندان، فعالان رسانه‌ای و سایر گروه‌های مرجع مدافع جامعه عاری از دخانیات

انتخاب و حمایت از آثار چندرسانهای دارای فرهنگ ترویج جامعه عاری از دخانیات در جشنواره‌های هنری