فولوفوکوس در روز نهم جشنواره فجر|

انتقاد به سه فیلم: «خواب» توهین‌آمیز، «آرام‌بخش» ضدمرد و «سقف» مصرف کننده جنگ / ترکاشوند: جریان تحریم، اراده‌ای بی‌هویت از بیرون سینما بود +فیلم کامل گفت‌وگو

در نهمین روز از چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، برنامه «فولوفوکوس» ابتدا میزبان رضا‌‌میرجعفری، کارشناس و منتقد سینما، برای واکاوی سه اثر اکران شده آن روز بود و سپس در بخش دوم، با فاطمه ترکاشوند، روزنامه‌نگار و منتقد، به بررسی کلیت فضای جشنواره و حواشی آن پرداخت.

کد خبر: ۱۳۶۷۶۱۸

دوشنبه - ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ / February 09, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، میرجعفری در برنامه «فولوفوکوس»، سه فیلم روز نهم جشنواره فجر را به باد انتقاد گرفت. او فیلم «خواب» ساخته هادی مقدمی با بازی رضا عطاران و مریلا زارعی را «موهن» و «توهین‌آمیز به خانواده‌های مذهبی» توصیف کرد. فیلم «آرام‌بخش» نیز از نگاه او، اثری با «رویکرد ضدمرد» بود که می‌خواست از الگوی فیلم‌های پرفروش قبلی تقلید کند. او سومین فیلم، «سقف» را نیز «مصرف‌کننده جنگ دوازده روزه» و فاقد جوهره سینمایی مناسب برای پرده نقره‌ای دانست. در بخش دیگر، فاطمه ترکاشوند با اشاره به استقبال نسبتاً گرم جشنواره و سانس‌های ویژه چند فیلم، جریان به اصطلاح تحریم را یک «اراده بی‌هویت از بیرون فضای سینمایی» خواند که متأسفانه بر بخشی از جامعه سینما اثر گذاشت.

نقد تند به «خواب»؛ توهین به نهاد خانواده مذهبی و شوخی با مداحی

میرجعفری تحلیل خود از فیلم «خواب» را با صراحت آغاز کرد: «از همان آغاز، تکلیف فیلم با قصه روشن نیست. قصه گم می‌شود و تنها چیزی که می‌ماند بازی رضا عطاران است.» اما انتقاد اصلی او معطوف به محتوای فیلم بود: «فیلم خواب به نظر من موهن بود. یک خانواده مذهبی را نشان می‌دهد که مرد آن به جاهایی می‌رود که به کل نهاد خانواده مذهبی توهین می‌شود.» او به شوخی‌های فیلم با مداحی و ذکر اشاره کرد و گفت این شوخی‌ها از مرز عبور کرده است: «اکثریت جامعه ایرانی مذهبی‌اند. فیلم می‌گوید این آدم‌های مذهبی احتمالاً روان‌پریش هستند. این نگاه، سیاه‌نمایی در خانواده‌های مذهبی است که پیشینه‌ای در رسانه‌های معاند دارد.» میرجعفری حتی عذرخواهی کارگردان در نشست خبری را ناکافی دانست: «شما که در نشست گردن نمی‌گیری، پس چرا فیلمی می‌سازی که مجبور شوی از کل جامعه ایران عذرخواهی کنی؟»

«آرام‌بخش»؛ تقلید از الگوی «پیرپسر» و رویکرد ضدمرد

میر جعفری در نقد فیلم دوم، «آرام‌بخش»،خط فکری مشابهی با آثار جنجالی گذشته دید: «فیلم آرام‌بخش می‌خواهد از الگوی فروش گیشه‌ای «پیرپسر» و «برادران لیلا» الگو بگیرد. وجه مشترک هر دو فیلم، «مرد» بوده است. در هر دو، پنبه مردها زده می‌شود.» او توضیح داد: «در فیلم اول مرد مذهبی روان‌پریش است، در این یکی هم مرد مطمئنی وجود ندارد. اساساً فیلم به شما می‌گوید به هیچ مردی نمی‌توانی اعتماد کنی.» او همچنین منطق فیلم‌نامه در سپردن کودکی به زنی با سابقه خودکشی و بی‌کاری را غیرمنطقی خواند و گفت: «به نظر می‌رسد کلاه سر ارگان‌های حامی فیلم گذاشته شده.»

«سقف»؛ مصرف سطحی جنگ دوازده روزه در فیلمی تلویزیونی

میرجعفری سومین فیلم روز، «سقف» را که ادعای پرداختن به جنگ دوازده روزه را داشت، نقد کرد: «جنگ دوازده روزه فقط یک بهانه بود. اگر اسم جنگ 12 روزه را از فیلم‌نامه خارج کنی، اتفاق خاصی نمی‌افتد.» او این فیلم را فاقد کیفیت سینمایی لازم دانست: «این فیلم برای پرده نقره‌ای نیست، یک تله‌فیلم یا سریال تلویزیونی است.» میرجعفری ابراز تأسف کرد که سوژه مهمی مانند جنگ دوازده روزه به این شکل مصرف سطحی شده است: «ما می‌توانستیم خیلی حماسی‌تر و قوی‌تر به آن بپردازیم، حتی عملیات خودمان را نشان دهیم، اما در این فیلم فقط مصرف شد.» او ضعف فیلم‌نامه و شخصیت‌پردازی را نیز از دیگر نقاط ضعف برشمرد.

بی‌حرمتی به رسانه؛ اعتراض به غیبت عوامل در نشست‌های خبری

یکی از نقاط اعتراض میرجعفری، رفتار برخی عوامل فیلم‌ها با رسانه‌ها بود. او به ویژه به نشست خبری فیلم «آرام‌بخش» اشاره کرد که تنها تهیه‌کننده حاضر شده بود: «هیچ‌کس نیامد؛ نه بازیگر، نه کارگردان، نه تصویربردار. تهیه‌کننده هم سوالات را سربالا جواب داد و سریع بلند شد و رفت. این توهین و بی‌احترامی به اهالی رسانه است.» او این رفتار را نشانه ترس یا بی‌مسئولیتی دانست و گفت: «اگر قرار است نیایید، از اول نیایید بهتر است. قهر با اهالی رسانه در نهایت به فروش فیلم شما هم لطمه می‌زند. این یک توهم است که اگر نیایید فروش بهتری خواهید داشت.»

تحلیلی بر فضای کلی جشنواره؛ گرمی نسبی و تنوع آثار

در بخش دوم، فاطمه ترکاشوند فضای کلی جشنواره را تا روز نهم «نسبتاً گرم» ارزیابی کرد: «برخلاف مسیری که عده‌ای دوست داشتند ایجاد کنند، جشنواره نسبتاً گرم است. تنوع ژانری آثار نسبت به سال‌های گذشته بیشتر است.» او این دوره را سال خوبی برای گفت‌وگو خواند: «امسال بهترین فضا برای تبادل افکار است.

همه بعد از وقایع امسال بیشتر خطر رادیکالیسم را فهمیده‌اند.» ترکاشوند با اشاره به نقش هنرمندان به عنوان خط مقدم فرهیختگی جامعه، هشدار داد: «اگر این‌ها مشارکت نکنند و با سکوت اجازه پمپاژ رادیکالیسم را بدهند، در برابر تاریخ مسئولند.»

ارزیابی کیفی آثار؛ فقدان شاهکارهای شگفت‌انگیز و حضور آثار متوسط‌

این منتقد در ارزیابی کیفی حدود ۲۷ فیلم دیده شده، گفت: «آثار خیلی با فاصله از بقیه یا شگفت‌انگیز نداشتیم. فضای خانه رسانه را اثر خاصی به هم نزده است.» او جشنواره را در بازه «متوسط تا متوسط خوب» توصیف کرد و گفت برخی آثار به دلیل سوژه و فضای متفاوت بیشتر دیده شده‌اند. ترکاشوند به سه فیلم «قمارباز»، «اسکورت» و «قایق‌سواری در تهران» به عنوان آثار دارای انرژی مثبت در خانه رسانه اشاره کرد: «این سه فیلم توانستند انرژی را در فضای جشنواره پمپاژ کنند. قمارباز به خاطر شخصیت‌پردازی و فیلم‌نامه تک‌لوکیشن قوی، اسکورت به دلیل ارائه حسی از ژانر اکشن که کم داریم، و قایق‌سواری به خاطر طنز و حال‌وهوای متفاوتش قابل توجه بودند.»

نگاهی به رابطه ارگان‌ها و سینما؛ از «چاقو به دسته خود» تا بازی برای عبور از سانسور

ترکاشوند در پاسخ به سوالی درباره فیلم‌هایی که حامی خود را نقد می‌کنند، به رابطه ارگانیک و گاه پرتنش بین تولیدکنندگان و نهادهای حامی اشاره کرد: «این یک واقعیت است. تولیدکنندگان احساس می‌کنند در جایگاه قدرت رسانه‌ای هستند و مدیران نهادها آن قدرت را ندارند. این دو قدرت مدام با هم کلنجار می‌روند.» او به اعتراف طنزآمیز یکی از کارگردانان پیشکسوت در مستندی از بی‌بی‌سی اشاره کرد که گفت برای دور زدن سانسور، عمداً یک پلان توهین‌آمیز می‌گذارد تا حذف شود و سروصدا ایجاد کند. ترکاشوند گفت: «این بازی‌ها وجود دارد. نهادها باید دانش خود را درباره ماموریت‌شان بالا ببرند و با فیلمسازان همسو همراهی کنند.»

ریشه‌یابی جریان تحریم؛ یک اراده بی‌هویت از بیرون سینما

ترکاشوند تحلیل جالبی از جریان به اصطلاح تحریم ارائه داد: «تعجب ما از این است که چرا یک جریان بی‌هویت که عملیاتش در فضای مجازی است، اینقدر اثرگذار شده؟» او برخلاف سال‌های گذشته که خواست تحریم از درون سینما می‌آمد، تأکید کرد: «امسال این اراده اصلاً از درون جامعه سینمایی نیامد. از جایی بیرون تراشیده شد. حتی گروه‌های صنفی سینمایی هم عقب‌تر بودند و منتظر مانده بودند ببینند در فضای مجازی چه می‌گذرد.» به گفته او، این نشانه خطرناکی است که جامعه نخبه سینمایی به جای تصمیم‌سازی، تحت تأثیر جوی بیرونی قرار گیرد.

سه واکنش سینماگران به تحریم؛ از تحریم کامل تا حضور با موضع نرم

او واکنش سینماگران را به سه دسته تقسیم کرد: «دسته اول کسانی که جشنواره را تحریم کردند. دسته دوم آنانی که آمدند و موضع گرفتند که خودشان دو گروه بودند: یا صریح در مقابل تحریم ایستادند، یا با موضعی نرم آمدند و ابراز ناراحتی کردند.» ترکاشوند معتقد است برای گفت‌وگوی واقعی باید تعارف را کنار گذاشت: «گفت‌وگو از وقتی شروع می‌شود که با هم روبرو شویم. یک واقعیت این است که در شبکه روابط سینمایی، گاهی محاسبه منفعت بر تحلیل آینده کشور اولویت دارد. باید راجع به این واقعیت‌های جامعه سینمایی هم صریح حرف زد.»

{$sepehr_media_3314762_600_400}