امنیت غذایی بدون نگاه زنجیره‌ای محقق نمی‌شود/مکران دریایی از فرصت‌های مغفول کشاورزی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با تأکید بر نقش دانش و فناوری در تحقق امنیت غذایی گفت: کشاورزی طی دهه‌های گذشته از محور توسعه کشور خارج شده و نگاه غیرزنجیره‌ای به این بخش موجب اتلاف منابع و خروج سالانه میلیارد‌ها دلار ثروت از اقتصاد کشاورزی شده است.

کد خبر: ۱۳۶۷۷۳۰

دوشنبه - ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ / February 09, 2026

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، محمدعلی ابراهیم‌زاده موسوی رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، ظهر امروز در نشست مشترک مسئولان این دانشکدگان با نماینده ویژه رئیس‌جمهوری در اقتصاد دریا‌محور که در کرج برگزار شد، با اشاره به سابقه ۱۲۶ ساله این مجموعه اظهار کرد: مأموریت اصلی این مرکز از زمان تأسیس، انتقال دانش نوین کشاورزی به کشور بوده است؛ مأموریتی که امروز در چارچوب مفهومی گسترده‌تر با عنوان امنیت غذایی دنبال می‌شود.

وی با بیان اینکه امنیت غذایی به‌ویژه پس از جنگ اوکراین به یکی از دغدغه‌های اصلی جهان تبدیل شده است، افزود: بسیاری از کشور‌هایی که پیش‌تر تأمین غذای خود را به واردات وابسته کرده بودند، اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که باید بر ظرفیت‌های داخلی تکیه کنند. در ایران نیز مقام معظم رهبری، امنیت غذایی را از مؤلفه‌های اقتدار ملی دانسته‌اند.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در این مسیر تصریح کرد: مهم‌ترین عامل موفقیت در امنیت غذایی، دانش و توسعه فناوری است. با وجود آنکه این موضوع در کشور به یک گفتمان تبدیل شده، اما هنوز فاقد راهبردی جامع و زنجیره‌ای هستیم.

وی با انتقاد از روند برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای کشور طی شش دهه گذشته گفت: از دهه ۴۰ به بعد کشاورزی از محور توسعه خارج و به ابزاری برای تنظیم بازار تقلیل یافت؛ در حالی که در برنامه‌های توسعه پیش از انقلاب، کشاورزی ستون اصلی اقتصاد کشور بود و امروز نیز بسیاری از کشور‌های توسعه‌یافته، از جمله آمریکا، توسعه خود را بر پایه کشاورزی بنا کرده‌اند.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: در برنامه‌های توسعه پس از انقلاب، از جمله برنامه هفتم، همچنان مأموریت اصلی کشاورزی تنظیم بازار تعریف شده است، در حالی که بدون نگاه زنجیره‌ای، حتی افزایش تولید نیز می‌تواند به آسیب تبدیل شود.

{$sepehr_key_9618}

وی با اشاره به آمار تولید غذا در کشور اظهار کرد: سالانه حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ میلیون تن محصول غذایی در ایران تولید می‌شود که ارزش کل زنجیره آن حدود ۱۲۰ میلیارد دلار است. از این میزان، ۸۰ میلیارد دلار به تولید مواد خام و ۴۰ میلیارد دلار به صنایع تبدیلی اختصاص دارد، در حالی که در سطح جهانی، خلق ثروت از محصولات کشاورزی با زنجیره کامل به‌طور میانگین حدود ۲۰۰۰ دلار به ازای هر تن است و این رقم در ایران به حدود هزار دلار می‌رسد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ادامه داد: این فاصله نشان می‌دهد که کشور از ظرفیت‌های نهاده‌ها، فناوری‌های پیشرفته، فرآوری و تجارت محصولات کشاورزی به‌درستی بهره نمی‌برد و همین موضوع موجب خروج سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ثروت از بخش کشاورزی می‌شود رقمی که بیش از دو برابر درآمد نفتی کشور است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های کشاورزی سواحل مکران گفت: برخلاف تصور رایج، مکران تنها بیابان و ساحل نیست، بلکه سرشار از فرصت‌های اقتصادی است. یکی از مصادیق مهم، تولید روغن است؛ در حالی که ایران سالانه حدود چهار میلیارد دلار روغن خام و دانه‌های روغنی وارد می‌کند، میزان خودکفایی در این حوزه پس از ۶۰ سال برنامه‌ریزی همچنان بین ۷ تا ۱۰ درصد باقی مانده است.

ابراهیم‌زاده موسوی تأکید کرد: شرایط اقلیمی کشور امکان توسعه اقتصادی تولید روغن از طریق زراعت را محدود کرده، اما سواحل مکران ظرفیت مناسبی برای کشت نخل روغنی دارد؛ ظرفیتی که تاکنون مغفول مانده است، در حالی که کشور‌هایی مانند عربستان با همکاری مالزی در مدت کوتاهی به دستاورد‌های اقتصادی قابل توجهی رسیده‌اند.

وی افزود: توسعه کشت نخل روغنی در مکران می‌تواند علاوه بر تأمین نیاز داخلی، زمینه صادرات، ایجاد اشتغال، توسعه صنایع وابسته و بهبود معیشت مردم منطقه را فراهم کند. در همین راستا، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی آمادگی دارد با ایجاد مراکز آموزشی و حتی دانشکده تخصصی در این منطقه، تربیت نیروی انسانی متخصص را بر عهده بگیرد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت منابع آب گفت: با بهره‌گیری از دانش و الگوسازی، می‌توان مصرف آب در تولید سبزی و صیفی را از حدود هفت میلیارد مترمکعب به کمتر از یک میلیارد مترمکعب کاهش داد و مصرف آب در بخش باغبانی را نیز از ۲۰ میلیارد مترمکعب به زیر ۱۰ میلیارد مترمکعب رساند.

وی همچنین از اجرای طرح‌های مشترک با بخش خصوصی در حوزه تولید نهاده‌های کشاورزی، نشای پیوندی، دامپروری، حفظ ذخایر ژنتیکی دام، توسعه محصولات باغی و میوه‌های گرمسیری در سواحل مکران خبر داد و افزود: اعتقاد ما بر این است که دانش تولیدشده در دانشگاه باید وارد عرصه اقتصاد، معیشت مردم و خلق ثروت شود.

ابراهیم‌زاده موسوی در پایان خاطرنشان کرد: مأموریت ملی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، تحقق امنیت غذایی با رویکرد زنجیره‌ای است و این مجموعه آمادگی دارد با حمایت مدیران اجرایی، در حوزه‌های کشاورزی، شیلات، دامپروری، زراعت، باغبانی و صنایع وابسته، نقش مؤثری در توسعه پایدار و اقتصاد کشور ایفا کند.