نگاهي به رشته علوم اجتماعي در ايران؛

دغدغه‌هاي غربي رهايمان نمي‌كند

نيازهاي انسان علمي را تدوين كرده كه قرار است مشكلات جامعه را حل كند، علمي كه با فرو رفتن در نيازهاي مادي نتوانسته است پاسخ گوي انسان متكامل و اخلاق گرا باشد، جامعه غرب به واسطه نيازهاي سطحي خود علوم اجتماعي را پديد آورده كه حتي نتوانسته آمارهاي ميليوني خودكشي در آمريكا را كاهش دهد.

کد خبر: ۱۳۷۰۰۵

چهارشنبه - ۲۹ تير ۱۳۹۰ / July 20, 2011

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ علوم اجتماعي با در برگرفتن زندگي و رفتارهاي انسان ها بايد علمي باشد كه بتواند در برابر تمامي نيازهاي انسان از جمله انسان اخلاق گرا پاسخ گو باشد كه اين مهم را نمي توان در علوم اجتماعي امروز و يا حتي ديروز غرب يافت.

طبق نظر كارشناسان، علوم اجتماعي متداول به دليل مادي بودن انسان را يك حيوان متكامل مي داند و اين امر باعث شده است كه نيازهاي انسان براي تكامل و رشد به سمت معنويات پاسخ گو نباشد و اين درحالي است كه دانشجويان كشور همچنان در كلاس هاي درس نظرياتي را از استادان خود مي آموزند كه متاثر و يا كپي برداري شده از نظريات غربي است.

انسان در اسلام جايگاهي آنچنان ويژه دارد كه بعد از خلقت، فرشتگان بر او سجده كردند، حال اين انسان چگونه مي تواند از تئوري هايي استفاده كند كه تنها به ماديات توجه دارد.

عليرضا بليغ، دانشجوي كارشناسي ارشد رشته فلسفه علوم‌اجتماعي، اين رشته را گزارشي از وضعيت تاريخ غرب مي داند و مي گويد: اساتيد رشته علوم اجتماعي به دليل اينكه نظريات بومي را پايين‌تر از نظريات غربي ارزيابي مي‌كنند، تنها نظريات غربي را صحيح و قابل تعميم در جامعه مي‌دانند.

وي با بيان اينكه رشته علوم اجتماعي رشته وارداتي است، مي افزايد: اساتيد رشته علوم اجتماعي بر روي پژوهش مباني اسلامي كار نمي‌كنند و اين موجب شده كه تنها نظريه‌هاي وارداتي غربي را در دانشگاه تدريس كنند.

بليغ تصريح مي كند: رشته علوم اجتماعي با توجه به وارداتي بودن آن از ساختار و مباني اعتقادي دور است و مي توان گفت كه اين رشته يك رشته آكادميك غير ديني بشمار مي رود.

دانشجوي كارشناسي ارشد رشته فلسفه علوم‌اجتماعي، علوم اجتماعي را گزارشي از وضعيت تاريخ غرب عنوان مي كند و مي گويد: اساتيد رشته علوم اجتماعي به دليل اينكه نظريات بومي را پايين تر از نظريات غربي در رشته علوم اجتماعي ارزيابي مي كنند، تنها نظريات غربي را صحيح و قابل تعميم در جامعه مي دانند.

عمر علوم اجتماعي در كشور تنها 50 سال است كه اين نشان از نوپا بودن رشته اي را مي دهد كه مي تواند با قرار گرفتن در بستر علوم ديني و مذهبي راهي را براي انسان هاي جامعه باز كند تا انسان ها در اجتماعي زندگي كنند كه گره خورده با عقايد و اعتقادات اسلامي و انساني باشد.

ترجمه خام علوم اجتماعي راه گشاي مسائل كشور نيست

دكتر عبدالكريم خيامي، استاد جامعه شناسي با بيان اينكه ترجمه خام علوم اجتماعي نمي‌تواند راه گشاي  مسائل كشور باشد، مي گويد: با شناسايي صحيح و نقد علوم موجود مي توان علوم اجتماعي بومي مبتني بر عقايد ديني و ايراني توليد كرد.

وي با بيان اينكه بسياري از اساتيد فعال در حوزه علوم اجتماعي و علوم انساني فارغ التحصيلان علوم ترجمه اي و يا خارج از كشور هستند، مي افزايد: با اين روند اساتيد دلسوز علوم اجتماعي و انساني در كشور نيز به سختي مي توانند آموزه هاي خود را تغيير دهند.

خيامي با اشاره به عمر 200 ساله علوم انساني در تمدن غربي اظهار مي دارد: نظريه ها، كتاب ها و انديشمندان علوم اجتماعي در يك فضا، فرهنگ و تفكر غربي رشد كرده اند و اين علوم تنها با بافت غربي سازگار است.

اين استاد جامعه شناسي با بيان اينكه براي دستيابي به علوم بومي و اسلامي در حوزه علوم انساني و رشته علوم اجتماعي لازم است علوم اجتماعي موجود به درستي شناسايي شود و برآن نقد و حاشيه نويسي صورت گيرد، مي افزايد: بعد از شناسايي و نقد علوم انساني و اجتماعي مي توان تناسب يا عدم تناسب اين علوم را با وضعيت فرهنگي و بومي كشف كرد.

علم وامدار از غرب و فرهنگ غربي نمي تواند در جامعه اسلامي ايران بستري را فراهم كند تا مشكلات انسان اخلاق گرا و اسلام گرا رفع شود و اين در حالي است كه امروز دانشگاه هاي كشور با كپي برداري از علوم غربي از جمله علوم اجتماعي غربي نمي توانند نظريات متناسب با نيازها را براي جامعه امروز كشور فراهم كنند و همچنان دروس دانشگاهي از جزوات قديمي و سرفصل هاي قديمي به دانشجويان تدريس مي شود.

پژوهشگران از علم براي حل مشكلات جامعه استفاده نمي‌كنند

دكتر اميدعلي مسعودي، استاد دانشگاه علامه طباطبايي مي گويد: پژوهشگران كشور از علم براي حل مشكلات جامعه استفاده نمي‌كنند و بيشتر علوم اجتماعي موجود در كشور به صورت تقليدي است، در صورتي كه كشورهاي اسلامي در گذشته سهم زيادي از فلسفه علم داشته‌اند.

وي با اشاره به اينكه تحقيقات پژوهشگران در حوزه علوم اجتماعي براساس نظريات غربي شكل مي گيرد، گفت: براي دستيابي به علوم اجتماعي اسلامي بايد پژوهشگران و محققان به علوم بومي مسلط شوند و علوم اجتماعي را در خدمت مسائل جامعه مورد استفاده قرار دهند.

اين استاد دانشگاه علامه طباطبايي بيان مي كند: محققان براي دستيابي به علوم پاسخگو به نيازهاي اجتماعي و اسلامي جامعه بايد از ابزار و شرايط كار لازم برخوردار باشند.

مسعودي تصريح مي كند: از ديگر مشكلات پژوهشگران در عرصه علوم اجتماعي عدم حمايت از پژوهش ها است كه اين امر باعث شده بسياري از محققان براي انجام تحقيقات كاربردي و بومي در ادارات مختلف معطل شوند.

وي با بيان اينكه جامعه امروز علاقه مند به تحقيق در راستاي بومي سازي و اسلامي سازي علوم از جمله علوم اجتماعي است، مي گويد: اين درحالي است كه ساز و كار تحقيق به درستي در كشور فراهم نمي شود و در برخي موارد پژوهشگران با مشكل دسترسي به منابع از جمله اينترنت مواجه هستند.

اين استاد دانشگاه علامه طباطبايي با اشاره به وجود علاقه مندي پژوهشگران به تحقيقات در زمينه علوم اجتماعي اسلامي در بين دانشگاهيان گفت: بسترهاي لازم تحقيق براي پژوهشگران علوم اجتماعي محدود است كه اين امر اسلامي سازي در رشته علوم اجتماعي را كند مي كند.

بررسی ها نشان می دهد از میان 40 کشور اسلامی 20 کشور در رشته علوم اجتماعی دارای حد آستانه استنادی مورد نیاز برای ورود به پایگاه طلایه داران علمی جهان اسلام هستند. به ترتیب سه کشور ترکیه، ایران و نیجریه بیشترین تعداد مقالات را در این حوزه به خود اختصاص داده اند.

ترس از تمسخر، استادان را از تدريس علوم اجتماعي اسلامي بازمي‌دارد

دكتر مجيد ابهري، عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي با بيان اينكه 90 درصد مبناي علوم اجتماعي در دانشگاه‌ها غربي است، مي گويد: بسياري از صاحبنظران به دليل ترس از تمسخر در جامعه تدريس علوم اسلامي را از جامعه شناسي جدا مي‌كنند.

وي عنوان مي كند: نظريات موجود در رابطه با انسان اسلامي بسيار غني تر از انسان غربي است، ولي استادان دانشگاهي به دليل ترس از ارزيابي با انگ تحجرگرايي از منابع غني اسلامي در تدريس دروس علوم اجتماعي استفاده نمي كنند.

عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي با اشاره به منبع غني نهج البلاغه در بين شيعيان مي گويد: نهج البلاغه غني ترين منبع براي تحقيق و تدريس در زمينه علوم اجتماعي است كه اين منبع در دانشگاه هاي كشور به فراموشي سپرده شده و توسط استادان مورد استفاده قرار نمي گيرد.

ابهري با بيان اينكه منابع دانشگاهي رشته هاي علوم اجتماعي برگرفته از اسلام بسيار محدود است، مي افزايد: 90 درصد دروس دانشگاهي علوم اجتماعي برگرفته از نظريات غربي است و اين در حالي است كه اين منابع هيچ گونه سنخيتي با باورها، نيازها و ارزش هاي شبكه هاي اجتماعي اسلامي ندارد.

وي خاطرنشان مي كند: به دليل گرايش استادان دانشگاهي به تدريس علوم اجتماعي وابسته به غرب، دانشجويان تنها با ديدگاه هاي غربي آشنا مي شوند و اندكي از آنها به دليل علاقه شخصي به سمت مطالعه مباني اسلامي در علوم اجتماعي مي پردازند.

در سطح جهان اسلام کشور ایران به تنهایی بیش از 51 درصد از مقالات حوزه علوم اجتماعي را تولید کرده است كه در این حوزه به ترتیب سه کشور ایران، نیجریه و ترکیه بیشترین تعداد مقالات را به خود اختصاص داده اند و بیشترین تعداد استنادها متعلق به کشورهای چاد، اندونزی و ایران است.

رواج علوم اجتماعي اسلامي با همكاري حوزه و دانشگاه امكان پذير است

ابهري، عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي با اشاره به اينكه با وجود حوزه هاي علميه هيچ فرهيخته اي نبايد در زمينه رفع كاستي ها در علوم اجتماعي اسلامي عقب نشيني كند، مي گويد: رواج علوم اجتماعي اسلامي در دانشگاه ها و تحقيق در اين زمينه با همكاري حوزه و دانشگاه امكان پذير است.

وي تاكيد مي كند: براي رسيدن به مباني اسلامي در حوزه علوم اجتماعي كارشناسان ديني، بويژه صاحبنظران حوزه هاي علميه لازم است دانشگاهيان را از نظريات موجود در مباني اسلامي مطلع سازند.

عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي بيان مي كند: همچنين براي رهايي از علوم اجتماعي غربي بايد استادان و پژوهشگران حوزوي و ديني با همكاري استادان دانشگاهي تاليفاتي در خصوص منابع اسلامي اجتماعي داشته باشند.

امروز جامعه ايراني براي دست يابي به علوم اجتماعي اسلامي كه بتواند پاسخ گوي نيازهاي مردم باشد لازم است از شهيد مطهري ها و منابع عظيم قرآن و نهج البلاغه استفاده كند تا از اين طريق علوم اجتماعي توليد كند كه علاوه بر تمركز در كشور بتواند به مرزهاي كشورهاي غربي وارد شده و انسان مادي غربي را از نظريات سطحي رها نمايد.