دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در کرج مطرح کرد:

امید؛ کلیدی‌ترین عنصر حیات فردی و اجتماعی/ انتقاد شدید از استانداردهای دوگانه مدعیان حقوق بشر

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست با موضوع امیدآفرینی و جهاد تبیین در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج برگزار شد، به ایراد سخن پرداخت.

کد خبر: ۱۳۷۲۵۶۴

پنجشنبه - ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ / February 19, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشچو از  مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تمجید از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی استان البرز، از این استان به عنوان ایران کوچک یاد کرد و گفت: استان البرز دارای ظرفیت‌های بسیار بالایی است و دانشگاه‌های منطقه باید برای نقش‌آفرینی این استان در توسعه و پیشرفت کشور، یک نقشه مستقل و راهبردی تعریف کنند.

امید؛ موتور محرک جهاد و تحول
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه، امید را بنیادی‌ترین عنصر حیات انسانی برشمرد و اظهار داشت: اگر امروز از روحیه جهادی برای ایجاد تحول سخن می‌گوییم، باید بدانیم که ریشه این حرکت در امیدآفرینی است. هیچ مجاهدی بدون داشتن عنصر امید نمی‌تواند در مسیر رشد و بالندگی کشور تلاش کند و خسته نشود.

وی با تبیین قرآنی مفهوم جهاد، به تفاوت ظریف میان جهاد و قتال در لسان وحی اشاره کرد و افزود: در فقه، جهاد غالباً به معنای جهاد نظامی و دفاعی است، اما در قرآن کریم، از جنگ نظامی با واژه قتال یاد می‌شود. جهاد در قرآن، مفهومی بسیار عام‌تر و گسترده‌تر دارد که شامل تلاش خالصانه و همه‌جانبه در عرصه‌های مالی، جانی و زبانی (السنه) است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با استناد به آیه وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا کَبِیرًا در سوره فرقان تصریح کرد: این آیه در مکه نازل شده است؛ زمانی که هنوز مأموریتی برای جهاد نظامی وجود نداشت. لذا جهاد علمی و جهاد تبیین، مصادیق بارز جهاد در قرآن هستند که در مقطع تاریخی کنونی، بیش از هر زمان دیگری به آن‌ها نیازمندیم.

جنگ احزاب مدرن و اهداف اقتصادی استکبار
استاد خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود به تحلیل شرایط سیاسی جهان پرداخت و وضعیت فعلی کشور را به جنگ احزاب تشبیه کرد. وی گفت: امروز جبهه‌ای متحد از منافقان داخلی، سلطنت‌طلب‌ها و دشمنان قسم‌خورده‌ای چون رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران شکل گرفته است. هدف اصلی آمریکا در این میان، جلوگیری از تبدیل شدن چین به امپراتوری اقتصادی جهان است و برای رسیدن به این مقصود، به دنبال تسلط بر منابع نفتی منطقه و تنگه‌های راهبردی از جمله در ایران و ونزوئلا هستند.

وی تأکید کرد: مسئله اصلی استکبار، ایدئولوژی یا مذهب نیست؛ بلکه آن‌ها از هر وسیله‌ای برای تأمین قدرت اقتصادی خود استفاده می‌کنند و در این مسیر دست به هر جنایتی می‌زنند.

افشای ماهیت ضدانسانی تمدن غرب و نقد شبه‌روشنفکران
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با انتقاد شدید از سکوت مدعیان حقوق بشر در برابر جنایات سازمان‌یافته در غرب، به افشای ابعاد تکان‌دهنده‌ای از پرونده‌های اخیر فساد در غرب (از جمله جزیره اپستین) پرداخت و گفت: در حالی که در این جزایر، فجیع‌ترین جنایات علیه کودکان و دختران خردسال صورت می‌گرفت و سران برخی کشورها نیز در آن دخیل بودند، مدعیان حقوق بشر سکوت کردند.

وی با گلایه از برخورد دوگانه برخی شبه‌روشنفکران داخلی افزود: کسانی که برای یک ازدواج قانونی در مناطق روستایی یا عشایری ایران فریاد حقوق‌بشر سر می‌دهند، در برابر ربایش، آزار و جنایات وحشتناکی که بر سر کودکان در غرب می‌آید، کور و کر و لال شده‌اند. این نشان‌دهنده عمق نفاق در جریاناتی است که تنها به دنبال تخریب چهره اسلام و ایران هستند.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه در ادامه خاطرنشان کرد که تبیین علمی، فلسفی و جامعه‌شناختی مقوله امید، وظیفه امروز نخبگان دانشگاهی است تا در برابر هجمه‌های ناامیدکننده دشمن، مسیر پیشرفت نظام اسلامی هموارتر شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به پیش‌بینی‌های دقیق امام راحل (ره) و مقام معظم رهبری درباره ماهیت غرب، اظهار داشت: امام بارها فرمودند که ادعاهای حقوق بشری سازمان ملل و قدرت‌های غربی دروغ و ابزاری برای جنایت است. امروز جهان شاهد است که ۹ کشور دارای بمب اتمی هستند که یکی از آن‌ها رژیم صهیونیستی است، اما آژانس اتمی در قبال آن‌ها سکوت کرده و تنها بر فعالیت‌های صلح‌آمیز دانشمندان ایرانی تمرکز کرده است.

نسل‌کشی نخبگان در کشورهای منطقه
استاد خسروپناه با ارائه آماری تکان‌دهنده از ترور نخبگان در کشورهای همسایه، خاطرنشان کرد: در طول ده سال حضور آمریکا در عراق، تعداد زیادی از دانشمندان عراقی ترور شدند تا این کشور نتواند در مرزهای دانش قدم بردارد. همین سناریو در مصر، سوریه و دیگر کشورها برای حذف دانشمندان هسته‌ای و موشکی اجرا شد.

وی با هشدار نسبت به توطئه‌های دشمن علیه ایران، تصریح کرد: اگر دشمن (با خیال باطل خود) بر این مرز و بوم تسلط پیدا کند، به هیچ جریان سیاسی رحم نخواهد کرد. آن‌ها هزاران دانشمند ایرانی را، فارغ از اینکه اصلاح‌طلب، اصولگرا یا غیرسیاسی باشند، در معرض مخاطرات جانی قرار خواهند داد؛ چرا که هدف آن‌ها نابودی تمدن و دانش ایرانی است.

حفظ کشور؛ اوجب واجبات
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، حفظ اقتدار ایران را اوجب واجبات خواند و افزود: اگر روحیه جهادی نداشته باشیم و دچار یأس و دلسردی شویم، نامی از ایران و تمدن آن باقی نخواهد ماند. امروز آمریکا، ایران را بزرگ‌ترین تهدید ایدئولوژیک و معرفتی خود و چین را بزرگ‌ترین تهدید اقتصادی‌اش می‌بیند. در چنین شرایطی، قوی بودن در ساحت دفاع و دانش، تکلیف شرعی و ملی ماست.

امید؛ از منظر روان‌شناسی و دین
استاد خسروپناه، به تبیین علمی مفهوم امید به عنوان رکن جهاد پرداخت. وی با اشاره به نظریات غربی در این حوزه گفت: شخصیتی به نام اسنایدر در مباحث روان‌شناسی و جامعه‌شناسی، امید را یک سازه شناختی معرفی می‌کند که ریشه در دانش و کنش دارد.

وی در تشریح نظریه اسنایدر افزود: بر اساس این نظریه، امید از دو مؤلفه اصلی تشکیل شده است: اول عاملیت، یعنی اراده، انگیزه و پشتکار فرد برای حرکت به سوی هدف. دوم مسیرها یعنی توانایی فرد برای طراحی نقشه‌ها و راه‌های مختلف جهت رسیدن به مقصود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح نظریه اسنایدر که امید را ترکیب دو مؤلفه عاملیت (اراده) و مسیر (راه‌حل) می‌داند، گفت: این نگاه، منطقی اما ناقص است. انسانی که انگیزه دارد و مسیر را هم می‌شناسد، در شرایط عادی امیدوار است، اما در زمان بحران‌های بزرگ، این دو رکن به تنهایی کافی نیستند.

وی با ذکر مثالی عینی از وضعیت داوطلبان رشته پزشکی، افزود: امروز بسیاری از جوانان با معدل‌های بالا انگیزه شدیدی برای ورود به این رشته دارند، اما به دلیل رقابت فشرده و ظرفیت‌های محدود، با بن‌بست مواجه می‌شوند. در این شرایط، خانواده‌هایی که متمول نیستند، زندگی خود را می‌فروشند تا فرزندشان را به خارج از کشور بفرستند. در چنین بن‌بست‌هایی، اگر صرفاً نگاه مادی حاکم باشد، فرد به سرعت دچار یأس، فروپاشی روانی و حتی خودکشی می‌شود؛ زیرا انگیزه و نقشه راه او با واقعیت‌های سخت برخورد کرده است.

بازخوانی تاریخ؛ از حقارت پهلوی تا اقتدار جمهوری اسلامی
دکتر خسروپناه با اشاره به هجمه‌های رسانه‌ای دشمن برای القای ناامیدی، به مقایسه وضعیت فعلی با دوران پهلوی دوم پرداخت و اظهار داشت: ما در دهه‌های نه‌چندان دور، روزگار بسیار سخت‌تری را پشت سر گذاشتیم. در زمان اشغال ایران توسط متفقین، بر اثر قحطی و بیماری‌های واگیردار، تعداد زیادی از جمعیت کشور از بین رفت و حتی کسی نبود جنازه‌ها را دفن کند. در آن دوران، شاه مملکت چنان ترسو و بی‌اراده بود که برای تدوین یک نقشه صنایع هوایی، جرئت تصمیم‌گیری نداشت و سرنوشت خود را به دست قدرت‌های بیگانه سپرده بود.

وی تأکید کرد: امروز ما در دوران عزت هستیم. امروز رهبری نظام با اقتدار در مقابل تهدیدات آمریکا می‌ایستد. تفاوت امروز با آن دوران، در اراده ملی و اقتدار تمدنی ماست؛ هرچند دشمن تلاش می‌کند با بزرگ‌نمایی مشکلات داخلی و مدیریت‌های گاه ضعیف، این داشته‌ها را نادیده بگیرد.

توحید؛ بن‌مایه و رکن اساسی امید در اسلام
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، نظریه اسلامی امید را مبتنی بر یک رکن بنیادین به نام توحید دانست و تصریح کرد: دو مؤلفه انگیزه و مسیر درست است، اما در نگاه اسلامی، زیربنای این دو، باور توحیدی است. انسانی که به قدرت خداوند باور دارد، در سخت‌ترین بحران‌ها ناامید نمی‌شود. توکل، صبر و ایمان به وعده الهی (ان تنصرالله ینصرکم)، همان عنصری است که به انسانِ مجاهد قدرت می‌دهد تا از بن‌بست‌ها عبور کند.

تجلیل از مقام علمی بانو امین
استاد خسروپناه در ادامه سخنان خود، با اشاره به ضرورت الگوبرداری از شخصیت‌های برجسته علمی و عرفانی، از مقام شامخ بانو امین (مجتهده اصفهانی) تجلیل کرد و گفت: این بانوی بزرگ که به‌حق علامه دهر بود، با آثار گران‌قدری همچون تفسیر مخزن‌العرفان، نمونه اعلای یک انسان امیدوار و دانشمند است که در مسیر الهی گام برداشت. مطالعه آثار ایشان نشان می‌دهد که چگونه پیوند علم و ایمان می‌تواند هویت انسانی را در برابر تلاطم‌ها بیمه کند.

بانو امین؛ الگوی تراز زن مسلمان در تراز علامه طباطبایی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تجلیل از مقام شامخ حاجیه خانم بانو امین، ایشان را شخصیتی استثنایی در تاریخ معاصر دانست و گفت: این بانوی مجتهده که فیلسوف، عارف، فقیه و مفسری بزرگ بود، در حالی به این قله‌های علمی دست یافت که وظایف خانوادگی و مادری خود را نیز به بهترین نحو انجام می‌داد. عظمت علمی ایشان به حدی است که می‌توان وی را در میان بانوان، هم‌تراز با شخصیت بزرگی چون علامه طباطبایی دانست.

وی افزود: متأسفانه حق این عالم ربانی حتی در میان بانوان ما نیز به درستی ادا نشده است. بانو امین در آثارش به خوبی تبیین کرده است که مفاهیمی چون صبر و توکل، زمانی که با عنصر توحید گره می‌خورند، چه بار معنایی شگرفی پیدا می‌کنند و چگونه به انسان قدرت حرکت می‌دهند.

غلبه ایمان بر تکنولوژی؛ از جنگ ۱۲ روزه تا ماهواره‌های جاسوسی
استاد خسروپناه با اشاره به نابرابری تجهیزات نظامی در تقابل با استکبار، اظهار داشت: امروز ما با جنگ احزابی مواجهیم که تمام امکانات ماهواره‌ای و اینترنت اشیاء را برای شناسایی لحظه‌ای فرماندهان ما به کار گرفته است. در حالی که دشمن هزاران ماهواره در اختیار دارد، آنچه موازنه قدرت را تغییر می‌دهد، روحیه مقاومت و توکل است.

وی با اشاره به نبرد ۱۲ روزه (عملیات وعده صادق) خاطرنشان کرد: در این تقابل، دشمن از پیشرفته‌ترین سامانه‌های موشکی مانند تاد استفاده کرد، اما در نهایت این آن‌ها بودند که از طریق کشورهای واسطه پیام فرستادند و التماس کردند که درگیری تمام شود. این پیروزی‌ها نشان داد که اگر عنصر صبر و مقاومت برخاسته از توحید باشد، طبق وعده قرآنی، عده‌ای اندک بر لشکری عظیم غلبه خواهند کرد.

شهید شهریاری؛ پیوند سجاده و آزمایشگاه
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، شهید دکتر مجید شهریاری را مصداق بارز مجاهد توحیدی در عرصه علم خواند و گفت: شهید شهریاری نقشه راه غنی‌سازی را در شرایطی پیدا کرد که دشمن حتی یک صفحه از این دانش را در اختیار ما نمی‌گذاشت. او تمام تحصیلاتش را در ایران گذرانده بود، اما چه چیز باعث شد مأیوس نشود؟

وی در روایتی شنیدنی از سیره این شهید والامقام افزود: من بارها در دانشگاه شهید بهشتی شاهد بودم که شهید شهریاری در اتاقش سجاده‌ای داشت. او وقتی در تحقیقات علمی و محاسبات پیچیده با گره مواجه می‌شد، بر همان سجاده به نماز می‌ایستاد و با توسل و توکل، راه حل را از خداوند طلب می‌کرد. رفتار او مرا به یاد بوعلی‌سینا می‌انداخت که او نیز برای حل مسائل علمی به مسجد می‌رفت و نماز می‌گزارد.

نتیجه‌گیری: امیدآفرینی در پرتو توحید
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: انگیزه و نقشه راه برای پیشرفت لازم است، اما آنچه در بحران‌ها بن‌بست‌شکنی می‌کند، توحید است. اگر امروز به دنبال امیدآفرینی در جامعه هستیم، باید باورهای توحیدی را تقویت کنیم؛ چرا که انسان موحد نه در برابر تهدید نظامی می‌هراسد و نه در بن‌بست‌های علمی و اقتصادی متوقف می‌شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به پیوند عمیق معنویت و عقلانیت در تمدن اسلامی، اظهار داشت: ابن‌سینا می‌گفت هرگاه در مسائل علمی با گره‌ای مواجه می‌شدم، وضو ساخته و با توسل به درگاه الهی، گشایش را طلب می‌کردم. همین روحیه را ما در نوابغ معاصر خود همچون شهید شهریاری و شهید علی‌محمدی دیدیم. شهید علی‌محمدی در فیزیک نظری یک نابغه به تمام معنا بود و شهید شهریاری بن‌بست‌های غنی‌سازی را با همین روحیه توحیدی شکست.

وی با یادآوری خاطراتی از شهید احمدی‌روشن افزود: شهید احمدی‌روشن جوانی مدیر و مخلص بود که در دوران دانشجویی با دغدغه‌مندی فراوان، به دنبال پاسخگویی به شبهات اعتقادی جوانان بود. آنچه باعث شد پس از شهادت این عزیزان، شاگردانشان نه تنها عقب‌نشینی نکنند بلکه با قدرت بیشتری مسیر را ادامه دهند، همین عنصر توحید بود. انسان موحد از مرگ نمی‌هراسد و در برابر تهدید، پایدار می‌ماند.

امید توحیدی؛ پیوند عقلانیت، فضیلت و خدمت
استاد خسروپناه با بازخوانی عبرت‌های جنگ احد، خاطرنشان کرد: در جنگ احد، ضعف در توحید و توجه به غنائم باعث آسیب شد، اما بلافاصله پس از آن، مؤمنان با فرمان پیامبر (ص) علیرغم جراحت‌ها، چنان استقامتی نشان دادند که دشمن مجبور به عقب‌نشینی شد. این نظریه امید توحیدی است که خروجی آن حکمت است. حکمتی که ترکیبی از عقلانیت، معرفت، فضیلت و خدمت خالصانه به مردم است.

دعوت به راهیان پیشرفت؛ مشاهده فتوحات علمی نخبگان جوان
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت آگاهی دانشگاهیان از دستاوردهای نظام، پیشنهاد داد: همان‌طور که اردوهای راهیان نور داریم، باید راهیان پیشرفت را برای اساتید و دانشجویان با جدیت راه‌اندازی کنیم. باید بروید و ببینید که جوانان موحد ما در حوزه‌های میکروالکترونیک، هوافضا، نانو، بیوتکنولوژی و هوش مصنوعی چه حماسه‌هایی آفریده‌اند.

وی افزود: امروز نخبگان ما در حوزه‌های فوق پیشرفته‌ای نظیر سنسورهای کوانتومی، بیولوژی کوانتومی و کامپیوترهای کوانتومی به دستاوردهایی رسیده‌اند که مایه حیرت است. این‌ها همان جوانانی هستند که بدون ادعای حزب‌اللهی‌گری ظاهری، مخلصانه برای رفع نیازهای صنعت کشور شب‌ بیداری می‌کشند و در اوج کار علمی، اولویتشان اقامه نماز است.

نخبگانی که برای ایران مانده‌اند
استاد  خسروپناه با تمجید از وطن‌دوستی و اخلاص نخبگان جدید کشور گفت: بسیاری از این جوانان که در حوزه هوش مصنوعی و برنامه‌نویسی نابغه هستند، حتی بدون داشتن مدارک عالیه دکتری، بارهایی از دوش کشور برمی‌دارند که باورکردنی نیست. این‌ها کسانی هستند که بهترین فرصت‌ها را در آمریکا و کانادا دارند، اما به خاطر عشق به این مرز و بوم و ریشه‌های توحیدی‌شان، مانده‌اند تا ایران را بسازند. وظیفه ماست که این الگوهای جهاد علمی را به جامعه معرفی کنیم تا بذر امید در دل همگان بارور شود.

وی تأکید کرد: نباید اجازه دهیم ضعف‌ها، دستاوردهای عظیم نخبگان ما را بپوشاند. ما باید صعود ۴۰ ساله را بشناسیم و در کنار آن بدانیم در کجاها توقف داشته‌ایم.

میراث‌داران شهدای علمی؛ از ستاری تا فخری‌زاده
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با گرامیداشت یاد شهدای راه علم، خاطرنشان کرد: شهید ستاری در صنایع هوایی، شهید تهرانی‌مقدم در صنایع موشکی و شهید فخری‌زاده در حوزه هسته‌ای، بنیان‌گذاران حرکت‌های بزرگی بودند. شهید فخری‌زاده تنها یک دانشمند نبود، بلکه یک فیزیکدان-فیلسوف بود که ما سال‌ها جلسات مباحثه فلسفه فیزیک با ایشان داشتیم. این پیوند بین حکمت و علم، رمز ماندگاری و اقتدار ماست.

چهار پیشنهاد راهبردی برای تحول در حکمرانی
استاد خسروپناه در پایان سخنان خود، چهار پیشنهاد کلیدی را برای بهبود وضعیت کشور و امیدآفرینی واقعی مطرح کرد. وی با اشاره به استفاده از نظرات نخبگان در حکمرانی، تأکید کرد که اداره کشور بدون پیشنهادهای عملیاتی نخبگان امکان‌پذیر نیست و مسئولان باید خود را محتاج این نظرات بدانند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تاکید بر راه‌اندازی کرسی‌های استماع، از ابتکار جدید این شورا در راه‌اندازی کرسی‌های استماع خبر داد و گفت: ما به جای کرسی‌های نظریه‌پردازی یک‌طرفه، به کرسی‌هایی نیاز داریم که در آن مسئولان بنشینند و حرف نخبگان، تولیدکنندگان و دانشمندان را بشنوند؛ همان‌طور که اخیراً در بحث صنعت فولاد این مدل را اجرا کردیم.

وی با اشاره به حکمرانی اقناعی به جای دستوری، حوادث اخیر و ناهنجاری‌های اجتماعی، تصریح کرد: بسیاری از جوانانی که در خیابان‌ها معترض بودند، فرزندان همین مرز و بوم‌اند که تحت تأثیر فضای مجازی آلوده قرار گرفته‌اند. ما باید با حکمرانی اقناعی و گفت‌وگو با آن‌ها پیوند برقرار کنیم. همان‌گونه که پیامبر (ص) از ابوذر غفاری یک عابد بزرگ ساخت، ما نیز می‌توانیم با تبیین درست و نشان دادن پیشرفت‌ها، این جوانان را به سربازان پیشرفت کشور تبدیل کنیم.

وی با تاکید بر تمرکز بر علم نافع و حل مسئله، از دانشگاه‌ها خواست تا به جای صرفاً دانشجو گرفتن و مدرک دادن، به دنبال علم نافع باشند. علمی که گره‌ای از مشکلات مردم باز کند و به حل مسائل ملی منجر شود.

نقش حلقه‌های میانی در امیدآفرینی
استاد خسروپناه در جمع‌بندی نهایی، نقش حلقه‌های میانی (گروه‌های نخبگانی و مردمی) را در روایتگری درست پیشرفت‌ها حیاتی دانست و گفت: اگر نخبگان ما در میدان باشند و جهاد علمی را با جهاد تبیین و تولیدات هنری پیوند بزنند، هیچ بن‌بستی نخواهد توانست ملت ایران را زمین‌گیر کند.