هندسه عرفان در مکتب امام خمینی؛ معرفی کتاب شرح دعای سحر

کتاب «شرح دعای سحر» نه تنها نخستین تالیف امام خمینی در سن ۲۷ سالگی است، بلکه نقشه‌ای دقیق از نظام اسما و صفات الهی است که با قلمی فیلسوفانه و نگاهی عارفانه، بیست و دو فراز از دعای سحر را برای جویندگان حقیقت معنا می‌کند.

کد خبر: ۱۳۷۳۰۶۹

شنبه - ۰۲ اسفند ۱۴۰۴ / February 21, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، تاریخ تشیع همواره شاهد ظهور نوابغی بوده است که در جوانی ره صد ساله را پیموده‌اند. امام خمینی (ره) در سال ۱۳۴۷ هجری قمری (۱۳۰۷ شمسی)، زمانی که تنها ۲۷ سال داشت، دست به نگارش کتابی زد که عمق تسلط ایشان بر حکمت متعالیه، عرفان نظری و معارف اهل بیت را به رخ می‌کشید. این کتاب که با نام اصلی «المختصر فی شرح الدعاء المتعلق بالاسحار» به زبان عربی نگاشته شده، عصاره نگاه توحیدی نویسنده‌ای است که بعدها تاریخ جهان را دگرگون کرد.

ساختار کتاب: ۲۲ گام تا لقاءالله این اثر بر اساس ۲۲ فقره از «دعای مباهله» یا همان «دعای سحر» تنظیم شده است. امام (ره) در ذیل هر فراز که با نام‌های الهی (بهاء، جمال، عظمت، نور و...) آغاز می‌شود، به تبیین حقایق هستی می‌پردازد. ساختار کتاب به گونه‌ای است که خواننده را از مفاهیم ظاهری عبور داده و به باطن اسما و صفات می‌رساند.

محورهای کلیدی و برجستگی‌های علمی

در این شرح، امام خمینی (ره) تنها به ترجمه اکتفا نکرده، بلکه به نقد و بررسی آرای بزرگان اندیشه پرداخته است:

جامعیت انسان کامل: تبیین این حقیقت که انسان کامل، «کلمه اتم» و «آیت‌الله الکبری» است که تمام عوالم وجود را در خود خلاصه کرده است.

دیالکتیک جمال و جلال: شرح تفاوت‌های ظریف میان صفت بهاء، جمال و جلال و چگونگی حضور آن‌ها در نظام آفرینش.

نقد علمی: در بخشی از کتاب، امام با احترام فراوان به نقد دیدگاه‌های عارف واصل، حاج میرزا جواد ملکی تبریزی و همچنین صدرالمتالهین (ملاصدرا) در خصوص مراتب رحمانیت و رحیمیت و تجلی اسما می‌پردازد که نشان‌دهنده استقلال فکری ایشان در اوج جوانی است.

حقیقت اسم اعظم: بررسی ارکان و اقسام اسم اعظم و چگونگی استجابت دعا از طریق پیوند با این حقیقت متعالی.

ترجمه و نشر: از عربی به فارسی

اگرچه اصل کتاب به زبان عربی است، اما پس از انقلاب اسلامی، شاگرد برجسته ایشان، سید احمد فهری، این اثر را با نام «شرح دعای سحر» به فارسی برگرداند. مترجم در این مسیر کوشیده است تا امانت‌داری را حفظ کرده و تنها در موارد ضروری به توضیحات تکمیلی بپردازد تا حلاوت متن اصلی حفظ شود.

کتابی برای خواص، نوری برای همگان

«شرح دعای سحر» گواهی بر این مدعاست که نهضت سیاسی امام خمینی (ره) ریشه در اعماق عرفان و توحید داشته است. این کتاب برای کسانی که می‌خواهند بدانند چگونه یک انسان می‌تواند میان «سیاست» و «سلوک» پیوندی ناگسستنی ایجاد کند، بهترین منبع است. این اثر نه یک متن کهنه، بلکه نقشه‌ای برای سفر از خلق به حق و از کثرت به وحدت است.