گزارش|

زنجیره تولید مولدترین قشر خراسان شمالی را دریابید! / پای لنگ تولید در سنگلاخ هزینه‌های دامداری

خراسان شمالی در انتظار تدبیری برای توازن هزینه‌های تولید و تأمین عادلانه نهاده‌هاست تا نبض زندگی در قطب دامپروری کشور دوباره منظم بزند.

کد خبر: ۱۳۷۴۲۷۳

سه‌شنبه - ۰۵ اسفند ۱۴۰۴ / February 24, 2026

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، خراسان شمالی با بیش از ۲ میلیون راس دام سبک و حدود ۸۰ هزار راس دام سنگین، از قطب‌های دامپروری کشور است و معیشت بسیاری از مردم استان به این بخش گره خورده است، اما در این روز‌ها این تولید کنندگان حال خوشی ندارند.

افزایش قیمت نهاده‌های دامی، تغییر قیمت‌ها و نبود ثبات، کیفیت پایین برخی از نهاده ها، گرانی هزینه‌های دارو و پزشکی در این ایام داد دامداران را در آورده است و دیگر در تامین خوراک دام‌ها مانده‌اند و با فروش دام‌ها حتی دام‌های مولد رو به ورشستگی می‌روند.

در این میان که بیش از ۴۴ درصد جمعیت استان خراسان شمالی مربوط به بخش کشاورزی است و بیش از ۸۲ هزار بهره  بردار در این حوزه فعالیت دارند، بیش از ۴۰ هزار نفر از این بهرهبی

بیش از ۴۰ هزار نفر در بخش دامپروری استان خراسان شمالی در حال فعالیت هستند

برداران در بخش دامی فعالیت می‌کنند که در این  روز‌ها غم تامین خوراک دام‌های خود را دارند و با فروش دام زنده، گوشت، لبنیات از جمله شیر و سایر نیز نمی‌توانند هزینه‌های نگهداری دام‌ها را تامین کنند و حتی از سر اجبار  به خوراک ارزان از جمله نان خشک رو آورده‌اند؛ اما با این وجود از ادامه فعالیت در این حرفه نا امید شده‌اند.

دامداران از هزینه‌ها گلایه دارند

پرویز کاوانلو، یکی از دامداران شهرستان بجنورد است که در‌این روز‌ها تنها ۲  راس گاو شیری و کمتر از ۱۰ راس گوسفند دارد؛ او در گفت‌و‌گو با ما گفت: اکنون حتی توانایی تامین خوراک همین تعداد دام را ندارد.

وی افزود: در سال‌های گذشته تعداد دام بیشتری نگهداری می‌کردم، اما به علت افزایش قیمت نهاده‌ها هر سال تعدادی از دام‌ها را به فروش رسانده‌ام، اما اکنون نیز نمی‌توانم برای این تعداد دام آذوقه فراهم کنم.

وی تصریح کرد: با وجود  اینکه قیمت گوشت و شیر افزایش یافته است، اما با این حال نیز از عهده تامین نهاده‌ها بر نمی‌آیم، اکنون حرفه دیگری برای گذران زندگی ندارم، اما دامداری سنتی نیز دیگر پاسخ نیاز‌های اولیه را نمی‌دهد.

این داستان یک دامدار است که در طی سال‌ها بیشتر دام‌هایش  را از دست داده، اما اکنون وضعیت دامدارانی که تعداد بیشتری دام نیز دارند مناسب نیست؛ آنان نیز از ورشکستی و ناامیدی صحبت می‌کنند.

دست و پای دامدار بسته شده است

محمد خداجو، دیگر دامدار بجنوردی در گفت‌و‌گو با ما اظهار کرد: اکنون برای خرید نهاده دامی کیلو ۵۵ هزار تومان، باید در سامانه ثبت نام کنیم؛ اما مشکل آن جاست که به ازای هر دام روزانه تنها ۳۰۰ گرم نهاده می‌دهند درحالی که مصرف دام بالای یک کیلو است.

وی افزود: به همین خاطر ما مجبوریم آمار غلط در سامانه ثبت کنیم تا سهمیه بیشتری دریافت کنیم.

مسئولان عملا جلوی ما را گرفته‌اند و با زبان بی زبانی می‌گویند که نباید تولید کنید

این دامدار با اشاره به اینکه برخی نژاد‌های دام، گوشت بیشتری تولید می‌کنند، ادامه داد: همچنین اجازه خرید دام از سایر استان‌ها نداریم و به عنوان قاچاق محسوب می‌شود.

وی افزود: مسئولان عملا جلوی ما را گرفته‌اند و با زبان بی زبانی می‌گویند که نباید تولید کنید.

مریم رمضانی، بانوی دامداری است که با نگهداری از ۸۰ راس دام سبک زندگی را گذران می‌کند؛ اما در این روز‌ها دیگر نمی‌تواند آذوقه برای دام‌ها خریداری کند و دیگر علوفه فروشان نیز خرید مدت دار ندارد و نقدی کار می‌کنند.
{$sepehr_key_10439}
وی از افزایش قیمت‌ها گلایه کرد و افزود: متاسفانه دیگر نمی‌توانم ادامه دهم، باید دام‌ها  را  به فروش برسانم، تولید در این روز‌ها به سختی انجام می‌شود.

وی که دارای یک راس گاو شیری نیزاست، افزود: در حالی که در این روز‌ها با سختی نهاده دامی برای خوراک دام فراهم می‌کنم هزینه‌های دارویی نیز بسیار افزایش یافته است که در هفته اخیر به علت ناتوانی در تامین دارو و هزینه‌های بالای دامپزشکی گوساله تازه متولد شده تلف شد.

این بانوی دامدار تصریح کرد: اکنون وضعیت دامداران این استان اسف بار است و آرام آرام بیشتر دامداران از چرخه این حرفه خارج خواهند شد و برای گذران زندگی باید راهی شهر‌های بزرگ برای کارگری شویم.

جای خالی دامپروری صنعتی در استان

صنعت دامداری و کشاورزی به عنوان ارکان مهم توسعه‌ای خراسان شمالی هنوز آن طور که باید صنعتی نشده و همچنان بر مدار سنتی می‌چرخد که این موضوع به لحاظ اقتصادی هم چندان خوب نیست.

به نوعی استان قطب دامپروری کشور محسوب می‌شود و معیشت بسیاری از مردم به این بخش گره خورده است و همچنین گوشت تولیدی عشایر این استان کیفیت بسیار بالایی دارد، اما به علت نداشتن برند، نبود صنایع بسته بندی، صنایع تبدیلی و تکمیلی، ارزش افزوده این محصول از استان خارج می‌شود و بی نام و نشان به فروش می‌رسد.

بیش از پنج هزار خانوار عشایری شامل ۳۰ هزار نفر جمعیت تنها با حرفه دامپروری گذران می‌کنند، اما این خانوار‌های عشایری در این روز‌ها حال خوشی ندارند، با وجود اینکه قیمت محصولات دامی نیز تا حدودی افزایش یافته است،   اما باز هم به پای افزایش نهاده‌های دامی نمی‌رسد، هزینه‌های تولید بسیار بالا است.   از سوی دیگر بیشتر افزایش قیمت به جیب دلال‌ها می‌رود و دامدار به سود مناسبی نمی‌رسد.

گوشت تولیدی عشایر استان بی نام و نشان به فروش می‌رسد

افزون بر ۹۰ درصد دامداری‌های سبک و ۸۵ درصد دامداری سنگین خراسان شمالی به شیوه‌های سنتی مدیریت می‌شود و خراسان شمالی در زنجیره تولید و ارزش در بخش دام سبک و طیور رتبه ۹ کشور را دارد، اما اکنون نیازمند حمایت است تا سرپا باقی بماند.

مشکلاتی مانند خشکسالی، کاهش بارندگی، کمبود علوفه در مراتع و افزایش قیمت نهاده‌ها موجب شده بر مشکلات افزوده شود.

هزینه تولید بالا است

ضریب تبدیل استاندارد خوراک به گوشت در دام سبک ۶ کیلوگرم علوفه برای تولید یک کیلوگرم گوشت و در دام سنگین نیز هشت به یک کیلوگرم است؛ در حالی که بدلیل افزایش قیمت نهاده دامی این ضریب به صرفه دامداران نیست. با این حساب به طور متوسط برای تولید یک کیلوگرم گوشت قرمز دام سبک در دامداری‌های سنتی هزینه‌ها از فروش پیشی گرفته است.

۷۰ درصد هزینه‌های یک دامداری مربوط به تهیه علوفه و ۳۰ درصد مربوط به هزینه‌های دارویی، دامپزشکی و سایر موارد است که این هزینه‌ها با هم همخوانی ندارد. باید منابع علوفه‌ای ارزان در اختیار دام قرار گیرد تا هزینه‌های تولید کاهش یابد چرا که در سال‌های گذشته جو، ذرت، سویا در اختیار دام قرار گرفت که دامدار با مشکلات واردات و افزایش قیمت‌ها مواجه بود، این در حالیست که در گذشته از مواد بی ارزش علوفه‌ای، دام را پروار می‌کردند، اما اکنون دامداران به مصرف خوراک دام لوکس وابسته شدند.

با کاهش وابستگی به خوراک لوکس و وارداتی و جایگزینی آن با علوفه ارزان‌قیمت، می‌توان توازن هزینه‌ها را برقرار و قیمت تولید را مهار کرد.

در سال‌های دورتر به دلیل مراتع مناسب دامداران بخشی زیادی از خوراک دام را به نوعی رایگان دریافت می‌کردند و کشاورازانی که دام در اختیار داشتند نیز نسبت به کشت علوفه‌های دامی اقدام می‌کردند، اما کشت علوفه‌های دامی نیز کاهش یافته است.

در گذشته دامداران بخشی از باقی مانده گیاهان زراعی، ضایعات بخش کشاورزی نیز در اختیار دام‌ها قرار می‌دانند، اما با واردات نهاده‌های دامی به کشور کم کم خوراک لوکس در اختیار دام‌ها قرار گرفت که اکنون دامداران از عهده تامین آن بر نمی‌آیند و این حرفه را کنار می‌گذارند.

متاسفانه با فروش و کشتار دام‌ها در آینده دچار مشکل خواهیم شد چرا که دام‌های مولد نیز کاهش می‌یابد.

هر خانوار عشایری که به طور متوسط بیش از ۱۵۰ راس در اختیار داشت  در این روز‌ها به اجبار باید تعدادی از دام‌های خود را به فروش برساند تا بتواند بخشی دیگر را پروار کند که این امر باعث ناامیدی این قشر شده است چرا که این خانوار‌ها تنها با حرفه دامپروری گذران می‌کنند و اگر این شغل را از دست بدهند دیگر درآمدی نخواهند داشت.

جهاد کشاورزی چه کرده است؟

اسماعیل محمودآبادی، سرپرست سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی در این راستا گفت: ۲ هزار و ۳۰۰ میلیارد ریال تسهیلات به ۵۸ واحد دامداری و مرغداری استان با هدف حفظ زنجیره تامین و حمایت از تولید در سال جاری پرداخت شد.

وی افزود:  این تسهیلات در قالب طرح «نوی پو» بانک کشاورزی پرداخت شده که در این طرح شارژ کیف پول اعتباری برای مرغداران با کارمزد سالانه ۲.۵ درصد در نظر گرفته شده است و هر سه ماه یک‌بار تسویه و مجدد شارژ می‌شود.

وی افزود: برای دامداران نیز تلاش می‌شود دوره بازپرداخت ۶ ماهه و ۹ ماهه تعریف شود.

محمودآبادی ادامه داد: جدای از این، پرونده ۱۰۲ دامدار و مرغدار دیگر با اعتبار پنج هزار و پنج میلیارد ریال در حال تکمیل است.

سرپرست سازمان جهاد کشاورزی خراسان‌شمالی خاطرنشان کرد: تولیدکنندگان، تشکل‌ها و نهاده‌گذاران می‌توانند از این اعتبارات تعهدی برای خرید نهاده‌های دامی شامل جو، ذرت و سویا از طریق سامانه بازارگاه استفاده کنند. هدف اصلی این طرح تسهیل در تامین سرمایه در گردش، حمایت از تولیدکنندگان و تسریع در تامین نهاده‌های مورد نیاز است.

توزیع نهاده دامی بین عشایر

میثم وحیدی، مدیرکل امور عشایر خراسان شمالی نیز اظهار کرد: امسال  ۳۰ هزار تن نهاده دامی میان دامداران عشایر استان توزیع شد. این نهاده‌های دامی شامل جو، کنسانتره و کاه است که با قیمت مصوب در اختیار دامداران قرار گرفت.

وی تصریح کرد: با حذف ارز ترجیحی و برای کمک به دامداران، یک‌هزار تن جو تامین شد که تاکنون ۴۰۰ تن توزیع شده و ۶۰۰ تن نیز در حال حمل به استان است، این نهاده با قیمت ۴۵۰ هزار ریال به ازای هر کیلوگرم در اختیار دامداران عشایر قرار می‌گیرد.

یک‌هزار تن جو تامین شد که تاکنون ۴۰۰ تن توزیع شده و ۶۰۰ تن نیز در حال حمل به استان است

مدیرکل امور عشایر خراسان شمالی خاطرنشان کرد: قیمت نهاده‌های دامی با حذف ارز ترجیحی تا ۲۵۰ درصد افزایش یافت از این رو دامداران و تشکل‌های عشایری استان با مشکل تامین سرمایه در گردش روبه رو هستند و عشایر استان برای تداوم فعالیت خود نیاز به حمایت دارند.

وی درباره تاثیر مشکل تامین نهاده دامی بر فعالیت دامداران عشایر گفت: عشایر استان در پنج سال پیش، ۷۵۰ هزار راس دام در اختیار داشتند، اما خشکسالی‌ها سبب شد این رقم در سال‌های اخیر تا ۵۰۰ هزار راس کاهش یابد.

وحیدی گفت: سرانه دام مولد عشایر استان ۱۰۰ راس است بدین معنا که هر خانوار عشایری استان ۱۰۰ راس دام در اختیار دارد که این رقم با میانگین کشوری تقریبا برابر است.

مدیرکل امور عشایر خراسان شمالی اظهار کرد: ۷۰ درصد از هزینه‌های پرورش دام مربوط به تامین خوراک دام است که در این زمینه دامداران باید نسبت به بهره وری و افزایش ضریب تبدیل توجه داشته باشند.

وی گفت: در این زمینه اکنون میزان تولید گوشت در جامعه عشایری ۲۵ تا ۳۰ درصد است که با برنامه‌های در دست اجرا این رقم به ۴۰ درصد قابل افزایش است.

دامداران از مولدترین اقشار استان هستند که مستقیما با امنیت غذایی ارتباط دارند؛ عدم حمایت کافی و واقعی از این قشر یقینا می‌تواند خطرات بزرگی برای آینده استان و کشور داشته باشد.

در حالی که دامداران با بحران تأمین نهاده‌های دامی و افزایش ۲۵۰ درصدی هزینه‌ها دست‌وپنج نرم می‌کنند، مطالبات اصلی آن‌ها حول محور «واقعی‌سازی سهمیه‌ها» و «تسهیل واردات علوفه ارزان» می‌چرخد.

دامداران معتقدند اختصاص روزانه تنها ۳۰۰ گرم نهاده برای دامی که به بیش از یک کیلوگرم خوراک نیاز دارد، نه‌تنها گره‌گشا نیست، بلکه آن‌ها را به سمت آمارهای غیرواقعی و بازار سیاه سوق داده است.

اقدامات انجام شده از سوی جهاد کشاورزی و امور عشایر، از جمله پرداخت تسهیلات ۲۳۰۰ میلیارد ریالی و توزیع ۳۰ هزار تن نهاده، اگرچه تلاشی برای حفظ زنجیره تولید است، اما با نیاز واقعی بازار فاصله دارد.

مطالبات انباشته شده بر لزوم ایجاد صنایع تبدیلی، حذف دلال‌ها و بازگشت به الگوهای تغذیه‌ای ارزان‌قیمت تأکید دارد

مشکل نقدینگی و حذف خریدهای مدت‌دار توسط علوفه‌فروشان باعث شده است که حتی با وجود تسهیلات، بسیاری از دامداران خرد توان رقابت را نداشته باشند و برای جبران هزینه‌ها به فروش «دام‌های مولد» روی بیاورند که زنگ خطری برای آینده پروتئین کشور است.

درمان موقت با وام و سهمیه‌های محدود، مانع از ورشکستگی این بخش نمی‌شود. مطالبات انباشته شده بر لزوم ایجاد صنایع تبدیلی، حذف دلال‌ها و بازگشت به الگوهای تغذیه‌ای ارزان‌قیمت تأکید دارد.

تا زمانی که ارزش افزوده تولیدات خراسان شمالی به دلیل نبود برندینگ از استان خارج شود، امنیت غذایی و معیشت ۴۰ هزار خانواده بهره‌بردار همچنان در وضعیت شکننده باقی خواهد ماند.