میراث ۳ هزار ساله ایرانی امروز قد کشید

امروز سالگرد جهانی شدن نوروز است؛ جشنی که از فلات ایران آغاز شد و اکنون میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان به شادی و امید پیوند می‌دهد.

کد خبر: ۱۳۷۴۶۰۰

دوشنبه - ۰۴ اسفند ۱۴۰۴ / February 23, 2026

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، تیتر «رجب خوش‌اشتها؛ باز هم پای اردوغان وسط این دروغ‌هاست» زمانی به صدر رسانه‌ها راه یافت که رجب طیب اردوغان در نوروز ۱۴۰۴ تلاش کرد نوروز را به‌عنوان «جشن مشترک جهان ترک» معرفی کند؛ ادعایی که با واکنش‌های گسترده فرهنگی و تاریخی مواجه شد.این روایت، که با هدف مصادره یکی از کهن‌ترین میراث‌های فرهنگی ایران مطرح شد، در چارچوب سیاست‌های نوعثمانی‌گرایانه ترکیه قابل تحلیل است؛ سیاستی که در سال‌های اخیر شدت گرفته و می‌کوشد از مؤلفه‌های فرهنگی و تاریخی منطقه، خوانشی جدید و همسو با اهداف ژئوپلیتیک آنکارا ارائه دهد.

امروز، هم‌زمان با فرارسیدن روز جهانی نوروز، بار دیگر اهمیت این جشن باستانی و ریشه ایرانی آن در سطح منطقه‌ای و جهانی مورد توجه قرار می‌گیرد. پانزده سال پیش، در ۴ اسفند ۱۳۸۸، مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای، روز اول فروردین را به‌عنوان «روز جهانی نوروز» به رسمیت شناخت؛ تصمیمی که نوروز را از یک آیین منطقه‌ای به مناسبتی فرهنگی و بین‌المللی ارتقا داد و هویت اصیل ایرانی آن را جهانی کرد.بد نیست بدانید قطعنامه نوروز به ابتکار نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد و با همکاری جمهوری آذربایجان، افغانستان، تاجیکستان، ترکیه، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان آماده و به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه شد، ضمن این‌که ۳ کشور هند، آلبانی و مقدونیه هم در روز رای‌گیری به کشورهای تهیه‌کننده این قطعنامه پیوستند.پژوهش‌های تاریخی و مردم‌شناسی نشان می‌دهد که نوروز بیش از سه هزار سال قدمت دارد و خاستگاه آن به فلات ایران و آیین‌های کهن مرتبط با گردش طبیعت، اعتدال بهاری و نظم کیهانی بازمی‌گردد. به گفته «ریچارد فرای»، ایران‌شناس برجسته، نوروز یکی از معدود آیین‌هایی است که توانسته بدون گسست، از دوران باستان تا جهان معاصر استمرار پیدا کند و خود را با شرایط فرهنگی و اجتماعی مختلف تطبیق دهد.نوروز صرفاً آغاز یک سال تقویمی نیست؛ بلکه نظامی از نمادها، آیین‌ها و ارزش‌ها را در خود جای داده است: نوزایی، آشتی، پاکی، احترام به طبیعت و همبستگی اجتماعی. همین ویژگی‌ها باعث شده که این جشن در طول قرن‌ها، میان فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف پیوند برقرار کند و به زبان مشترک شادی و امید تبدیل شود

ایران به‌عنوان خاستگاه تاریخی نوروز، این جشن را بخش جدایی‌ناپذیر هویت فرهنگی خود می‌داند. نوروز در ایران نه‌تنها در تقویم رسمی جای دارد، بلکه در زیست روزمره مردم، از خانه‌تکانی و سفره هفت‌سین گرفته تا دید و بازدید و آیین‌های محلی، حضوری زنده و پویا دارد. بسیاری از پژوهشگران فرهنگی معتقدند که استمرار نوروز در ایران، یکی از عوامل اصلی حفظ پیوستگی تاریخی و فرهنگی جامعه ایرانی بوده است.در افغانستان، نوروز با شکوهی خاص برگزار می‌شود و به‌ویژه در شهرهایی چون مزارشریف، به یک رویداد بزرگ اجتماعی و فرهنگی تبدیل شده است. این جشن، فراتر از آغاز سال نو، نماد همزیستی، صلح و امید در جامعه‌ای است که سال‌ها با بحران و ناامنی دست‌وپنجه نرم کرده است.در جمهوری آذربایجان، نوروز فرصتی برای بازسازی روابط اجتماعی و تحکیم پیوندهای خانوادگی است. آیین‌های چهارشنبه‌سوری، پخت شیرینی‌های محلی و برگزاری مراسم جمعی، جلوه‌هایی از این میراث مشترک هستند.کشورهای آسیای مرکزی مانند تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان و ترکمنستان نیز نوروز را به‌عنوان جشن ملی گرامی می‌دارند. در این کشورها، نوروز گاه با مؤلفه‌های مذهبی و معنوی درهم آمیخته و به مناسبت پالایش روح و بازگشت به ارزش‌های اخلاقی تعبیر می‌شود.در قفقاز، از جمله در ارمنستان و گرجستان، نوروز اگرچه شکل غالب جشن‌های ملی نیست، اما همچنان به‌عنوان نمادی از تأثیرات تاریخی و فرهنگی ایران‌زمین شناخته می‌شود و در میان برخی اقوام و جوامع محلی گرامی داشته می‌شود.

«پیتر وان‌در ویر»، استاد مردم‌شناسی فرهنگی، در یکی از پژوهش‌های خود تأکید می‌کند که آیین‌هایی مانند نوروز، زمانی بیشترین کارکرد را دارند که به‌عنوان پل ارتباطی میان فرهنگ‌ها دیده شوند، نه ابزار رقابت هویتی.