پرونده «منظر فرهنگی پیش از تاریخ ایلام» در مسیر ثبت جهانی یونسکو

مدیرکل اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام از ارسال دومین پرونده موقت استان با عنوان «منظر فرهنگی پیش از تاریخ ایلام» به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خبر داد؛ اقدامی که نخستین گام رسمی برای قرار گرفتن این اثر در فهرست موقت ثبت جهانی یونسکو به‌شمار می‌رود

کد خبر: ۱۳۷۶۶۷۶

شنبه - ۰۹ اسفند ۱۴۰۴ / February 28, 2026

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، فرزاد شریفی مدیر کل میراث فرهنگی و گردشگری اظهار کرد: پرونده ثبت جهانی «منظر فرهنگی پیش از تاریخ ایلام» پس از سال‌ها پژوهش میدانی، مطالعات گسترده باستان‌شناسی، تحلیل‌های محیطی و تدوین برنامه‌های حفاظتی و مدیریتی، تکمیل و برای طی مراحل کارشناسی و اداری به وزارتخانه متبوع ارسال شده است.

وی با تشریح ویژگی‌های این محدوده افزود: این منظر فرهنگی با گستره‌ای حدود ۱۸ هزار و ۷۰۰ کیلومتر مربع، در پهنه‌ای راهبردی از غرب و جنوب‌غرب کشور و در امتداد رشته‌کوه‌های زاگرس میانی قرار گرفته و شبکه‌ای منسجم از بیش از سه هزار محوطه شناسایی‌شده باستانی را در بر می‌گیرد که تمرکز اصلی پرونده بر حدود هزار محوطه شاخص با قدمت پیش از تاریخ است.

مدیرکل میراث فرهنگی ایلام ادامه داد: این منطقه یکی از کهن‌ترین کانون‌های شکل‌گیری و تداوم استقرار انسانی در فلات ایران محسوب می‌شود و شواهدی ارزشمند از گذار انسان از شیوه‌های معیشتی شکار و گردآوری خوراک به کشاورزی، دامپروری و یکجانشینی را در بستر طبیعی زاگرس ارائه می‌دهد. تداوم سکونت از دوره پارینه‌سنگی تا اوایل عصر مفرغ، این محدوده را به آرشیوی زنده از تحولات فرهنگی پیش از تاریخ تبدیل کرده است.

به گفته شریفی، این پرونده بر پایه معیار‌های (iii)، (iv) و (v) کنوانسیون میراث جهانی تنظیم شده و از یک سو گواهی منحصر‌به‌فرد از سنت‌های فرهنگی جوامع پیشاتاریخی زاگرس به‌شمار می‌رود و از سوی دیگر نمونه‌ای شاخص از تعامل پایدار انسان با محیط‌های کوهستانی و دشتی و شکل‌گیری نظام‌های اولیه سکونتگاهی و معماری را به نمایش می‌گذارد.

وی تأکید کرد: منظر فرهنگی پیش از تاریخ ایلام مجموعه‌ای پراکنده از آثار منفرد نیست، بلکه چشم‌اندازی شبکه‌ای و به‌هم‌پیوسته از سکونتگاه‌های غاری و روباز، تپه‌های استقراری نوسنگی و مس‌سنگ، گورستان‌های باستانی و مسیر‌های طبیعی ارتباطی است که در پیوند مستقیم با منابع آبی، دشت‌های حاصلخیز و ارتفاعات زاگرس شکل گرفته و تصویری منسجم از سازمان اجتماعی و اقتصادی جوامع پیش از تاریخ ارائه می‌دهد.

مدیرکل میراث فرهنگی استان ایلام با اشاره به وضعیت حفاظتی این محدوده خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از محوطه‌های شاخص این منظر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و تحت حمایت قوانین ملی قرار دارند. همچنین طرح اولیه مدیریت یکپارچه این منظر با رویکرد حفاظت علمی، پایش مستمر، مدیریت دسترسی و مشارکت جوامع محلی تهیه شده است.

شریفی ارسال این پرونده را نخستین گام در فرآیند ثبت جهانی دانست و گفت: پس از بررسی در وزارت میراث فرهنگی و طرح موضوع در کمیته ملی میراث جهانی، در صورت تأیید، این اثر در فهرست موقت جمهوری اسلامی ایران برای ثبت در یونسکو قرار خواهد گرفت.

وی در پایان تصریح کرد: ثبت جهانی این منظر فرهنگی می‌تواند نقش مهمی در صیانت بلندمدت از میراث ارزشمند پیش از تاریخ، ارتقای جایگاه علمی استان ایلام در مطالعات باستان‌شناسی زاگرس و توسعه گردشگری فرهنگی پایدار ایفا کند و این اداره‌کل با همکاری دستگاه‌های اجرایی، مراکز علمی و جوامع محلی، این مسیر را به‌صورت جدی دنبال خواهد کرد.

{$sepehr_key_10803}