گزارش|

نقشه شوم نتانیاهو برای قتل عام ایرانیان؛ عمالیق چه کسانی هستند؟

اظهارات اخیر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، که در آن ایران را با «عمالیق» در متون مقدس یهودی مقایسه کرد، بار دیگر توجه تحلیلگران را به نقش ارجاعات مذهبی در گفتمان سیاسی اسرائیل جلب کرده است.

کد خبر: ۱۳۷۸۳۵۹

پنجشنبه - ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ / March 05, 2026

به گزارش خبرنگار بین الملل خبرگزاری دانشجو، اظهارات اخیر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، که در آن ایران را با «عمالیق» در متون مقدس یهودی مقایسه کرد، بار دیگر توجه تحلیلگران را به نقش ارجاعات مذهبی در گفتمان سیاسی اسرائیل جلب کرده است.

نتانیاهو در سخنانی که پس از اعلام حمله تجاوزکارانه علیه ایران بیان شد، تنها از تهدیدات امنیتی سخن نگفت؛ بلکه تلاش کرد با ارجاع به تاریخ و اسطوره‌های دینی یهود، جنگ را در چارچوبی تاریخی و حتی مقدس قرار دهد.

او خطاب به اسرائیلی‌ها گفت: «برادران و خواهران من، ما در آستانه جشن پوریم هستیم؛ جشنی که یادآور رویداد‌هایی است که ۲۵۰۰ سال پیش رخ داد. دشمنی که در تاریخ ما شناخته شده است… دشمنی که باید یادش از میان برداشته شود.»

پوریم؛ جشن تاریخی با بار سیاسی

یکی از عناصر مهم در سخنان نتانیاهو اشاره به عید پوریم بود؛ جشنی که در سنت یهودی یادآور داستان نجات یهودیان از توطئه «هامان» در امپراتوری هخامنشی است.

در روایت مذهبی این جشن، دشمنی وجود دارد که قصد نابودی یهودیان را داشته و در نهایت شکست می‌خورد. به همین دلیل، پوریم در حافظه تاریخی یهودیان به نمادی از پیروزی بر دشمنان تبدیل شده است.

ارجاع به این جشن در شرایط تنش سیاسی یا نظامی می‌تواند پیام روشنی داشته باشد:تصویرسازی از یک دشمن تاریخی که تهدیدی وجودی محسوب می‌شود.

«عمالیق»؛ دشمن مطلق در متون مقدس، اما مهم‌ترین بخش سخنان نتانیاهو اشاره به عمالیق بود.

در متون مقدس یهودی، عمالیق یکی از دشمنان اصلی بنی‌اسرائیل محسوب می‌شود. در کتاب‌های تورات و سایر متون دینی، این قوم به عنوان نمادی از دشمنی و شر مطلق معرفی شده‌اند.

طبق متون مقدس، عمالیق از نسل عیصو (Esau) برادر یعقوب (که به اسرائیل تغییر نام یافت) بودند. عیصو و یعقوب دو برادر دوقلوی مشهور در تورات هستند که رابطه‌ای پیچیده داشتند و جنگ‌هایی میان نسل‌های آنها در گرفته بود. در این تاریخچه، عیصو به عنوان یکی از اجداد عمالیق شناخته می‌شود.

عمالیق‌ها عمدتاً در مناطق مختلف نوار شرقی مدیترانه زندگی می‌کردند و برخی منابع تاریخی بیان می‌کنند که آنها در صحرای سینا و مناطقی نزدیک به مصر و سرزمین‌های فلسطینی سکونت داشتند. با توجه به ویژگی‌های جغرافیایی و بدوی این قوم، عمالیق‌ها به عنوان یک قبیله نیمه‌صحراگرد و جنگاور معرفی می‌شوند.

در برخی از این متون حتی دستور داده شده است که «نام و یاد عمالیق از زمین محو شود»؛ عبارتی که در طول تاریخ تفاسیر مختلفی درباره آن ارائه شده است.

به همین دلیل، در فرهنگ دینی یهودی، «عمالیق» اغلب نمادی از دشمنانی است که تهدیدی وجودی برای قوم یهود تلقی می‌شوند.

تاریخچه و خصومت‌های عمالیق با بنی‌اسرائیل

یکی از معروف‌ترین رویداد‌ها که در آن عمالیق با بنی‌اسرائیل درگیر شدند، زمانی بود که بنی‌اسرائیل پس از خروج از مصر (Exodus) در صحرا حرکت می‌کردند. در این زمان، عمالیق به بنی‌اسرائیل حمله کردند و یکی از بزرگ‌ترین جنگ‌ها در تاریخ یهودیان در دره رفیدیم اتفاق افتاد. در این نبرد، موسی (مؤسس دین یهود) با قوم بنی‌اسرائیل در برابر عمالیق جنگید و طبق متون مقدس، اسرائیلی‌ها در نهایت موفق شدند و عمالیق شکست خوردند.

این درگیری‌ها و خصومت‌ها در ادامه تاریخ یهودی ادامه پیدا کرد و کتاب تثنیه (Deuteronomy) و دیگر کتاب‌های مقدس به شدت از دشمنی‌های دائمی عمالیق با بنی‌اسرائیل سخن می‌گویند.

چرا عمالیق در کتاب مقدس به این اندازه دشمن شناخته می‌شود؟

در کتاب مقدس یهودیان، عمالیق به عنوان نمادی از شر و دشمنی آشکار با قوم بنی‌اسرائیل معرفی شده است. در تورات، آمده که خداوند به بنی‌اسرائیل دستور داده بود که نسل عمالیق را از بین ببرند، چون این قوم در زمان‌های مختلف به قوم اسرائیل حمله کرده و تهدیدی برای بقای آنها بودند. در کتاب‌های خروج و تثنیه، خداوند دستور می‌دهد که "ذکر عمالیق باید از زمین محو شود"، که نشان‌دهنده سطح خصومت و دشمنی است که عمالیق با بنی‌اسرائیل داشتند.

در کتاب اول سموئیل (۱ Samuel)، زمانی که شائول (پادشاه اسرائیل) با آگاغ، پادشاه عمالیق روبه‌رو شد، دستور داده شد که تمامی عمالیق‌ها کشته شوند. این فرمان از آن جهت داده شد که عمالیق‌ها در گذشته به اسرائیل حمله کرده بودند و به عنوان دشمنانی دائمی در نظر گرفته می‌شدند.

عمالیق در فرهنگ یهودی

در فرهنگ یهودی، عمالیق نمادی از دشمنانی است که علیه خدا و مردم یهود دست به تهاجم زده‌اند. عمالیق‌ها در طول تاریخ یهودی بار‌ها به عنوان «شر مطلق» و دشمنانی که باید نابود شوند، شناخته می‌شوند. از این رو، این قوم در تفاسیر دینی یهودیان به عنوان نماد همه دشمنان یهودیت و انسان‌های بد معرفی شده‌اند.

این دیدگاه در بسیاری از تفسیر‌های دینی و مذهبی یهودی ادامه یافته است و به همین دلیل در دوران‌های مختلف، رؤسای دینی یهود هر گونه خصومت یا حمله‌ای از سوی دشمنان اسرائیل را به نوعی با عمالیق پیوند می‌دهند.

نتانیاهو ایرانیان را عمالیق خواند!

حال اگر به صحبت‌های بنیامین نتانیاهو در مورد ایران توجه کنیم، می‌بینیم که او در بسیاری از سخنرانی‌های خود ایران را به عمالیق مدرن تشبیه کرده است. این مقایسه به طور خاص به دلیل دو عامل است:

دشمنی دائمی: همان‌طور که عمالیق در طول تاریخ دشمنان بنی‌اسرائیل بودند، نتانیاهو سعی دارد تا ایران را به عنوان دشمنی دائمی و تهدیدی برای اسرائیل معرفی کند.

استفاده از استعاره‌های مذهبی: برای نتانیاهو، این تشبیه به عمالیق یک ابزار مفهومی و مذهبی است که به کمک آن می‌خواهد به اسرائیلی‌ها و جهانیان نشان دهد که ایران تهدیدی شبیه به دشمنان یهودیان در تاریخ است.

این نخستین بار نیست که چنین تشبیهی از سوی نتانیاهو مطرح می‌شود. در سال‌های گذشته نیز او در برخی سخنرانی‌ها از استعاره‌های مشابه برای توصیف دشمنان اسرائیل استفاده کرده است.

حتی در جریان رسیدگی به پرونده‌ای در دیوان بین‌المللی دادگستری، برخی وکلا به سخنان گذشته او اشاره کردند که در آن فلسطینی‌ها با عمالیق مقایسه شده بودند.

عصب‌شناسی و بسیج احساسات جمعی

پژوهش‌های حوزه علوم شناختی و عصب‌شناسی نشان می‌دهد که ارجاع به روایت‌های مذهبی و تاریخی می‌تواند واکنش‌های عاطفی قدرتمندی در جامعه ایجاد کند.

این واکنش‌ها معمولاً از طریق چند مکانیسم روانی شکل می‌گیرند:

۱. هویت جمعی:

وقتی یک جامعه خود را در ادامه یک روایت تاریخی یا مذهبی ببیند، احساس تعلق و اتحاد تقویت می‌شود.

۲. دوگانه خیر و شر:

متون مذهبی اغلب جهان را در قالب تقابل خیر و شر روایت می‌کنند. استفاده از این چارچوب در سیاست می‌تواند دشمن را به عنوان «شر مطلق» معرفی کند.

۳. احساس تهدید وجودی:

اگر یک دشمن به عنوان تهدیدی برای بقا معرفی شود، جامعه راحت‌تر از اقدامات شدید یا نظامی حمایت می‌کند.

نظرسنجی‌ها چه می‌گویند؟

در سال‌های اخیر، چندین نظرسنجی در اسرائیل نشان داده‌اند که بخش قابل توجهی از جامعه این کشور نگاه امنیتی بسیار شدیدی نسبت به درگیری‌های منطقه‌ای دارد.

برای مثال، یک نظرسنجی دانشگاه عبری در جریان جنگ غزه نشان داد درصد قابل توجهی از پاسخ‌دهندگان معتقدند در مناطق درگیر «غیرنظامی بی‌گناهی وجود ندارد».

همچنین در برخی نظرسنجی‌های امنیتی، بخش‌هایی از جامعه اسرائیل از سیاست‌های تهاجمی‌تر در منطقه حمایت کرده‌اند.

به نظر می‌رسد نتانیاهو همچنان با سواستفاده از مفاهیم دینی به قتل‌عام مردم بی‌گناه روی آورده و این بار در سودای نابودی ایران است که در آن ناکام خواهد ماند.