روایتی از سیره عملی رهبر شهید در غبارروبی مضجع شریف امام رضا (ع)

حضور پرفیض مقام معظم رهبری (ره)، یکی از اثرگذارترین جلوه‌های سلوک رضوی در آیین غبارروبی بود.

کد خبر: ۱۳۸۰۸۰۶

چهارشنبه - ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ / March 11, 2026

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، به نقل از آستان نیوز، چه در دوران پیش از رهبری و چه در سال‌های پس از آن، این حضور هرگز رنگ و بوی تشریفات رسمی و دولتی نداشت، بلکه جلوه‌ای روشن از خدمت عاشقانه و ادب حضور در پیشگاه امام رئوف (ع) بود. از همین رو، ایشان همه‌ساله و در برخی مقاطع بیش از یک بار در سال، در این آیین که آمیخته با عبادت، تعظیم و خدمتگزاری است، تشرف می‌یافتند.

در هیاهوی روایت‌های رسمی و تاریخ‌نگاری‌های سیاسی، گاه همین رفتار‌های آرام، مداوم و به ظاهر ساده‌اند که حقیقتی ژرف را آشکار می‌کنند، حقیقتی که اثرش از بسیاری سخنرانی‌ها و مواضع رسمی ماندگارتر است. حضور بی‌تکلف و همراه با سلوکی عمیق در آیین غبارروبی، تصویری از رهبر معظم انقلاب (ره) را پیش چشم می‌گذارد که فراتر از جایگاه و مسئولیت، معنای حقیقی خادمی در حرم مطهر رضوی را بازخوانی می‌کند.

آنچه در ادامه می‌خوانید، روایتی مستند و خاطره محور از محمد توکلی، مدیر اسبق خدمه و معاون سابق اماکن متبرکه حرم مطهر رضوی است، روایتی از سال‌ها حضور و شرکت در آیین غبارروبی مضجع شریف حضرت رضا (ع) و مشاهده سیره عملی رهبر انقلاب (ره) در این آیین، تشرف از پایین پای مبارک تا زیارت اهل قبور و بزرگان که تصویری روشن از تواضع، ادب زیارت و خدمت عاشقانه در مکتب اهل‌بیت (ع) ارائه می‌دهد.
{$sepehr_key_11302}

از رئیس خدام تا رهبری

سابقه حضور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) در آیین‌های مختلف حرم مطهر رضوی به‌پیش از پیروزی انقلاب اسلامی باز می‌گردد، ایشان در آیین خطبه‌خوانی شب عاشورا در سال ۱۳۵۷ به‌عنوان خطبه‌خوان این مراسم حضور داشتند و در فروردین‌ماه سال ۱۳۵۸، در سن ۴۰ سالگی توسط تولیت فقید وقت این آستان مقدس، حضرت آیت‌الله واعظ طبسی (ره) به‌عنوان «رئیس خدمه آستان قدس رضوی» منصوب شدند. این سمت، برای ایشان هرگز یک مقام اجرایی نبود، بلکه فرصتی بود تا در کسوتِ واقعیِ خادمی، در این آستان مقدس حضور یابند.

این حضور مستمر، در دوران رهبری نیز باوقار و تداوم ویژه ادامه یافت. اولین‌بار در دوره رهبری، ایشان در روز ششم فروردین سال ۱۳۶۹ در آیین معنوی غبارروبی مضجع شریف حضرت رضا (ع) شرفیاب شدند و از آن روز تاکنون، این حضور به‌صورت سالانه و در برخی مقاطع بیش از یک‌بار در سال تداوم‌یافته است.

در واقع برای ایشان، غبارروبی مضجع شریف و ضریح مطهر، تشریفات دولتی نبود، بلکه به‌مثابه توجه به شعائر و آیین‌های اسلامی بود.

آیین غبارروبی مضجع شریف؛ از رواق تا ضریح مطهر

غبارروبی مضجع شریف و روضه منوره در دو بخش اصلی برگزار می‌شود که بخش نخست حضور میهمانان و خدمه در مراسم و استخراج نذورات داخل ضریح مطهر و سپس آماده‌سازی برای بخش غبارروبی ضریح مطهر است و معمولاً حضور مقام معظم رهبری در این بخش انجام می‌شد که شامل غبارروبی سنگ مضجع شریف، کف، دیواره‌ها و فضای داخل ضریح مطهر و گلاب‌افشانی است.

مسیر تشرف ایشان، داستانی از تواضع و توجه به آداب تشرف بود که هرگز از خاطر نمی‌رود. ایشان همواره برابر یک سنت دیرینه، از مسیر پایین پای مبارک، مشرف می‌شدند، اما نکته کلیدی و ستودنی در این مسیر، توقف معنوی در پایین پای مبارک حضرت و اذن دخول از محضرت حضرت رضا (ع) و تشریف به روضه منوره بود.

این اذن گرفتن معظم له، نشان می‌داد قائد امت اسلامی، پیش از تشرف به روضه منوره، از مسیر پایین پای مبارک حضرت ضریح مطهر مشرف می‌شدند و در جایگاهی می‌نشستند که نشانه ادب و تواضع در تشرف و زیارت بود.
پس از این تعظیم و اذنی که دریافت می‌کردند، برابر با سنت آیین غبارروبی، لباس سفید مخصوص را به تن می‌کردند و به داخل ضریح مطهر مشرف می‌شدند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی (ره) به واسطه تقید و التزام ویژه‌ای که داشتند، در هر نوبت تشرف به حرم مطهر رضوی، تمامی آداب حضور و شرکت در آیین‌ها را با شأنی کاملاً معنوی برای این جایگاه مقدس انجام می‌دادند.
ایشان با حرمتی عمیق، با اعتقاد راسخ به اینکه اینجا قطعه‌ای از بهشت است، بر این آستان مقدس قدم می‌نهادند و روپوش، صندوقچه و قرآن‌های روی سنگ قبر مطهر را یک‌به‌یک و با آدابی خاص، تبرک می‌جستند و تقدیم تولیت آستان قدس رضوی می‌کردند. سپس سنگ مطهر مضجع شریف، تمام کف، دیوار‌ها و تمام زوایای ضریح مطهر را غبارروبی می‌کردند و با گلابِ ناب، گلاب‌افشانی می‌کردند.
سپس پس از اتمام غبارروبی مضجع شریف، به اقامه نماز می‌پرداختند و در پایان، برای فرج حضرت ولی‌عصر (عج) و پیروزی اسلام و مسلمین دعا می‌کردند و مطابق آیین‌نامه و تشریفات حرم مطهر، با امضای صورت‌جلسه، از داخل ضریح مطهر مراجعت می‌کردند.
زیارت اهل قبور و بزرگان.
اما داستان حضور ایشان در آیین‌های غبارروبی با اتمام غبارروبی تمام نمی‌شد، بلکه یکی از برنامه‌های ثابت حضرت آقا بعد از آیین غبارروبی، زیارتِ اهل قبور و بزرگان بود.
ایشان ابتدا وارد رواق دارالفیض می‌شدند و در ابتدا نسبت به مقام والای پدر بزرگوارشان، حضرت آیت‌الله سید جواد خامنه‌ای (ره) ادای احترام می‌کردند و قرائت فاتحه‌ای داشتند. سپس به زیارت آیت‌الله‌العظمی محمدتقی میلانی (ره) و سایر مشاهیر مدفون در این مکان مقدس، می‌رفتند. در سال‌های اخیر و پس از رحلت آیت‌الله واعظ طبسی (ره) که از دوستان و یاران قدیمی و وفادار ایشان بود، زیارت قبر ایشان به این زنجیره افزوده شد.
سپس برای ادای احترام و قرائت فاتحه بر سر مزار مادر بزرگوارشان به رواق مبارکه دارالضیافه مشرف می‌شدند؛ بعد از زیارت پدر و مادر و مشاهیر مدفون در مکان‌های یاد شده، حضرت آقا مقید بودند که نسبت به مقام اساتید خود از جمله آیت‌الله سید حسن قبولی افشان که از اساتید ایشان بودند، ادای احترام کنند و در نهایت، بر سرِ مزارِ شیخ بهایی، از اساطیر علم و عرفان مشرف می‌شدند.
این چرخه زیارتی، نشان می‌داد که ایشان پس از هر بار غبارروبیِ مضجع شریف، به زیارت اوتاد و بزرگانی که به گردن ایشان حقی داشتند، شرفیاب می‌شدند.
بزرگ‌ترین افتخار من خادمی است...
آنچه این خاطره را برای همیشه در ذهن‌ها حک می‌کند، کلامی است که در چندین مرتبه در حاشیه مراسم غبارروبی، خطاب به بنده که از آن زمان مسئولیت اجرایی بخش خدمه را برعهده داشتم، فرمودند: «بزرگ‌ترین افتخار من این است که خادم آستان مقدس حضرت رضا (ع)، هستم.»
در لحظه‌ای که ایشان دارای عالی‌ترین جایگاه اجرایی و معنوی کشور بودند، اما خادمی حضرت رضا (ع) را به‌عنوان بزرگ‌ترین افتخار خود یاد می‌کردند، این معنای واقعیِ خدمت را برای ما زنده می‌کرد. این کلام، در کنارِ توجه ویژه ایشان به آداب تشرف، زیارتِ اهل قبور و بزرگان، تصویری از یک رهبر معنوی را ترسیم می‌کند که در اوجِ قدرت، همچون یک مرید متواضع، خود را در برابرِ حضرت رضا (ع) خاضع می‌بیند.
این سیره عملی، برای ما و برای تمام خدام و زائران، بهترین درسِ تواضع، خدمت و ارادت است.