وطن در کلام دهخدا

وطن‌داری آموز از ماکیان / مروری بر یک قطعه از ادبیات میهن‌دوستی

در زبان دهخدا گزیدگی منقار ماکیان، درسی بود از ایثار و دفاع از خانه؛ ما البته روزگار دهخدا را زندگی نکرده‌ایم. اما امروز، در چهل روز دفاع مقدس، هزاران «منقار» از جنس فولاد و اراده، از لانه‌ی خود برخاستند تا از خاک وطن دفاع کنند و داستانی دیگر از وطن‌دوستی را در تاریخ ایران رقم زنند.

کد خبر: ۱۳۹۲۶۳۵

يکشنبه - ۲۳ فروردين ۱۴۰۵ / April 12, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، درس وطن‌دوستی، از ازل با سرشت انسان عجین بوده است. اما گاه، در کوران حوادث و در دل سختی‌هاست که این حس، جان می‌گیرد و به اوج خود می‌رسد. شعر زنده‌یاد دهخدا، که از گزیدگی حین تلاش برای دفاع از لانه‌ی ماکیان می‌گوید، استعاره‌ای ژرف از دفاع غریزی از خانه و کاشانه است. این حس، امروز نیز در جای‌جای ایران، و به‌ویژه در دوران پرفراز و نشیب دفاع چهل روزه، به شیوه‌های گوناگون تجلی یافت.

شعر کوتاه و پرمغز زنده‌یاد علی‌اکبر دهخدا، با یادآوری خاطره‌ای از دوران کودکی، به زیبایی مفهوم وطن‌دوستی و غریزه‌ی دفاع از خانه را در قالب تجربه‌ای شخصی روایت می‌کند. در این شعر، گزیدگی به ظاهر کوچک اما دردناک هنگام دست بردن به لانه‌ی ماکیان، درسی بزرگ از ایثار و حفاظت از متعلقات را به او می‌آموزد؛ درسی که پدرش با اشاره به ماکیان، آن را «وطن‌داری» می‌نامد. این مفهوم عمیق، امروز نیز در جای‌جای ایران، و به‌ویژه در دوران پرفراز و نشیب دفاع چهل روزه، به شیوه‌های گوناگون تجلی یافت.

وطن‌دوستی در جبهه‌ها؛ ایثار بی‌دریغ:

رزمندگان اسلام، با الهام از همین حس غریزی و عمیق وطن‌دوستی، خانه‌های خود را ترک کردند و به سنگرهای نبرد شتافتند. آن‌ها نه تنها از لانه‌ی خود، بلکه از آشیانه‌ی بزرگ‌تری دفاع می‌کردند: میهن عزیزشان ایران. ایثارگری‌ها، از جان‌گذشتگی‌ها و مقاومت بی‌نظیر آنان در برابر دشمن، تجسم عینی همان درسی بود که پدر دهخدا از ماکیان آموخت: دفاع از آنچه متعلق به توست، حتی به قیمت جان.

مقاومت در پشت جبهه‌ها؛ پشتیبانی از سنگر:

وطن‌دوستی تنها به حضور در خط مقدم محدود نشد. در پشت جبهه‌ها نیز، مردان و زنان ایران، هر یک به سهم خود، در حفظ و اعتلای وطن کوشیدند. از تأمین نیازهای جبهه گرفته تا حفظ روحیه مردم و فرزندانشان، تمامی این اقدامات، شکلی دیگر از مقاومت و دفاع از وطن بود. آنان با صبر و استقامت خود، پشتیبان سنگرها شدند و نشان دادند که وطن‌دوستی، یک اراده‌ی جمعی است.

فرهنگ ایثار؛ میراث ماندگار:

خاطره‌ی آن گزیدگی منقار، امروز در حافظه‌ی تاریخی ملت ایران، به هزاران خاطره‌ی ایثار و شهادت گره خورده است. رزمندگانی که جان خود را در طبق اخلاص نهادند تا ایران سربلند بماند، میراثی ارزشمند از عشق به وطن را برای نسل‌های آینده به یادگار گذاشتند. این میراث، فراتر از مرزهای زمان و مکان، الهام‌بخش کسانی است که امروز نیز در پی حفظ عزت و استقلال کشور خویش هستند.

درس امروز:

شعر دهخدا و حماسه‌های دفاع مقدس، به ما یادآوری می‌کنند که وطن‌دوستی، فقط یک شعار نیست؛ بلکه عملی است که در بزنگاه‌های سخت، خود را نشان می‌دهد. همان‌طور که ماکیان از لانه‌اش دفاع می‌کند، هر ایرانی نیز در قبال حفظ وطنش مسئول است و این مسئولیت، در سخت‌ترین شرایط، به زیباترین شکل خود را نمایان می‌سازد.