روایت جنگ برای کودک نیازمند دقت و ظرافت دارد

مسئول داستان کودک «بانوی فرهنگ» از تولید مجموعه‌ای از داستان‌های کودکانه با محوریت دفاع و مقاومت خبر داد و گفت این آثار تلاش می‌کنند مفاهیم جنگ و دفاع از وطن را با زبانی ساده روایت کنند.

کد خبر: ۱۳۹۲۹۵۳

دوشنبه - ۲۴ فروردين ۱۴۰۵ / April 13, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، و به نقل از خبرگزاری مهر، کارگروه داستان کودک باشگاه ادبی «بانوی فرهنگ» متشکل از جمعی از نویسندگان حوزه کودک است که در این مجموعه فرهنگی فعالیت می‌کنند. این کارگروه پس از چند سال فعالیت، دوره جدید برنامه‌های خود را از ابتدای سال ۱۴۰۴ آغاز کرده و با تدوین اهداف و برنامه‌های مشخص، در مسیر آموزش و ارتقای نویسندگان خلاق ادبیات کودک گام برمی‌دارد. برگزاری نشست‌های تخصصی آموزشی، تمرین‌های مستمر داستان‌نویسی و جلسات هفتگی نقد و بررسی آثار، از جمله برنامه‌هایی است که در کنار همدلی و هدایت جمعی اعضا دنبال می‌شود. در همین راستا با دکتر رامونا میرحاجیان، مسئول کارگروه داستان کودک بانوی فرهنگ، درباره فعالیت‌های اخیر این کارگروه در زمینه روایت جنگ برای کودکان گفت‌وگو کردیم که مشروح آن در ادامه می‌آید.

میرحاجیان گفت: کارگروه داستان کودک بانوی فرهنگ با توجه به شرایط جنگ دوازده‌روزه خردادماه، فعالیت خود را با تولید مجموعه‌ای از آثار با عنوان «داستان‌های موشکی» آغاز کرد. هدف از شکل‌گیری این مجموعه، روایت توان دفاعی و موشکی جمهوری اسلامی ایران در قالب داستان‌های کودکانه و تبیین مفهوم دفاع از وطن در برابر متجاوز برای مخاطب کودک بود. در جریان جنگ رمضان نیز این داستان‌ها متناسب با شرایط روز بازنویسی شد.

وی ادامه داد: در جلسات کارگروه، نویسندگان بر اساس آموزش‌های داستان‌نویسی کودک، آثاری متناسب با گروه‌های سنی مختلف خلق کردند. این داستان‌ها در جلسات خوانده شد، مورد نقد و بررسی قرار گرفت و پس از چند مرحله بازنویسی برای انتشار آماده شد. تاکنون سه داستان از این مجموعه در مجلات کودک و نوجوان منتشر شده و مجموعه کامل آن نیز در حال آماده‌سازی برای انتشار در قالب کتاب مستقل است.

به گفته وی، در کنار این مجموعه، بخشی از فعالیت‌های کارگروه به تولید مطالب کوتاه درباره جنگ و دفاع اختصاص داشته است؛ از جمله کوتاه‌نوشت‌ها، داستانک‌ها و نوشته‌های طنزآمیز. این آثار بیشتر در تعامل با سایر کارگروه‌های باشگاه ادبی بانوی فرهنگ شکل گرفته‌اند و برخی از آن‌ها نیز در مجلات و بسیاری در فضای مجازی منتشر شده‌اند.

میرحاجیان با اشاره به دشواری روایت جنگ برای کودکان اظهار کرد: روایت جنگ برای کودک نیازمند دقت و ظرافت زیادی است. در کارگروه بانوی فرهنگ تلاش کرده‌ایم این موضوع را هم از نظر ادبی و هم از نظر آموزشی بررسی کنیم. تجربه ما نشان می‌دهد که جنگ باید برای کودک با زبانی ساده، روشن و در عین حال آرامش‌بخش روایت شود.

وی افزود: برای گروه‌های سنی پایین‌تر، روایت‌های نمادین و غیرمستقیم مؤثرتر است و نویسنده می‌تواند فضای خطر یا دفاع را در قالب ماجراهایی ساده‌تر و ملموس‌تر بیان کند. اما برای کودکان بزرگ‌تر می‌توان به شکل مستقیم‌تری درباره مفهوم دفاع از وطن، شجاعت و ایستادگی سخن گفت؛ البته بدون توصیف خشونت یا صحنه‌های آزاردهنده.

به گفته وی، در بخشی از برنامه‌های آموزشی کارگروه نیز به نحوه نگارش داستان تاریخی برای کودکان پرداخته شده است تا اعضا بیاموزند چگونه مفاهیمی مانند جنگ، نبرد یا شهادت را به شکلی قابل فهم و در عین حال امیدبخش برای کودک روایت کنند.

میرحاجیان درباره آثار منتشرشده این کارگروه نیز گفت: مجموعه «داستان‌های موشکی» مهم‌ترین پروژه ادبی کارگروه در این حوزه است که بخشی از آن منتشر شده و بخش دیگر در دست انتشار قرار دارد. علاوه بر آن، برخی از کوتاه‌نوشت‌ها و داستانک‌های مرتبط با موضوع دفاع که در تعامل با سایر کارگروه‌ها تولید شده‌اند نیز در مجلات مختلف و فضای مجازی منتشر شده‌اند.

وی در ادامه به برخی خلأهای موجود در ادبیات کودک اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعاتی که هنوز کمتر به آن پرداخته شده، روایت توان دفاعی و قدرت بازدارندگی کشور در قالبی متناسب با ذهن کودک است؛ آثاری که هم جنبه داستانی و تخیلی داشته باشند و هم حس امنیت و اعتماد را در کودک تقویت کنند.

وی افزود: همچنین پیوند میان تاریخ و امروز می‌تواند موضوع مهمی برای ادبیات کودک باشد. اگر کودک در داستان‌ها ببیند که روحیه شجاعت و دفاع از سرزمین در طول تاریخ ادامه داشته و امروز نیز به شکل‌های تازه‌ای بروز یافته است، ارتباط عمیق‌تری با مفهوم هویت ملی برقرار می‌کند.

میرحاجیان درباره بازخورد مخاطبان نیز گفت: بازخوردهایی که از برخی داستان‌های منتشرشده دریافت کرده‌ایم نشان می‌دهد کودکان با این روایت‌ها ارتباط برقرار می‌کنند. آن‌ها با شخصیت‌های داستان همذات‌پنداری می‌کنند و درباره مفاهیمی مانند دفاع از وطن، شجاعت قهرمانان یا نقش نیروهای مدافع کشور پرسش‌هایی مطرح می‌کنند.

وی ادامه داد: این پرسش‌ها فرصتی برای گفت‌وگو با کودکان فراهم می‌کند تا بتوان مفاهیمی مانند امنیت، مسئولیت اجتماعی و ارزش فداکاری را به زبان ساده برای آن‌ها توضیح داد. تجربه نشان می‌دهد کودک از داستان‌هایی استقبال می‌کند که در کنار موضوع دفاع، حس امید، غرور و آرامش را نیز منتقل کنند.

به گفته وی، فعالیت نویسندگان کارگروه در حال حاضر در دو مسیر دنبال می‌شود؛ نخست تکمیل و انتشار مجموعه «داستان‌های موشکی» و دوم تولید داستان‌هایی در چارچوب موضوع «جنگ رمضان».

میرحاجیان توضیح داد: در این برنامه جدید، موضوعاتی مانند امید، همدلی، حمایت خانوادگی، همکاری اجتماعی و تجربه‌های روزمره کودکان در شرایط بحران مورد توجه قرار گرفته است تا تصویری انسانی‌تر از زندگی کودک در شرایط دشوار ارائه شود.

وی همچنین گفت: مجموعه‌ای از روایت‌های مربوط به آنچه امروز در خیابان‌ها شاهد هستیم نیز برای مخاطب کودک و نوجوان با عنوان «حماسه خیابان» در حال تدوین است و مراحل گزینش و بازنویسی برای انتشار را طی می‌کند.

وی در پایان تأکید کرد: تولید اثر برای کودک، به‌ویژه در حوزه ادبیات، اهمیت بنیادینی در ساختن آینده فرهنگی جامعه دارد. کودکان امروز نسل فردای این سرزمین‌اند و ادبیات کودک می‌تواند روحیه عزت‌نفس، مسئولیت‌پذیری، امید و ایستادگی در برابر دشواری‌ها را در آنان تقویت کند. به همین دلیل تولید آثار ادبی برای کودکان نوعی سرمایه‌گذاری فرهنگی بلندمدت برای آینده جامعه به شمار می‌آید.