یادداشت دانشجویی|

راهبرد ماکت‌های نظامی و جنگ فرسایشی اقتصادی

در شرایطی که جنگ‌های مدرن بیش از هر زمان دیگری به فناوری‌های پیشرفته شناسایی مانند حسگرهای فروسرخ (IR) متکی شده‌اند، تصور می‌رفت که تاکتیک‌های فریب ساده مانند ماکت‌های بادی خودروها و تجهیزات نظامی دیگر کارایی خود را از دست داده باشند. اما تحولات اخیر نشان داده که این نتیجه‌گیری عجولانه بوده است.

کد خبر: ۱۳۹۷۲۰۴

جمعه - ۰۴ ارديبهشت ۱۴۰۵ / April 24, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، پویش برآیند ایران ذیل فصلنامه برآیند به تحلیل مسائل و ترسیم چشم‌انداز آینده ایران می‌پردازد. این پویش با انتشار یادداشت‌های تحلیلی از اساتید و دانش‌آموختگان دانشگاه تهران به بررسی جامعه، اقتصاد و موقعیت سیاسی ایران در دوران جنگ پرداخته و در جهت ترسیم تصویری انتقادی از ایران آینده گام برمی‌دارد.

در ادامه یادداشت ماشاء‌الله ذراتی، دانشجوی دکتری آینده‌پژوهی با موضوع جنگ فرسایشی اقتصادی می‌خوانیم:

در شرایطی که جنگ‌های مدرن بیش از هر زمان دیگری به فناوری‌های پیشرفته شناسایی مانند حسگر‌های فروسرخ (IR) متکی شده‌اند، تصور می‌رفت که تاکتیک‌های فریب ساده مانند ماکت‌های بادی خودرو‌ها و تجهیزات نظامی دیگر کارایی خود را از دست داده باشند. اما تحولات اخیر نشان داده که این نتیجه‌گیری عجولانه بوده است.

کارزار هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران به روشنی ثابت کرد که حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌های شناسایی نیز در برابر فریب‌های هوشمندانه آسیب‌پذیرند. هر دو طرف درگیری بار‌ها اهدافی را بمباران کرده‌اند که بعداً مشخص شده صرفاً نقش‌های نقاشی شده روی زمین یا ماکت‌های ارزان قیمت بوده‌اند. این موضوع یک حقیقت کلیدی را آشکار می‌سازد؛ در هیاهوی میدان نبرد و تحت فشار عملیاتی، خلبانان و اپراتور‌های سامانه‌های دوربرد به سختی می‌توانند ماکت را از هدف واقعی تشخیص دهند، به ویژه اگر ماکت‌ها با دقت و در شرایط نوری و حرارتی نامناسب طراحی شده باشند.

چین به عنوان بزرگترین تولیدکننده این نوع ماکت‌های بادی، سال‌هاست که بر تولید انبوه این تجهیزات ارزان‌قیمت، اما هوشمندانه تسلط دارد. تخمین زده می‌شود این کشور هزاران عدد از این ماکت‌ها را در اختیار داشته باشد. نکته حائز اهمیت، توانایی بالقوه چین در تأمین این تجهیزات برای متحدانش، از جمله ایران، است.

از منظر اقتصادی-نظامی، منطق این راهبرد بسیار ساده و در عین حال هوشمندانه است؛ مهمات دقیق و پیشرفته آمریکا و اسرائیل هر کدام صد‌ها هزار دلار قیمت دارند، در حالی که ساخت یک ماکت بادی تنها چند هزار دلار هزینه دارد. هدر رفتن یک موشک گرانقیمت بر روی یک هدف بی‌ارزش، در واقع یک پیروزی راهبردی برای طرفی محسوب می‌شود که از ماکت استفاده کرده است. این همان جنگ فرسایشی اقتصادی در لباس فریب نظامی است.

آموزه این تحولات برای کشور‌هایی مانند ایران روشن است؛ سرمایه‌گذاری بر روی ماکت‌های فریبنده می‌تواند بازدارندگی قابل توجهی ایجاد کند و دشمن را مجبور به مصرف مهمات گران‌قیمت بر روی اهداف کاذب نماید. در عصری که هزینه تسلیحات دقیق سر به فلک کشیده، گاهی ارزان‌ترین ابزارها، هوشمندانه‌ترین راهبرد‌ها را می‌سازند.

ماشاء‌الله ذراتی، دانشجوی دکتری آینده‌پژوهی

*انتشار یادداشت‌ها به معنای تأیید تمامی محتوای آن توسط «خبرگزاری دانشجو» نیست و صرفاً منعکس کننده نظرات گروه‌ها و فعالین دانشجویی است*