در چهل‌وششمین سالگرد شکست امریکا در صحرای طبس :

«شکست پنجه‌های عقاب» منتشر شد

در چهل‌وششمین سالگرد شکست امریکا در صحرای طبس، جدیدترین اثر پژوهشی در این مورد با تکیه بر اسناد سری ایالات متحده منتشر شد.

کد خبر: ۱۳۹۷۹۲۴

يکشنبه - ۰۶ ارديبهشت ۱۴۰۵ / April 26, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، کتاب «شکست پنجه‌های عقاب؛ بازخوانی عملیات نظامی نافرجام نیروهای دلتا در صحرای طبس براساس اسناد امنیت ملی امریکا» به قلم محمدجواد اخوان از سوی انتشارات «بینشمند» روانه بازار نشر شد.

این اثر پژوهشی با تکیه بر اسناد «سری» و «کاملاً محرمانه» آرشیو ملی ایالات متحده، برای نخستین بار تصویری بکر و بدون سانسور از پشت پرده یکی از جنجالی‌ترین شکست‌های تاریخ نظامی کاخ سفید ارائه می‌دهد. در میان انبوه روایت‌های شفاهی و تحلیلی از واقعه اردیبهشت ۱۳۵۹ در صحرای طبس، این کتاب از یک منظر کاملاً منحصربه‌فرد است؛ روایت ماجرا از لنز دشمن. نویسنده با غور در میان هزاران برگ سند از طبقه‌بندی خارج شده (Declassified) متعلق به آرشیو امنیت ملی، وزارت امور خارجه و ستاد مشترک ارتش امریکا، به کالبدشکافی دقیق «عملیات پنجه عقاب» (Operation Eagle Claw) پرداخته است.

محمدجواد اخوان در مقدمه این کتاب، چارچوب تحلیلی خود را فراتر از یک رویداد صرفاً نظامی تعریف می‌کند و به فلسفه شکست ابرقدرت‌ها در مواجهه با انقلاب اسلامی می‌پردازد. در بخشی از این مقدمه آمده است:

«در یک نبرد چه از نوع نظامی و چه غیر آن نتیجه منازعه نسبت مستقیمی با قدرت طرفین دارد و با محاسبات مادی، این مؤلفه‌های شناخته شده قدرت اقتصادی، نظامی، سخت‌افزاری و نرم‌افزاری است که پیروز میدان را مشخص می‌کند. اگر دو طرف در نسبتی نزدیک به یکدیگر باشند، شانسی برای طرف نسبتاً ضعیف‌تر همچنان برقرار است، اما اگر نسبت قدرت طرفین چند برابر و بیشتر باشد، معمولاً به غلبه ضعیف‌تر امیدی نیست. اما این محاسبات، همه این ماجرا نیست! اگر نسبت قدرت مادی برقرار بود، اصلاً انقلاب به پیروزی نمی‌رسید. رژیم شاه در دهه ۵۰ قرن پیش، از اوج حمایت بلوک غرب و به‌ویژه دلارهای سرشار نفتی و به‌روزترین جنگ‌افزارهای نظامی برخوردار بود، اما در عین ناباوری این همه حمایت، پول و تسلیحات نجاتش نداد و به قول آن دو روزنامه‌نگار فرانسوی «انقلابی به نام خدا» آن را از پای درآورد. پس از پیروزی نیز ماندن این انقلاب بسیار عجیب بود؛ انقلابی که ایران را از چنگال مهره امریکا درآورده، اینک نه تنها راه را برای نفوذ شرق و غرب سد کرده، بلکه سودای برهم زدن بازی بزرگان را نیز در سر دارد.»

این کتاب در ۱۱ فصل با عناوین «پس از تسخیر»، «شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات»، «تمرین‌های نخستین»، «شکل‌گیری نقشه»، «آمادگی برای عملیات»، «مقدمات عملیات»، «طرح اقدام»، «اجرای عملیات»، «پس از شکست»، «پاسخگویی» و «تلاش بی‌فرجام دوم» تدوین و با پیوست‌های تصویری و اسناد محرمانه منتشر شده است.

نویسنده در این فصول به ترتیب از نخستین جلسات بحران در کاخ سفید و بررسی گزینه‌های حمله، گزارش‌های جاسوسی، تمرین‌های اولیه نیروهای دلتا، شکل‌گیری نهایی نقشه حمله، آمادگی‌های پیش از عملیات، مقدمات اعزام نیرو، طرح‌ریزی اقدام با جدول زمان‌بندی محرمانه، اجرای فاجعه‌بار مأموریت، اتفاقات پس از شکست در طبس، جلسات پاسخگویی و گزارش هالووی و در نهایت تلاش بی‌فرجام دوم با نام «پرنده برفی» سخن می‌گوید.

یکی از نقاط قوت کتاب که آن را به مرجعی برای پژوهشگران تبدیل می‌کند، بخش پیوست‌هاست. در انتهای کتاب، خواننده با «نقشه‌های عملیات پنجه عقاب» و «تصاویر عملیاتی به دست آمده از بالگردها در طبس» مواجه می‌شود که در آرشیوهای امنیتی ایالات متحده نگهداری می‌شد. همچنین جدول برنامه زمان‌بندی عملیات براساس اسناد داخل بالگردها نیز در این کتاب منتشر شده است.

نویسنده در پیشگفتار با اشاره به طوفان شن معروف طبس می‌نویسد: «وقتی همه خواب بودند، شن‌ها پنجه عقاب را زمین‌گیر کردند. این کتاب برخلاف تحلیل‌های معمول که شکست را صرفاً ناشی از آب‌وهوا می‌دانند، محدودیت‌ها، اشتباهات طراحی و ترس از جابه‌جایی گروگان‌ها در ذهن فرماندهان سیا را روشن می‌کند.»

«شکست پنجه‌های عقاب»، صرفاً یک کتاب تاریخی نیست، بلکه روایتی داستانی از یک عملیات پیچیده اطلاعاتی- نظامی است که برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر، روابط بین‌الملل و پژوهشگران امنیت ملی، جذاب و بسیار آموزنده خواهد بود. علاقه‌مندان جهت دریافت کتاب می‌توانند به بازار نشر یا سکوهای عرضه کتاب الکترونیکی مراجعه کنند.