وقتی جنگ با ایران، نظام پترودلار را دود می‌کند!

کشور‌های نفتی خاورمیانه در حال بازنگری در حوزه‌های امنیتی، بازار، انرژی و حاکمیت خود هستند.

کد خبر: ۱۳۹۹۹۴۲

شنبه - ۱۲ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 02, 2026

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، امارات متحده عربی در تاریخ ۱ مه (۱۱ اردیبهشت)، رسماً خروج خود را از سازمان اوپک و سازوکار «اوپک پلاس» اعلام کرد. این تصمیم که پس از آغاز درگیری نظامی آمریکا و اسرائیل با ایران اتخاذ شده، رویدادی نمادین است که نشان می‌دهد کشور‌های نفتی خاورمیانه در حال بازنگری در حوزه‌های امنیتی، بازار و حاکمیت خود هستند.

طبق گزارش "سی‌جی‌تی‌ان"، الگوی سنتی کشور‌های خلیج فارس که بر پایه «تولید نفت طبق انضباط گروهی، تسویه مالی با دلار و تکیه بر چتر امنیتی آمریکا» بنا شده بود، به تدریج در حال فروپاشی است. خبرگزاری بلومبرگ این اتفاق را نشانه جدیدی از تأثیر جنگ با ایران بر بازتعریف بازار جهانی انرژی در سال‌های پیش رو دانسته است.

خروج امارات از این سازمان، به عنوان تحولی که ساختار جهانی انرژی را دگرگون می‌کند، نخستین نشانه از ایجاد شکاف‌های بنیادین در نظام پترودلار است. در دهه‌های گذشته، منطق حاکم بر این نظام چنین بود که آمریکا امنیت و ثبات مالی کشور‌های نفتی خلیج فارس را تضمین می‌کرد و این کشور‌ها نیز در مقابل، نفت خود را با دلار می‌فروختند، دارایی‌های دلاری ذخیره می‌کردند و سرمایه‌های خود را به بازار‌های مالی تحت سلطه آمریکا بازمی‌گرداندند.

تداوم این چرخه به سه پیش‌شرط اساسی بستگی داشت: اعتماد این کشور‌ها به امنیتِ فراهم‌شده توسط آمریکا، ثبات نظام مالی دلار، و توانایی اوپک در حفظ منافع مشترک تولیدکنندگان. اما جنگ کنونی میان آمریکا، اسرائیل و ایران، این پیش‌شرط‌ها را با چالش جدی مواجه کرده است.

نخست اینکه درگیری‌های منطقه‌ای اخیر نه تنها ثبات ایجاد نکرده، بلکه کشور‌های خلیج فارس را با خطرات مستقیم، اختلال در مسیر‌های کشتیرانی و خروج سرمایه رو‌به‌رو ساخته است.

دوم اینکه بحران انرژی و فشار‌های مالی حاصل از جنگ، کشور‌هایی مانند امارات را ناچار کرده تا به دنبال راهکار‌های سیاسی منعطف‌تری بروند و دیگر تنها به نقدینگی دلاری و وعده‌های امنیتی واشینگتن تکیه نکنند.

سوم اینکه تنش‌های ژئوپلیتیک باعث اختلاف در منافع کشور‌های تولیدکننده نفت شده و فرصت همکاری جمعی برای کنترل قیمت‌ها را به شدت محدود کرده است.

تحلیل‌ها حاکی از آن است که خروج امارات از اوپک، آشکارا نشان‌دهنده از دست رفتن اعتماد سیاسی به نظام پترودلار است. با حرکت این کشور‌ها به سمت «استقلال راهبردی»، تمایل آنها برای استفاده از ارز‌های مختلف در تسویه حساب‌ها، قرارداد‌های بلندمدت تأمین کالا، مبادله با ارز‌های ملی و همکاری با مشتریان پایدار منطقه‌ای افزایش می‌یابد. همچنین آنها به دنبال سرمایه‌گذاری‌هایی خواهند رفت که از مسیر‌های مالی سنتی غرب عبور نمی‌کند. این تغییر اگرچه تدریجی است، اما نشان می‌دهد که محور مالی و سیاسی تجارت نفت از سلطه تک‌قطبی دلار به سوی بستر‌های متنوع‌تری در حال حرکت است.

در نهایت، خروج امارات از اوپک صرفاً برای «فروش نفت بیشتر» نیست. وقتی ساختار‌های قدیمی دیگر پاسخگوی نیاز‌های امنیتی، مالی و توسعه‌ای کشور‌های تولیدکننده نباشند، جدایی از این گروه‌ها به انتخابی ناگزیر تبدیل می‌شود. در بلندمدت، بحران اصلی نظام پترودلار زمانی آغاز می‌شود که کشور‌های نفتی تصمیم بگیرند مسیر خود را به طور مستقل تعریف کنند.