علم و فناوری در سالی که گذشت؛

تقویت زیست‌بوم علوم شناختی کشور با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌ها و بومی‌سازی فناوری‌های نوین

در سالی که گذشت، با هدف تعمیق علوم و فناوری‌های شناختی و گسترش کاربرد‌های آن در سطح ملی، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری از توسعه نوآوری، بومی‌سازی تجهیزات پیشرفته مغز و رایانه و شکل‌گیری زیرساخت‌های پژوهشی این حوزه به صورت ویژه حمایت کرد.

کد خبر: ۱۴۰۰۴۱۵

يکشنبه - ۱۳ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 03, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو به نقل از مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، با توجه به جایگاه راهبردی علوم شناختی در مرز‌های دانش و نقش تحول‌آفرین آن در ارتقای سلامت روان، توانبخشی و توسعه واسطه‌های مغز و رایانه، برنامه‌ریزی هدفمند برای توسعه این حوزه در ایران به یکی از اولویت‌های اصلی سیاست‌گذاری علمی تبدیل شده است. در این راستا، مجموعه‌ای از اقدامات در حوزه‌های زیرساختی، تجاری‌سازی، تولید دانش و ترویج عمومی در دستور کار قرار گرفته است.

تأسیس زیرساخت‌های پژوهشی مبتنی بر مدل‌های حیوانی و انسانی

یکی از گام‌های کلیدی در این مسیر، ایجاد زیرساخت‌های پژوهشی پیشرفته برای مطالعه بیماری‌های عصبی است. در این چارچوب، مدل‌سازی بیماری‌های عصبی و شناختی با هدف مطالعه بیماری‌های نوپدید و بازپدید و توسعه واکسن‌ها و درمان‌های دارویی نوین اجرایی شده است. همچنین در حوزه پزشکی بازساختی، تحقیقات گسترده‌ای بر روی بازسازی سلولی و بافتی مغز به‌منظور درمان آسیب‌های عصبی و بهبود عملکرد‌های شناختی صورت گرفته است.

در بخش فناوری‌های نوین عصبی نیز توسعه و ارزیابی فناوری‌های پزشکی الکترونیک و واسطه‌های مغز و رایانه (BCI) در کنار تجهیز زیرساخت‌های پژوهشی مبتنی بر پردازش‌های انسانی با هدف توسعه کاربرد‌های بالینی و اجتماعی دنبال شده است.

ایجاد و تقویت زیرساخت‌های ملی داده و گسترش شبکه آزمایشگاهی

به‌منظور سازماندهی داده‌های زیستی در سطح ملی، از ۷ مرکز جهت استقرار نظام ملی داده‌های زیستی حمایت شده است. همچنین در حوزه توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی، تجهیز و راه‌اندازی آزمایشگاه‌های ملی در دانشگاه‌های بوشهر، مشهد و شیراز و ارتقای سطح آزمایشگاه‌ها در دانشگاه‌های سمنان، مازندران و علوم پزشکی تهران در دستور کار قرار گرفت. با این اقدام، ۱۹ آزمایشگاه جدید به شبکه آزمایشگاهی کشور افزوده شد تا دسترسی پژوهشگران به تجهیزات پیشرفته تسهیل شود.

علاوه بر این، تدوین «اطلس سیمای شناختی ایرانیان» به‌عنوان یک پروژه زیربنایی برای شناخت دقیق‌تر وضعیت شناختی جامعه به اجرا درآمده است.

بومی‌سازی محصولات راهبردی و حمایت از ۲۵ استارتاپ شناختی

در بخش توسعه و بومی‌سازی فناوری، معاونت علمی از تولید نمونه اولیه ۵ محصول راهبردی از جمله سیستم‌های تحریک عمیق مغزی (DBS)، تراشه‌های BCI و سامانه‌های پیشرفته توانبخشی شناختی حمایت کرده است. همچنین ۴۸ محصول دانش‌بنیان در حوزه‌های سلامت دیجیتال و فناوری‌های عصبی تحت حمایت‌های تحقیق و توسعه قرار گرفته‌اند.

در راستای تقویت زیست‌بوم نوآوری، از ۲۵ استارتاپ این حوزه در قالب ارائه سرمایه در گردش، تسهیلات توسعه محصول، گرنت‌های تحقیق و توسعه و خدمات منتورینگ پشتیبانی شده است تا مسیر تبدیل ایده به محصول هموارتر شود.

توسعه بازار و حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی

در حوزه تجاری‌سازی، اقداماتی جدی برای توسعه بازار داخلی و خارجی محصولات شناختی انجام شده است. اعطای یارانه فروش به ۱۵ شرکت دانش‌بنیان برای عرضه محصولات توانبخشی و سنجش شناختی در بازار داخلی از جمله این حمایت‌هاست. در عرصه بین‌المللی نیز با هدف صادرات فناوری، از حضور ۳ شرکت برتر در نمایشگاه‌های معتبر «عرب هلث» دبی و «GITEX» حمایت شد. همچنین محصولات این حوزه در ۵ نمایشگاه داخلی شاخص از جمله نمایشگاه «فن‌نما» و نمایشگاه‌های تجهیزات پزشکی شیراز و مشهد در معرض دید متخصصان قرار گرفت.

مرجعیت علمی و تربیت سرمایه انسانی متخصص

در راستای تولید دانش مرجع، حمایت از ۴۵ طرح پژوهشی منجر به انتشار ۱۷۱ مقاله ISI، تدوین ۱۲ کتاب مرجع و انتشار ۲ مجله علمی-پژوهشی شده است. همچنین با هدف ایجاد انگیزه در نخبگان، جوایزی به مقالات برتر در کنگره‌های معتبر BCNC و همایش بازی‌های دیجیتال اعطا شد.

در بخش توسعه سرمایه انسانی، جذب ۲۶ سرباز نخبه، حمایت از پایان‌نامه‌های دانشجویان دکتری و MD-PhD و برگزاری ۹ دوره تخصصی تربیت نیروی انسانی، زیربنای علمی این حوزه را تقویت کرده است.

ترویج علوم شناختی و ارتقای آگاهی جامعه

معاونت علمی در کنار فعالیت‌های تخصصی، برنامه‌های گسترده‌ای را برای عمومی‌سازی این دانش اجرا کرده است. برگزاری رویداد ملی «هفته آگاهی از مغز» و تولید ۳۸ محتوای رسانه‌ای در قالب برنامه‌های تلویزیونی، رادیویی و پادکست، گامی در جهت آشنایی بیشتر جامعه با این حوزه بوده است. همچنین حمایت از ۱۳ رویداد علمی و ۵ مسابقه ملی در سطوح دانش‌آموزی و دانشجویی، زمینه‌ساز شناسایی استعداد‌های جوان در حوزه علوم شناختی شده است.

این مجموعه اقدامات نشان‌دهنده یک رویکرد جامع است که از آزمایشگاه‌های تحقیقاتی و مدل‌های حیوانی آغاز شده و با عبور از مراحل بومی‌سازی و تولید محصول، به بازار‌های بین‌المللی و ارتقای سطح آگاهی عمومی در جامعه ختم می‌شود.