حمایت‌های ویژه معاونت علمی از تربیت نیروی انسانی در حوزه کوانتوم

سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم گفت: برنامه‌های جامع و هدفمندی برای توسعه زیرساخت‌ها، تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه کوانتوم تدوین و در حال اجراست.

کد خبر: ۱۴۰۰۶۳۱

دوشنبه - ۱۴ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 04, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، وحید جانثاری، سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، با اشاره به اینکه جهان امروز در آستانه ورود به عصر «انقلاب دوم کوانتومی» قرار دارد، اظهار کرد: در این دوره، قوانین مکانیک کوانتومی نه تنها برای درک طبیعت، بلکه برای خلق فناوری‌های بی‌سابقه با کاربرد‌های تجاری، راهبردی و اقتداری مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این مسیر توسعه زیست‌بوم فناوری کوانتوم در ایران به عنوان یک ضرورت ملی و پیش‌شرطی برای دستیابی به کاربرد و اقتصاد دانش‌بنیان پایدار، به طور جدی در دستور کار معاونت علمی قرار گرفته است.

نقش فناوری کوانتوم در توسعه محصولات دانش‌بنیان

سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی با بیان اینکه فناوری‌های کوانتومی در سه شاخه اصلی «محاسبات و شبیه‌سازی کوانتومی»، «ارتباطات و رمزنگاری کوانتومی» و «حسگر‌ها و اندازه‌شناسی کوانتومی» دسته‌بندی می‌شوند، تصریح کرد: امروزه دامنه فناوری‌های کوانتومی، از حوزه ارتباطات تا حوزه‌های نظامی گسترش یافته و روزبه روز بر این دامنه افزوده می‌شود. فناوری که به گفته جانثاری، توسعه آن می‌تواند به تولید محصولات دانش‌بنیانی منجر شود که در صنایع مختلف نظامی و غیرنظامی کاربرد‌های حیاتی دارند.

وی در این باره توضیح داد: به طور مثال، محاسبات و شبیه‌سازی کوانتومی با توان بسیار بالا در حل برخی مسائل، افق‌های تازه‌ای برای حل مسائل پیچیده در جهان می‌گشاید؛ مسائلی که پیش از این حل آنها بسیار زمان‌بر یا حتی غیرممکن بوده است.

به گفته سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، ارتباطات کوانتومی امکان انتقال کاملاً ایمن اطلاعات را فراهم می‌کند و حسگر‌های کوانتومی نیز با دقتی بسیار بالاتر از حسگر‌های کلاسیک قادرند پارامتر‌های مختلف را اندازه‌گیری کنند. محصولات مبتنی بر این فناوری به دلیل لبه دانشی بودن، ارزش افزوده بسیار بالایی دارند و شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی با ورود به این عرصه می‌توانند علاوه بر تأمین نیاز‌های داخلی، در آینده سهم قابل توجهی از بازار‌های منطقه‌ای و حتی بین‌المللی را به دست آورند.

حمایت‌های راهبردی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان

جانثاری، با اشاره به این‌که فناوری‌های کوانتومی یکی از پیشران‌های اصلی انقلاب صنعتی چهارم به شمار می‌روند، اظهار کرد: این فناوری‌ها در حال ایجاد تحولات بنیادین در حوزه‌های محاسبات، ارتباطات و حسگر‌ها هستند. بر همین اساس، با هدف همگامی با استاندارد‌های جهانی و ایجاد ارزش افزوده در اقتصاد کشور، برنامه‌های جامع و هدفمندی برای توسعه زیرساخت‌ها، تربیت نیروی انسانی متخصص و تجاری‌سازی محصولات دانش‌بنیان مبتنی بر فناوری‌های کوانتومی تدوین و در حال اجراست.

وی افزود: معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری با درک اهمیت راهبردی این حوزه، ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک و سایر نهاد‌های مرتبط با فناوری‌های نوظهور را بر اساس سند ملی کوانتوم (مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی در تیرماه ۱۴۰۴) مأمور شبکه‌سازی و هدایت بازیگران این زیست‌بوم کرده است. این حمایت‌ها، در قالب یک زنجیره کامل از ایده تا بازار تعریف شده و از جمله مهم‌ترین راهبرد‌ها می‌توان به توسعه دانش، تربیت نیروی انسانی متخصص و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز اشاره کرد.

سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک با اشاره به این‌که یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های توسعه فناوری‌های کوانتومی، کمبود نیروی انسانی متخصص است، گفت: معاونت علمی برای رفع این نیاز، برنامه‌های حمایتی متنوعی را در کشور اجرا کرده است. از جمله این اقدامات می‌توان به تخصیص پژوهانه (گرنت) به پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری مرتبط با چالش‌های فنی حوزه علوم و فناوری‌های کوانتومی و همچنین حمایت از دوره‌های پسادکتری اشاره کرد. وی افزود: فراخوان تدوین سرفصل‌های درسی دانشگاهی و آموزش کوانتوم توسط اساتید فعال در دانشگاه‌های کشور نیز با استقبال قابل توجهی مواجه شده و بخشی از این برنامه‌ها به شمار می‌رود.

جانثاری در ادامه، با اشاره به اهمیت زیرساخت‌های آزمایشگاهی در توسعه فناوری‌های کوانتومی گفت: این حوزه نیازمند زیرساخت‌های آزمایشگاهی بسیار پیشرفته و پرهزینه است. بر اساس سند ملی کوانتوم، چهار سطح آزمایشگاهی شامل آزمایشگاه ملی، مراکز کوانتوم، آزمایشگاه‌های پژوهشی و آزمایشگاه‌های آموزشی مورد نیاز است. معاونت علمی با حمایت از ایجاد و تجهیز این زیرساخت‌ها تلاش کرده است محیطی مناسب برای انجام پژوهش در این حوزه فراهم کند. افتتاح آزمایشگاه‌های آموزشی کوانتوم در سه دانشگاه مرجع کشور در تیرماه ۱۴۰۴ از جمله اقدامات انجام شده در این زمینه است و حمایت از مراکز کوانتومی و آزمایشگاه‌های پژوهشی در سطح کشور نیز در حال پیگیری است.

وی همچنین به حمایت از پروژه‌های کلان در حوزه‌های محاسبات، ارتباطات و حسگری کوانتومی اشاره کرد و گفت: این پروژه‌ها با مشارکت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های تراز اول کشور در حال اجرا هستند. عبور از مرحله پژوهش و رسیدن به محصولات صنعتی در سطوح بالای آمادگی فناوری (TRL) نیازمند حمایت‌های خطرپذیر است. در همین راستا، معاونت علمی از طریق صندوق نوآوری و شکوفایی و صندوق‌های پژوهش و فناوری، تسهیلات ویژه‌ای برای استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این حوزه در نظر گرفته است. این حمایت‌ها شامل وام‌های کم‌بهره، ضمانت‌نامه‌های بانکی و سرمایه‌گذاری خطرپذیر می‌شود.

او افزود: علاوه بر این، با حمایت از پیوند میان شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع مختلف، تلاش می‌شود مزایا و کاربرد‌های فناوری‌های کوانتومی به صنایع معرفی شود و در عین حال، نیاز‌های آنها نیز توسط هسته‌های فناور و شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این حوزه پاسخ داده شود تا بازار اولیه برای محصولات بومی شکل بگیرد.

جانثاری در پایان تأکید کرد: توسعه فناوری‌های کوانتومی یک رقابت جهانی است و تعلل در این مسیر می‌تواند در دهه‌های آینده به وابستگی فناورانه منجر شود. از این رو، تداوم حمایت‌ها، هم‌افزایی میان دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و بخش خصوصی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های بین‌المللی و هدایت سرمایه‌ها به سمت اقتصاد مبتنی بر فناوری‌های عمیق، می‌تواند جایگاه ایران را در حوزه علوم و فناوری‌های کوانتومی به عنوان یک بازیگر مؤثر و نوآور تثبیت کند