تغییر مدل شهرسازی؛ الزام راهبردی در دوران پساجنگ

در شرایطی که کشور درگیر تقابل نظامی است و پیامد‌های ناشی از حملات، زیرساخت‌های حیاتی و بافت‌های سکونتگاهی را با چالش‌های جدی مواجه ساخته، اتخاذ رویکرد‌های پدافندی در حوزه شهرسازی به یک ضرورت انکارناپذیر تبدیل شده است. کارشناسان تأکید می‌کنند که راهکار قطعی در این شرایط، عبور از مدل فعلی و حرکت به سمت توسعه سکونتگاه‌های جدید و کم‌تراکم است. اجرای سیاست‌های تشویقی مانند طرح «کلید به زمین» جهت جابه‌جایی ساکنان بافت‌های فرسوده، نه‌تنها امنیت جانی شهروندان را ارتقا می‌دهد، بلکه رفاه اقتصادی خانوار‌ها را نیز تضمین می‌کند.

کد خبر: ۱۴۰۰۷۱۰

دوشنبه - ۱۴ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 04, 2026

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، حبیب قاسمی عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری دانشجو، با اشاره به شرایط جنگی حاکم و خسارات وارده به مناطق شهری، اظهار داشت: «تجربیات میدانی نشان می‌دهد که تراکم بالای جمعیت و فشردگی بافت‌های مسکونی در کلان‌شهر‌های ما به نقطه ضعف جدی پدافند غیرعامل تبدیل شده است. این بارگذاری نامتعارف جمعیتی که در ایران به‌طور میانگین ۱۲۶ نفر در هکتار و در مناطقی از تهران به بیش از ۴۵۰ نفر می‌رسد (در مقایسه با ۷۰ نفر در پاریس و ۲۶ نفر در نیویورک)، در شرایط جنگی نه تنها تلفات و خسارات حملات موشکی را به‌طور تصاعدی افزایش می‌دهد، بلکه روند امدادرسانی، آواربرداری و مدیریت بحران را نیز مختل می‌کند.»

قاسمی با تأکید بر لزوم بهره‌گیری از تجربیات ناشی از جنگ جاری، خاطرنشان ساخت: «سیستم برنامه‌ریزی شهری کشور پس از پایان این جنگ، به هیچ عنوان نباید به الگو‌های متراکم پیشین بازگردد. راهبرد کلان حاکمیت در دوران پساجنگ، ناگزیر باید بر محور توسعه محدوده شهر‌ها و ایجاد سکونتگاه‌های جدید و کم‌تراکم استوار باشد. این راهبرد نه تنها از منظر پدافندی برای آینده کشور حیاتی است، بلکه توجیه اقتصادی بالاتری داشته و رفاه خانوار‌ها را تضمین می‌کند.»

وی در تشریح نقشه راه بازسازی در دوران پس از نبرد، به ضرورت توقف بارگذاری جمعیتی در محدوده‌های فعلی و بازآفرینی و تمرکززدایی با مدل «کلید به زمین» اشاره کرد: «صدور مجوز‌های جدید برای افزایش بار جمعیتی در محدوده‌های کنونی شهر‌ها باید متوقف و نیاز مسکن صرفاً به اراضی الحاقی با الگوی کم‌تراکم هدایت شود. هرگونه تغییر کاربری به بافت متراکم و بلندمرتبه در داخل شهرها، حتی به بهانه “تأمین مالی برای بازسازی خسارات جنگ”، باید ممنوع گردد تا از کاهش زیست‌پذیری و تشدید آسیب‌پذیری امنیتی شهر‌ها جلوگیری شود.»

وی افزود: «همچنین آمار‌ها نشان می‌دهد شهر‌هایی با تراکم بالای ۸۰ نفر در هکتار، بیشترین آسیب را در جنگ اخیر دیده‌اند. برای تمرکززدایی از این مناطق خصوصا بافت‌های فرسوده، باید با استفاده از مدل “کلید به زمین” خانه‌های مناطق پرتراکم با زمین‌های آماده‌سازی‌شده معاوضه شوند. برای ترغیب شهروندان و تسریع در اجرای این سیاست، میباست: نخست، ارزش زمین واگذاری بیش از خانه تحویلی باشد؛ و همچنین، امکان سکونت موقت خانوار در ملک فعلی تا زمان اتمام ساخت خانه جدید فراهم گردد.»

قاسمی در رابطه با عملیاتی بودن این پیشنهاد گفت: «اقدام اخیر دولت مبنی بر ادغام «سازمان ملی زمین و مسکن» و «شرکت بازآفرینی شهری»، یک فرصت مناسبی را برای ما ایجاد کرده است. با توجه به این ادغام، فرآیند اجرای طرح «کلید به زمین» در بافت‌های فرسوده می‌تواند سرعت بسیار بیشتری پیدا کند؛ چرا که اکنون، نهادی که باید زمین معوض را تأمین کند و نهادی که وظیفه دارد بافت‌های فرسوده را اصلاح نماید، به یک مجموعه واحد تبدیل شده‌اند. این یکپارچگی مدیریتی باعث می‌شود تا بروکراسی‌های اداری حذف شوند و پروژه تمرکززدایی از کانون‌های پرخطر با شتاب بالاتری به سرانجام برسد.»

وی در پایان یادآور شد: «مطابق با تکالیف مقرر در قانون برنامه هفتم پیشرفت، الحاق ۳۳۰ هزار هکتار به مساحت بافت‌های سکونتگاهی کشور در دستور کار قرار دارد. پس از عبور از شرایط جنگی فعلی، اجرای دقیق این قانون با اعمال سقف تراکم حداکثر ۶۰ نفر در هکتار در محدوده‌های توسعه جدید، باید با جدیت پیگیری شود.»