یادداشت|

قطار پنتاگون در میانه جنگ؛ مسافرانی که پیاده می‌شوند

دونالد ترامپ این روز‌ها مدام تکرار می‌کند در ایران اختلاف وجود دارد و مشخص نیست با چه کسی طرف هستیم. او تلاش می‌کند تصویری از ابهام و بی‌ثباتی در ساختار تصمیم‌گیری تهران بسازد. درحالیکه ترامپ از تفرقه در تهران می‌گوید، پنتاگون در میانه جنگ، فرماندهانش را یکی‌یکی از قطار جنگی پیاده می‌کند.

کد خبر: ۱۴۰۱۲۱۴

چهارشنبه - ۱۶ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 06, 2026

رویا حیکمی، کارشناس مسائل بین‌الملل در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری دانشجو قرار داد نوشت که دونالد ترامپ این روزها مدام تکرار می‌کند در ایران اختلاف وجود دارد و مشخص نیست با چه کسی طرف هستیم. او تلاش می‌کند تصویری از ابهام و بی‌ثباتی در ساختار تصمیم‌گیری تهران بسازد. درحالیکه ترامپ از تفرقه در تهران می‌گوید، پنتاگون در میانه جنگ، فرماندهانش را یکی‌یکی از قطار جنگی پیاده می‌کند.

مرور گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی و غربی – از بی‌بی‌سی و رویترز گرفته تا آسوشیتدپرس، آکسیوس و تازه‌ترین گزارش روزنامه گاردین – روایتی کاملاً متفاوت و تا حدی معکوس پیش چشم می‌گذارد. روایتی که نشان می‌دهد تشتت و بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری، این روزها به واشنگتن چسبیده است، نه به تهران. بر اساس گزارش همین رسانه‌ها در فاصله کمتر از دو ماه از جنگ آمریکا علیه ایران، دست‌کم ۵ مقام ارشد نظامی و امنیتی آمریکا برکنار یا وادار به استعفا شده‌اند. جو کنت، مدیر مرکز ملی مبارزه با تروریسم، در استعفای اعتراضی خود نوشت: «ایران هیچ تهدید قریب الوقوعی برای آمریکا ایجاد نکرده بود. این جنگ به دلیل فشار اسرائیل آغاز شد.» رندی جورج (رئیس ستاد ارتش)، دیوید هادنه (رئیس فرماندهی تحول و آموزش)، ویلیام گرین (رئیس سپاه کشیش‌ها) و جان فلن (وزیر نیروی دریایی) دیگر مقاماتی هستند که در همین بازه برکنار شدند. آسوشیتدپرس فاش کرد به جان فلن گفته شد یا استعفا بده یا اخراج می‌شویی و او بی‌خبر از دفتر کارش بیرون انداخته شد.

اما این تنها نوک کوه یخ است. گاردین در تازه‌ترین گزارشش نوشته ۲۴ ژنرال و فرمانده ارشد از زمان بازگشت ترامپ تاکنون برکنار یا وادار به بازنشستگی شده‌اند، بدون آنکه دلیل مشخصی برای عملکرد آنان ارائه شود. نکته قابل تأمل اینکه نزدیک به ۶۰ درصد این افراد، سیاه‌پوست یا زن بوده‌اند؛ اقدامی که منتقدان آن را بخشی از پاکسازی مخالفان و حمله به سیاست‌های تنوع و برابری می‌دانند. در میان این افراد، نام لیزا فرانچتی، نخستین زن فرمانده عملیات نیروی دریایی و عضو ستاد مشترک ارتش، و همچنین سی‌کیو براون، نخستین فرمانده سیاه‌پوست ستاد مشترک ارتش، به چشم می‌خورد. رندی جورج نیز ظاهراً تنها به این دلیل از سمتش کنار گذاشته شد که حاضر نشد نام چهار افسر زن و سیاه‌پوست را از فهرست ترفیع خط بزند.

اهمیت این تحولات زمانی دوچندان می‌شود که به بستر وقوع آن توجه کنیم: این تغییرات نه در شرایط عادی، بلکه در میانه یک درگیری نظامی و در اوج تنش‌ها با ایران رخ داده است؛ وضعیتی که در منطق حرفه‌ای نظامی، معمولاً به بیشترین سطح ثبات در ساختار فرماندهی نیاز دارد، نه تغییرات گسترده در رأس هرم تصمیم‌گیری. به همین دلیل، واکنش‌ها در داخل خود آمریکا نیز کم‌سابقه بوده است.

آکسیوس فاش کرده که سه مقام ناشناس پنتاگون واکنش‌های تندی به این اخراج‌ها داشته‌اند؛ یکی این اقدامات را دیوانه‌وار خوانده و دیگری پرسیده: ژنرال چهار ستاره‌ای که دارد نیروها و تجهیزات را برای جنگ آماده می‌کند، چرا باید وسط جنگ اخراج شود؟ یعنی فرمانده‌ای که نیروهایش را برای نبرد آماده می‌کند، ناگهان غیب می‌شود و سربازانش نمی‌دانند با قربانی یک تسویه سیاسی طرف‌اند یا یک تصمیم جنگی. پل ایتون، ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا، این فضا را با پاکسازی‌های دوران استالین مقایسه کرده و هشدار داده فرماندهی عالی ارتش به شکل جدی آسیب دیده است؛ ترس و سکوت میان فرماندهان، توان عملیاتی را تضعیف می‌کند. او و دیگر مقام‌های پیشین پنتاگون، وضعیت فعلی را آشوب کامل توصیف کرده‌اند؛ چیزی فراتر از اختلافات معمول سیاسی و نظامی که با هیچ حرفه‌ای‌گری مدیریت نمی‌شود. ماجرا اما فقط یک دعوای سیاسی در راهروهای واشنگتن نیست؛ این آشوب، اگر روی عرشه یک ناو یا در اتاق فرماندهی یک پایگاه تکرار شود، هزینه‌اش را سربازان آمریکایی و حتی متحدانشان با خون خود پرداخت خواهند کرد.

از زاویه‌ای دیگر، نسبت دادن ابهام و اختلاف به ایران، در حالی که رسانه‌های غربی از آشوب کامل و پاکسازی ۲۴ فرمانده ارشد خبر می‌دهند، دیگر تحلیل نیست؛ یعنی واشنگتن تصویر خودش را در آینه دیده و آن را به نام تهران صدا زده است.

در مقابل این تصویر، در ایران طی همین بازه زمانی، هیچ گزارش معتبر و مستندی از استعفا یا برکناری در سطوح عالی تصمیم‌گیری منتشر نشده است. آنچه در فضای سیاسی کشور به چشم می‌آید، تعدد دیدگاه‌ها و نظرات کارشناسی است، نه حذف و پاکسازی. این تکثر آرا اما در نهایت ذیل یک ساختار تصمیم‌گیری مشخص و متمرکز به هماهنگی و انسجام می‌رسد. حضور منسجم هیئتی بلندپایه از جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات اسلام‌آباد و ارائه طرحی مشخص برای خاتمه جنگ به طرف آمریکایی، به‌خوبی رویکرد مسئولانه ایران در قبال مسائل بین‌المللی را نشان داد و تصویری از دیپلماسی‌ برآمده از تکثر اما منسجم و مبتنی بر عقلانیت راهبردی را در عرصه بین‌المللی به نمایش گذاشت.

آینه چون نقش تو بنمود راست

خود شکن، آیینه شکستن خطاست

شاید وقت آن رسیده که واشنگتن به جای جستجوی تصمیم‌گیرنده در تهران، نگاهی به بحران تصمیم‌گیری در پنتاگون بیندازد.