گزارش|

جنگ منطقه‌ای و بحران قطعه‌سازی جهانی/ خط تولید زیر سایه جنگ؛ بحران تازه خودروسازان آسیایی

تبعات اقتصادی جنگ منطقه‌ای حالا از بازار نفت عبور کرده و به خطوط تولید کارخانه‌های خودروسازی در آسیا رسیده است؛ جایی که غول‌های صنعتی جهان از ژاپن تا کره جنوبی نسبت به کمبود قطعات، جهش قیمت مواد اولیه و اختلال در زنجیره تأمین هشدار می‌دهند.

کد خبر: ۱۴۰۲۳۰۵

شنبه - ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 09, 2026

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو؛ در روز‌های اخیر رسانه‌های اقتصادی جهان، صنعت خودرو را یکی از قربانیان خاموش و ناپیدای تنش‌های نظامی و دیپلماتیک در خلیج فارس توصیف کرده‌اند؛ صنعتی که وابستگی بالایی به انرژی، حمل‌ونقل دریایی و مواد خام دارد و هرگونه تنش در تنگه هرمز می‌تواند آن را وارد فاز بحران کند.

تا همین چند هفته پیش، تحلیلگران اقتصادی عمدتاً درباره اثر جنگ احتمالی ایران و آمریکا بر بازار نفت، قیمت بنزین و تورم جهانی صحبت می‌کردند، اما حالا توجه رسانه‌ها به سمت کارخانه‌های خودروسازی رفته است؛ صنایعی که با کوچک‌ترین اختلال در زنجیره تأمین، به سرعت دچار بحران می‌شوند.

در همین راستا، روزنامه گاردین در گزارشی اعلام کرد شرکت تویوتا برآورد کرده جنگ ایران حدود ۳ میلیارد پوند به این خودروساز ژاپنی خسارت وارد کرده است. طبق این گزارش، افزایش هزینه مواد اولیه، گرانی انرژی، اختلال در حمل‌ونقل دریایی و افت فروش در برخی بازار‌ها از جمله عوامل اصلی این آسیب اقتصادی بوده‌اند.

بحران هرمز حالا به خطوط تولید خودرو رسیده و خودروسازان آسیایی بیش از سایر مناطق جهان در معرض آسیب قرار دارند؛ چرا که وابستگی بالایی به واردات انرژی و مواد خام از خلیج فارس دارند.

بر اساس گزارش رسانه‌های تخصصی صنعت خودرو، بحران اخیر باعث افزایش قیمت موادی مانند آلومینیوم، لاستیک، پلاستیک صنعتی و مشتقات پتروشیمی شده؛ موادی که نقش کلیدی در تولید خودرو دارند. کارشناسان هشدار می‌دهند جهش قیمت آلومینیوم به تنهایی می‌تواند صد‌ها دلار به هزینه ساخت هر خودرو اضافه کند.

این مسئله برای صنعت خودرو اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا خودروسازان طی سال‌های اخیر برای کاهش وزن خودرو‌ها و افزایش بهره‌وری انرژی، استفاده از آلومینیوم را افزایش داده‌اند. خودرو‌های هیبریدی و برقی نیز وابستگی بیشتری به این فلز دارند و همین مسئله باعث شده بحران مواد اولیه، بیش از گذشته خودروسازان را نگران کند.

در کنار آلومینیوم، افزایش قیمت مواد پتروشیمی نیز به چالش بزرگی برای کارخانه‌ها تبدیل شده است. بسیاری از قطعات داخلی خودرو، داشبورد، روکش‌ها، قطعات پلاستیکی و حتی بخشی از تجهیزات الکترونیکی وابسته به صنایع پتروشیمی هستند؛ صنایعی که مستقیماً از افزایش قیمت نفت و اختلال در صادرات خلیج فارس تأثیر می‌گیرند. اما بحران فقط به مواد اولیه محدود نمی‌شود. صنعت خودرو از جمله انرژی‌برترین صنایع جهان محسوب می‌شود و افزایش قیمت نفت و گاز مستقیماً هزینه تولید را بالا می‌برد. از برق کارخانه‌ها گرفته تا حمل قطعات و انتقال خودروها، همه چیز به قیمت انرژی وابسته است.

در روز‌های اخیر رسانه‌های اقتصادی گزارش داده‌اند که افزایش ریسک عبور کشتی‌ها از خلیج فارس، هزینه بیمه نفتکش‌ها و کشتی‌های باری را چند برابر کرده و همین مسئله باعث رشد هزینه انتقال قطعات و مواد اولیه شده است. برخی شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی نیز هشدار داده‌اند که در صورت تشدید تنش‌ها، ممکن است بخشی از مسیر‌های تجاری منطقه تغییر کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند زمان تحویل قطعات را طولانی‌تر و هزینه‌ها را سنگین‌تر کند.

این موضوع برای صنعت خودرو بسیار حساس است، زیرا خودروسازان بزرگ جهان سال‌هاست سیستم تولید «در لحظه» را اجرا می‌کنند؛ مدلی که در آن قطعات دقیقاً در زمان مورد نیاز وارد خط تولید می‌شوند و کارخانه‌ها انبار بزرگی برای ذخیره قطعات ندارند. به همین دلیل، تأخیر در رسیدن حتی یک قطعه کوچک می‌تواند کل خط تولید را متوقف کند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند بحران فعلی ممکن است دوباره صنعت خودرو را با تجربه‌ای مشابه دوران کرونا مواجه کند؛ زمانی که کمبود تراشه و اختلال زنجیره تأمین، تولید خودرو در جهان را به شدت کاهش داد.

بلومبرگ در گزارشی اعلام کرده برخی تأمین‌کنندگان ژاپنی دیگر نمی‌توانند زمان تحویل قطعات را تضمین کنند و نسبت به ادامه بحران هشدار داده‌اند. کارشناسان می‌گویند اگر اختلال در حمل‌ونقل دریایی ادامه پیدا کند، احتمال کمبود قطعات در هفته‌های آینده وجود دارد.

در این میان، خودروسازان آسیایی بیش از سایر مناطق جهان نگران ادامه بحران هستند. چین، ژاپن، کره جنوبی و هند بخش مهمی از انرژی و مواد خام مورد نیاز خود را از خلیج فارس تأمین می‌کنند و ادامه اختلال عبورومرورها در تنگه هرمز می‌تواند بیش ازحد تصور مستقیماً بر تولید و صادرات خودرو در این کشور‌ها  اثر بگذارد.

خاورمیانه همچنین یکی از بازار‌های مهم خودرو‌های آسیایی محسوب می‌شود و کاهش تقاضا در منطقه می‌تواند سودآوری شرکت‌ها را تحت فشار قرار دهد. گاردین نوشته است نااطمینانی ناشی از جنگ باعث شده بخشی از مصرف‌کنندگان خرید خودرو را به تعویق بیندازند.

در کنار این تحولات، افزایش قیمت سوخت باعث رشد تقاضا برای خودرو‌های هیبریدی و کم‌مصرف شده است. با این حال، تحلیلگران می‌گویند حتی خودرو‌های برقی و هیبریدی نیز از بحران فعلی در امان نیستند، زیرا تولید آنها به مواد خام، فلزات صنعتی و زنجیره حمل‌ونقل جهانی وابسته است. برخی رسانه‌های تخصصی خودرو در گزارش‌های اخیر خود نوشته‌اند که خودرو‌های برقی شاید از بنزین فرار کرده باشند، اما هنوز از تنگه هرمز فرار نکرده‌اند.

همزمان برخی تحلیلگران اقتصادی، بحران فعلی را با شوک نفتی دهه ۱۹۷۰ مقایسه می‌کنند؛ دوره‌ای که جهش قیمت نفت، صنعت خودرو جهان را وارد رکود کرد و مسیر بازار را تغییر داد. اما کارشناسان معتقدند تفاوت امروز با آن دوران، جهانی‌تر شدن صنعت خودرو و وابستگی شدید آن به زنجیره تأمین بین‌المللی است.

در دهه‌های گذشته، بسیاری از کارخانه‌ها بخش زیادی از قطعات را در داخل کشور تولید می‌کردند، اما امروز ساخت یک خودرو به همکاری صد‌ها تأمین‌کننده در کشور‌های مختلف وابسته است. همین مسئله باعث شده هر بحران ژئوپلیتیکی، سریع‌تر و گسترده‌تر از گذشته به صنعت خودرو منتقل شود.

در شرایطی که حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند، بسیاری از تحلیلگران معتقدند ادامه تنش در خلیج فارس می‌تواند نه‌تنها بازار انرژی بلکه صنعت خودرو جهان را نیز وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی و افزایش هزینه‌ها کند؛ بحرانی که آثار آن از قیمت مواد اولیه تا قیمت نهایی خودرو در بازار‌های جهانی قابل مشاهده خواهد بود.

رسانه‌های اقتصادی جهان معتقدند صنعت خودرو حالا وارد مرحله‌ای از «اقتصادِ انتظارِ جنگ» شده است؛ مرحله‌ای که در آن حتی پیش از آغاز رسمی یک جنگ، کارخانه‌ها، بازار‌ها و مصرف‌کنندگان هزینه آن را پرداخت می‌کنند.