یادداشت/

ایستادگی ارتباطات برای جلوگیری از توقف آموزش

همان روزی که دشمن غدار با جنایتی آشکار، فرشتگان مینابی را به خون غلطاند و با پرپر کردنشان داغدارمان کرد، در شهر‌های دیگر نیز با بمباران مناطق مختلف، آرامش را از مدارس و مراکز آموزشی گرفت تا صدای دلنشین و روح‌بخش کودکان و نوجوانان ایران‌زمین در صدای بمب و موشک‌ها گم شود و این پرسش اساسی را پیش روی مردم و مسئولان ما قرار دهد که «آموزش فرزندانمان چگونه می‌تواند در شرایط جنگی تداوم یافته و پایدار بماند؟»

کد خبر: ۱۴۰۲۳۱۲

شنبه - ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 09, 2026

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، پاسخ دادن به این پرسش فقط مسئولیت متولیان آموزش در مدرسه و دانشگاه نبود، بلکه به دغدغه عموم مردم و مسئولان کشور تبدیل شد. در حوزه ارتباطات نیز به عنوان یک رکن اساسی خدمات عمومی و ضروری در کشور، یافتن راه‌حلی برای این امر حیاتی در دستورکار قرار گرفت تا با اتکا به تجارب و تخصص موجود، زیرساخت‌هایی فراهم شود که آموزش به شکلی مستمر و بی‌وقفه تداوم یابد.

ناگفته پیداست که خدمات اجتماعی و توسعه اقتصادی در شرایط عادی، مسیری قابل پیش‌بینی دارد، اما در وضعیت جنگی، توسعه و پیشرفت مستلزم ایستادگی هم‌زمان در برابر محدودیت‌ها و حرکت رو به جلو است.

در ایام جنگ رمضان آنچه برای ما در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اهمیت داشت، صرفاً حفظ شبکه نبود؛ بلکه اطمینان از این بود که این شبکه بتواند پاسخگوی نیاز‌های رو به افزایش کشور نیز باشد.

در این میان، آموزش در صدر اولویت‌ها قرار گرفت. زیرا آموزش تنها یک خدمت روزمره نیست، بلکه سرمایه‌گذاری مستمر روی آینده کشور است. از این منظر دانش‌آموزان این سرزمین صرفاً کاربران یک خدمت نیستند؛ بلکه سرمایه‌های انسانی فردای ایران‌اند و حفظ و تداوم ارتباط میان آنان، معلمان و خانواده‌ها، به یک ضرورت فوری تبدیل شد.

از این رو در کنار حفاظت از زیرساخت ارتباطی، انبوهی از خدمات متنوع و مورد نیاز کشور در حوزه‌های مختلف بانکی، صنعتی، اقتصادی و اجتماعی، حفظ و توسعه زیرساخت ارتباطی آموزش مدارس به منظور خدمت‌رسانی شایسته و کارآمد به «شبکه آموزش برخط دانش‌آموزان» (شاد) به عنوان یک زیرساخت حیاتی در حوزه آموزش مدرسه‌ای ضرورتی دوچندان یافت.

این شبکه، فراتر از یک ابزار ارتباطی، حلقه اتصال یک زیست‌بوم گسترده آموزشی، فرهنگی و سرگرمی است که بالغ بر ۱۶ میلیون دانش‌آموز را در سراسر کشور از روستا‌های دورافتاده تا کلان‌شهر‌ها به یکدیگر و به نظام آموزشی متصل می‌کند. در کشوری با گستره جغرافیایی ایران، تحقق عدالت آموزشی بدون اتکا به زیرساختی عظیم در عمل ممکن نیست. ارتباطات، این امکان را فراهم می‌کند که دسترسی به آموزش، نه بر اساس محل سکونت، بلکه بر اساس حق برابر برای همه کودکان تعریف شود.

به همین دلیل در اولین روز‌های جنگ تحمیلی اخیر، در اوج فشار بر شبکه‌های ارتباطی، اولویت همکاران من در خانواده بزرگ ارتباطات کشور، در کنار حفظ و پایداری خدمات ارتباطی دیگر، تداوم و توسعه ظرفیت‌های «شاد» به عنوان یک دارایی ملی بود. تأمین و راه‌اندازی ۱۰۰ سرور جدید، پاسخی به همین نیاز بود؛ پاسخی برای حفظ کیفیت خدمات در شرایطی که میلیون‌ها کاربر به‌صورت هم‌زمان از این بستر استفاده می‌کردند و بر اساس آمار رسمی وزارت آموزش‌وپرورش، در برخی مقاطع حدود سه‌ونیم میلیون کاربر به‌طور هم‌زمان در این شبکه فعال بوده‌اند؛ عددی که به‌خوبی عظمت و گستردگی این مسئولیت را نشان می‌دهد.

تجارب و شواهد جهانی اهمیت این رویکرد و هدفگذاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را نشان می‌دهد. بر اساس گزارش مشترک یونسکو و بانک جهانی، در اوج همه‌گیری کووید ۱۹ بیش از ۱.۶ میلیارد دانش‌آموز در سراسر جهان با تعطیلی مدارس مواجه و کشور‌هایی که زیرساخت ارتباطی آموزش از راه دور نداشتند، با شکاف‌های آموزشی عمیقی روبه‌رو شدند. در کنار این تجربه جهانی، وضعیت کشور‌های درگیر جنگ و دیگر منازعات داخلی همچون سوریه و اوکراین نیز قابل تأمل است؛ جایی که بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی یونیسف، در پی مشکلات و نبود زیرساخت‌های لازم، میلیون‌ها کودک از دسترسی پایدار به آموزش محروم شدند.

این نمونه‌ها نشان می‌دهد فقدان زیرساخت ارتباطی پایدار چگونه می‌تواند آموزش را به یکی از اولین قربانیان بحران تبدیل کند.

اما در کشور ما هم‌زمان با آموزش، مجموعه‌ای از خدمات حیاتی از نظام بانکی و خدمات درمانی تا فرآیند‌های اداری و فعالیت کسب‌وکار‌ها بر بستر همین شبکه‌ها جریان داشت. ارتباطات گسترده ستون نامرئی اقتصاد و زندگی روزمره است و اختلال در آن، به معنای اختلال در همه چیز است. از همین‌رو، حفظ پایداری شبکه در شرایط جنگی، صرفاً یک وظیفه فنی نبود، بلکه مسئولیتی ملی و سنگین با ابعاد اقتصادی، اجتماعی و انسانی به شمار می‌رفت.

با وجود محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگی و تحریم‌ها، تلاش شد با پیش‌بینی بموقع و اتخاذ تدابیر فنی، این زیرساخت‌ها نه‌تنها پایدار بمانند، بلکه تقویت شوند. آنچه این تجربه را متمایز می‌کند، همین هم‌زمانی «پایداری» و «توسعه» است. این مسیر بدون همراهی وزارت آموزش‌وپرورش، معلمان، خانواده‌ها و مدیران آموزشی ممکن نبود. آموزش، یک فرآیند جمعی است و زیرساخت ارتباطی، بستر این هم‌افزایی را فراهم می‌کند.

آنچه امروز در اختیار داریم، نتیجه همین همکاری چندلایه است. امروز بار دیگر درس این تجربه برای ما الهام‌بخش است: زیرساخت‌های آموزش مجازی، دیگر یک گزینه مکمل نیستند، بلکه بخشی از معماری نظام آموزشی در عصر جدید محسوب می‌شوند. اگرچه هرگز منکر کاستی‌هایی که موجب زحمت معلمان، دانش‌آموزان و خانواده‌های عزیزمان شد، نیستیم و تلاش شبانه‌روزی تا رفع مشکلات باقی‌مانده پابرجاست. اما آموخته‌ایم که توسعه نباید به شرایط مطلوب محدود شود. اگر آموزش متوقف نشود، آینده نیز متوقف نخواهد شد.

این اصل، نه یک گزاره نظری، بلکه تجربه‌ای است که در عمل به آن پایبند بوده‌ایم و با وجود همه محدودیت‌ها، تداوم آن را همچنان در اولویت قرار خواهیم داد. ان‌شاءالله