«بینوایان»؛ برترین رمان نوشته شده در طول تاریخ

رهبر شهید انقلاب در چند نوبت توصیه به مطالعه رمان «بینوایان» ویکتور هوگو کرده و آن را برترین رمان نوشته شده در طول تاریخ خوانده بودند.

کد خبر: ۱۴۰۳۱۴۹

دوشنبه - ۲۱ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 11, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، یکی از ویژگی‌های شخصیتی قائد شهید امت حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای (ره)، کتابخوانی مداوم بود. ایشان به عنوان رهبری اندیشمند و سیاست‌مداری خبره و همچنین یک انقلابی مبارز، هیچگاه عادت‌های منظم مطالعاتی خود را ترک نکردند و عمرشان در مطالعه عمیق و گسترده سپری شد. بجز این سیره ناب قائد شهید امت همیشه بر اهمیت کتاب و کتابخوانی تأکید کرده و مدام به جوان‌ها مطالعه را توصیه می‌کردند و یکی از توجهات همیشگی ایشان نیز سر زدن به نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران بود.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (قدس سره) در طول سالیانی که رهبری امت را برعهده داشتند، بار‌ها در سخنرانی‌ها، پیام‌ها و تقریظ‌های خود، کتاب‌های متعددی را به مردم توصیه کردند. این کتاب‌ها در موضوعات گوناگونی قرار می‌گیرند؛ از تاریخ اسلام و دفاع مقدس گرفته تا ادبیات کلاسیک جهان، خاطرات شهدا، اندیشه سیاسی و فلسفه. در پیش بودن هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، فرصتی است تا سری به قفسه کتاب‌هایی بزنیم که قائد شهید امت، خواندن آنها را شایسته می‌دانست. با توجه به اینکه منابع مورد تقریض ایشان از شهرت خاصی برخوردارند و قاطبه امت با آنها آشنایی دارند، این پرونده به معرفی منابعی اختصاص دارد که در حوزه ادبیات کلاسیک جهان، رمان و آثار حوزه اندیشه سیاسی و فلسفه قرار می‌گیرند. در نخستین قدم سراغ رمان «بینوایان» ویکتور هوگو رفته‌ایم.

ویکتور هوگو حکیم است

قائد شهید امت در دیداری به تاریخ ۲۹ شهریور ۱۳۷۲ با مسئولان برگزارکننده هفته دفاع مقدس، درباره رمان «بینوایان» ویکتور هوگو چنین فرموده بود: «یادم افتاد که ویکتور هوگو در «بینوایان» اگر خوانده باشید شرح جنگ‌های «ناپلئون» را می‌دهد. یعنی بخشی از جنگ‌های ناپلئون را شرح می‌دهد. به اعتقاد من ویکتور هوگو بهترین صحنه‌ها را در بیان حرف‌های خودش تصویر کرده است. ویکتور هوگو یک حکیم است. ویکتور هوگو یک نویسنده معمولی نیست. واقعاً به همان معنایی که ما مسلمانان «حکیم» را استعمال می‌کنیم و به کار می‌بریم، یک حکیم است و بهترین حرف‌هایش را در بینوایان زده است. بینوایان هم یک کتاب حکمت است و به اعتقاد من، همه باید بینوایان را بخوانند.»

همچنین در متنی که چهارم تیر ۱۴۰۳ در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (قدس سره) با تیتر «بینوایان»؛ بیدار شدن از خواب وهم‌آلود تجسم عدالت» منتشر شده، چنین آمده است: «به نظر من بینوایان ویکتور هوگو برترین رمانی است که در طول تاریخ نوشته شده است. من همه‌ی رمان‌های طول تاریخ را نخوانده‌ام، شکی در این نیست، اما من مقدار زیادی رمان خوانده‌ام که مربوط به حوادث قرن‌های گوناگون هم هست. بعضی رمان‌های خیلی قدیمی را هم خوانده‌ام. مثلاً فرض کنید کمدی الهی را خوانده‌ام. امیرارسلان هم خوانده‌ام. الف لیله و هزار و یک شب را هم خوانده‌ام. وقتی نگاه می‌کنم به این رمانی که ویکتور هوگو نوشته، می‌بینم این چیزی است که اصلاً امکان ندارد هیچ کس بتواند بهتر از این بنویسد یا نوشته باشد و معروف نباشد و مثل منی که در عالم رمان بوده‌ام، این را ندیده باشم یا اسمش را نشنیده باشم ... من می‌گویم بینوایان یک معجزه است در عالم رمان‌نویسی، در عالم کتاب‌نویسی. واقعاً یک معجزه است... من به همه‌ی جوان‌ها توصیه می‌کنم، نه حالا که دارم با شما صحبت می‌کنم، بار‌ها این را گفته‌ام. زمانی که جوان‌ها زیاد دور و بر من می‌آمدند قبل از انقلاب، بار‌ها این را گفته‌ام که بروید یک دور حتماً بینوایان را بخوانید. این بینوایان کتاب جامعه‌شناسی است، کتاب تاریخی است، کتاب انتقادی است، کتاب الهی است، کتاب محبت و عاطفه و عشق است.»

ترجمه‌های فارسی «بینوایان»

در برخی از منابع آمده است که برای نخستین بار این یوسف اعتصامی (پدر پروین اعتصامی) بود که دست به ترجمه رمان «بینوایان» زد و جلد نخست آن را با عنوان «تیره بختان» به فارسی برگردانند. اما نخستین ترجمه کامل از این اثر را حسینقلی مستعان انجام داد و به سال ۱۳۱۰ منتشر کرد. پس از آن مترجمان دیگری از جمله عنایت‌الله شکیباپور، فریدون کار، ذبیح‌الله منصوری، کیومرث پارسای، محسن سلیمانی، محمدرضا پارسایار و... دست به ترجمه این اثر زدند.

در این سال‌ها مشهورترین ترجمه‌های موجود از «بینوایان» در بازار نشر ایران شامل این موارد است:

ترجمه حسینقلی مستعان در انتشارات امیرکبیر.

ترجمه محمدرضا پارسایار در نشر هرمس.

ترجمه نسرین تولایی و ناهید ملکوتی در نشر نگاه.

ترجمه محسن سلیمانی در نشر افق. (این ترجمه خلاصه شده است.)

ترجمه مهدی علوی در انتشارات دبیر. (روی جلد درج شده ادبیات داستانی جهان برای نوجوانان)

ترجمه صدف محسنی در نشر کتاب پارسه.

ترجمه کیومرث پارسای در نشر سمیر.

هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیست‌وششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار می‌شود.