گروه‌های شبه‌نظامی رویکرد مسلحانه را کنار بگذارند

دیدبان حقوق بشر کردستان ایران ضمن استقبال از روند کاهش تنش در منطقه کردی و تلاش‌های مشترک جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق برای پایان دادن به مناقشات مسلحانه، بر این باور است که موفقیت هرگونه توافق امنیتی پایدار، مستلزم توجه همزمان به ابعاد انسانی، اجتماعی و حقوق بشری بحران نیز خواهد بود.

کد خبر: ۱۴۰۵۷۰۲

دوشنبه - ۲۸ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 18, 2026

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو، دیدبان حقوق بشر کردستان ایران ضمن استقبال از روند کاهش تنش در منطقه کردی و تلاش‌های مشترک جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق برای پایان دادن به مناقشات مسلحانه، بر این باور است که موفقیت هرگونه توافق امنیتی پایدار، مستلزم توجه همزمان به ابعاد انسانی، اجتماعی و حقوق بشری بحران نیز خواهد بود.

اظهارات اخیر قاسم الاعرجی، درباره پایبندی دولت عراق به اجرای توافقنامه امنیتی میان دو کشور و جلوگیری از استفاده از خاک عراق برای اقدامات مسلحانه علیه کشور‌های همسایه، می‌تواند آغازگر مرحله‌ای جدید در کاهش خشونت و بازگشت ثبات به مناطق مرزی باشد.

با این حال، دیدبان حقوق بشر کردستان ایران تأکید می‌کند که این روند نباید صرفاً از زاویه سیاسی و امنیتی دنبال شود، بلکه حقوق قربانیان، خانواده‌ها و افراد آسیب‌پذیر نیز باید در مرکز توجه قرار گیرد.

یافته‌ها و تحقیقات میدانی دیدبان حقوق بشر کردستان ایران نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از افرادی که امروز در ساختار گروه‌های شبه‌نظامی کردی حضور دارند، نه بر اساس باور‌های عمیق ایدئولوژیک، بلکه در نتیجه فقر، محرومیت، آسیب‌های اجتماعی، مشکلات معیشتی، فقدان فرصت‌های آموزشی و شرایط دشوار زندگی جذب این گروه‌ها شده‌اند.

در میان این افراد، شمار قابل توجهی از جوانان روستایی، افراد کم‌سواد و حتی کودکان و نوجوانان مشاهده می‌شوند که قربانی چرخه خشونت و سوءاستفاده سیاسی شده‌اند.

بر همین اساس، دیدبان حقوق بشر کردستان ایران معتقد است که نباید با تمامی این افراد صرفاً به عنوان «عناصر نظامی» یا «تروریست» برخورد شود. اصول بنیادین حقوق بشر و استاندارد‌های بین‌المللی، از جمله مفاد کنوانسیون حقوق کودک و اصول مرتبط با بازپروری و ادغام مجدد افراد درگیر در منازعات مسلحانه، ایجاب می‌کند که زمینه بازگشت امن و داوطلبانه این افراد به جامعه فراهم گردد.

ما پیشنهاد می‌کنیم دولت‌های ایران و عراق و همچنین مسئولان اقلیم کردستان عراق، سازوکار‌های مشخصی برای بازگشت این افراد، اعطای خدمات ارفاقی قضایی، حمایت‌های اجتماعی و برنامه‌های بازپروری تدوین کنند.

هرچند شواهد موجود نشان می‌دهد در مواردی این روند از سوی جمهوری اسلامی ایران به شکل غیررسمی دنبال شده است، اما ضروری است این سیاست در قالب سازوکار‌های رسمی، شفاف و اعتمادساز اعلام و تثبیت شود تا خانواده‌ها و افراد حاضر در این گروه‌ها نسبت به آینده خود احساس امنیت بیشتری داشته باشند.

در ماه‌های گذشته، خانواده‌های بسیاری از اعضای این گروه‌ها با دیدبان حقوق بشر کردستان ایران تماس گرفته و نگرانی عمیق خود را نسبت به سرنوشت فرزندانشان اعلام کرده‌اند. در میان این موارد، گزارش‌هایی درباره حضور افراد کم‌سن و سال و کودک نیز وجود دارد که نگرانی‌های حقوق بشری جدی را ایجاد می‌کند.

بر همین اساس، انتظار می‌رود دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در عراق و اقلیم کردستان عراق، نسبت به دغدغه‌های این خانواده‌ها حساسیت بیشتری نشان داده و موضوع پیگیری وضعیت افراد آسیب‌پذیر را به بخشی از مذاکرات و رایزنی‌های رسمی تبدیل کند.

دیدبان حقوق بشر کردستان ایران همچنین از گروه‌های شبه‌نظامی کردی می‌خواهد که رویکرد مسلحانه را کنار گذاشته و به صورت داوطلبانه مسیر فعالیت سیاسی و حزبی مسالمت‌آمیز را انتخاب کنند.

باور ما این است که چنین ابتکاری می‌تواند مسیر پیش رو را با کمترین تنش و هزینه انسانی همراه سازد و فرصت تازه‌ای برای بازسازی اعتماد اجتماعی در مناطق کردنشین ایجاد کند.

متأسفانه تجربه تاریخی نشان داده است که این گروه‌ها، به جای تکیه بر مطالبات واقعی مردم کرد، اغلب هویت و بقای خود را در پیوند با قدرت‌های خارجی تعریف کرده‌اند.

در دوران جنگ ایران و عراق، برخی از این گروه‌ها عملاً در کنار رژیم بعث عراق قرار گرفتند و در سال‌های اخیر نیز بخشی از آنها در قالب روابط نیابتی، به بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از جمله آمریکا و اسرائیل نزدیک شده‌اند. این وابستگی‌ها نه تنها کمکی به حل مشکلات مردم کردستان نکرده، بلکه موجب گسترش ناامنی، مهاجرت، فقر و آسیب‌های اجتماعی در میان مردم منطقه شده است.

دیدبان حقوق بشر کردستان ایران بر این باور است که مسیر صلح و ثبات در منطقه قابل دستیابی است، مشروط بر آنکه همه طرف‌ها، اصل گفت‌و‌گو، کرامت انسانی، حقوق خانواده‌ها و آینده نسل جوان کرد را بر استمرار منازعات مسلحانه ترجیح دهند. صلح زمانی پایدار خواهد شد که به یک باور عمومی و مشترک میان دولت‌ها، گروه‌ها و مردم تبدیل شود.