نغمه‌هایی که «میدان» را فتح می‌کنند؛ از طنین «چاووش» تا فریاد «حسبی‌الله»

چگونه موسیقی حماسی و مداحی‌های مقاومت، فراتر از یک اثر هنری، به «پیشران وحدت ملی» و «آمادگی دفاعی» در برابر بحران‌ها تبدیل شده‌اند؟

کد خبر: ۱۴۰۶۱۰۱

سه‌شنبه - ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 19, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، موسیقی در فرهنگ ایرانی همواره فراتر از صدا بوده است. نگاهی به سیر تطور هنر حماسی در دهه‌های اخیر نشان می‌دهد که هرگاه سایه تهدید یا بحران بر کشور سنگینی کرده، نغمه‌ها و آوا‌ها زودتر از هر رسانه‌ای، صفوف همبستگی ملت را فشرده‌تر کرده‌اند. موسیقی حماسی در ایران تنها یک ساختار صوتی نیست، بلکه بخشی از یک حافظه تاریخی است که در لحظات حساس، «ما» بودن را به یاد جامعه می‌آورد.

از «کاروان شهید» تا «میدان» امروز

اگر در دهه ۶۰، صدای محمد گلریز و شهرام ناظری با قطعاتی، چون «کاروان شهید» و «خجسته باد این پیروزی» روحیه رزمندگان را در جبهه‌ها صیقل می‌داد، امروز این رسالت بر عهده هنرمندانی است که با زبان نسل جدید سخن می‌گویند. آثار مدرن حماسی، با بهره‌گیری از ریتم‌های پیش‌برنده، نوعی آمادگی بدنی و ذهنی ایجاد می‌کنند که فرد را از حالت انفعال خارج کرده و به سمت «کنشگری جمعی» سوق می‌دهد.

محسن چاووشی؛ صدای تکیه بر قدرت لایزال

در میان آثار معاصر، آهنگ «حسبی‌الله» از محسن چاووشی نمونه بارز موسیقی است که معنویت را با حماسه گره می‌زند. این اثر با تأکید بر مفهوم توکل و بی‌پناهی دشمن در برابر قدرت الهی، نه تنها حس آرامش روانی در برابر تهدیدات ایجاد می‌کند، بلکه با ایجاد یک فضای مشترک عاطفی میان شنوندگان، آنها را حول محور یک باور مشترک متحد می‌سازد. چاووشی در این مسیر نشان داده است که موسیقی پاپ می‌تواند به عمق استراتژیک فرهنگ مقاومت نفوذ کند.

مداحی‌های حماسی؛ زبان صریح مقاومت

در کنار موسیقی، مداحی‌های حماسی نیز جایگاهی ویژه در میدان مبارزه یافته‌اند. آثاری همچون مداحی معروف مهدی رسولی با ترجیع‌بند «بزن که خوب می‌زنی»، فراتر از یک مرثیه مذهبی، به یک «بیانیه سیاسی و نظامی» تبدیل شده‌اند. این نوع مداحی‌ها که با ریتم‌های کوبنده و اشعار صریح همراه هستند، مستقیماً «غرور ملی» و «روحیه تعرضی» در برابر دشمن را هدف قرار می‌دهند. این نوا‌ها با استفاده از استعاره‌های عاشورایی، به مخاطب القا می‌کنند که حضور در میدان، امتداد یک تاریخ پرافتخار است.

موسیقی؛ عامل بازسازی انسجام اجتماعی

مطابق با تحلیل‌های فرهنگی، بحران‌ها معمولاً باعث پراکندگی عاطفی و ترس فردی می‌شوند. در این میان، موسیقی حماسی و مداحی‌های مقاومت به عنوان یک «ماده چسبنده اجتماعی» عمل می‌کنند. این آثار، ترس را به «خشم مقدس» و ناامیدی را به «امید جمعی» تبدیل می‌کنند. وقتی هزاران نفر یک سرود یا نوحه حماسی را با هم زمزمه می‌کنند، «تنهایی» از بین رفته و جای خود را به قدرتِ یک «امت متحد» می‌دهد.

صدای مقاومت در میدان‌های نبرد امروز، ترکیبی است از سنت و مدرنیته. از استودیو‌های موقت ضبط در روز‌های بحران تا اجرا‌های میدانی در میادین شهر، همگی نشان‌دهنده این واقعیت هستند که هنر حماسی ایران، نگهبان مرز‌های روانی و فرهنگی کشور است. موسیقی و مداحی، امروز بیش از هر زمان دیگری، «سلاحِ صلح» و «نماد همبستگی» ایرانیانی است که در برابر هیچ تهدیدی سر خم نمی‌کنند.