انرژی تا تجارت؛ جنگ علیه ایران چگونه اروپا را وارد بحران اقتصادی کرد؟

اختلال در ناوبری در تنگه هرمز خیلی زود اروپا را به سمت یک بحران اقتصادی بزرگ در کنار بحران انرژی برد.

کد خبر: ۱۴۰۶۴۷۰

چهارشنبه - ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 20, 2026

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، در سایه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و با تشدید تنش‌ها در غرب آسیا، تردد کشتیرانی در تنگه هرمز با اختلال فزاینده‌ای مواجه شده که بر بازار‌های جهانی انرژی تأثیر گذاشته و نگرانی‌ها در اروپا را در مورد تأمین و تجارت بین‌المللی افزایش داده است.

به گزارش المیادین، در حالی که برآورد‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی نشان می‌دهد که افزایش خطرات ژئوپلیتیکی در غرب آسیا منجر به افزایش عدم قطعیت اقتصادی جهانی و فشار بر نرخ‌های رشد، به ویژه در اقتصاد‌های صنعتی بزرگ می‌شود، اقتصاد اروپا به دلیل وابستگی شدید به انرژی وارداتی، از جمله متأثرترین‌ها اقتصادهاست؛ به طوری که طبق برآورد‌های آژانس بین‌المللی، اروپا بیش از ۹۰% از نیاز‌های نفتی خود را انرژی وارد می‌کند.

انرژی؛ فشار‌های فزاینده بر شریان اروپا

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های حیاتی برای تجارت جهانی نفت است؛ به طوری که حدود ۲۰% از عرضه جهانی نفت از آن عبور می‌کند و هرگونه اختلال در تردد آن مستقیماً بر قیمت‌های بین‌المللی انرژی تأثیر می‌گذارد.

تحلیل‌های آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که بازار‌های نفت به سرعت به خطرات ژئوپلیتیکی در غرب آسیا واکنش نشان می‌دهند، حتی بدون توقف واقعی عرضه، زیرا افزایش خطرات می‌تواند منجر به افزایش قیمت نفت بین ۵% تا ۱۰% در کوتاه‌مدت به دلیل "پاداش ریسک ژئوپلیتیکی" در بازار‌ها شود.

همچنین داده‌های بانک مرکزی اروپا تأیید می‌کند که قیمت‌های انرژی از مهم‌ترین عوامل تورم در منطقه یورو باقی مانده‌اند، به طوری که مسئول بخش بزرگی از امواج تورمی بودند که نرخ عمومی را در طول بحران انرژی در سال ۲۰۲۲ به اوج خود یعنی نزدیک به ۱۰% رساندند؛ قبل از اینکه به تدریج به محدوده نزدیک به ۲% تا ۳% در حال حاضر کاهش یابد.

داده‌های "یوروستات" نشان می‌دهد که نوسانات قیمت انرژی می‌تواند حدود ۰.۵ تا ۱ واحد درصد به نرخ تورم سالانه در منطقه یورو اضافه یا از آن کم کند، که نشان‌دهنده میزان حساسیت مستقیم به هرگونه اختلال در عرضه جهانی است.

این امر از طریق افزایش قیمت سوخت، برق و حمل و نقل بر خانواده‌های اروپایی منعکس می‌شود، به طوری که برآورد‌های بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد که انرژی به طور مستقیم و غیرمستقیم حدود ۱۰% تا ۱۵% از سبد هزینه‌های مصرفی خانواده‌ها در اروپا را تشکیل می‌دهد؛ علاوه بر افزایش هزینه تولید صنعتی در اقتصاد‌های بزرگ مانند آلمان، فرانسه و ایتالیا.

سرمایه‌گذاری: وضعیت انتظار و عدم قطعیت در اقتصاد اروپا

روشن است که تشدید تنش‌ها در غرب آسیا، سطح عدم قطعیت را در بازار‌های جهانی افزایش می‌دهد؛ عاملی که مؤسسات اقتصادی، آن را از مؤثرترین محرک‌ها بر تصمیمات سرمایه‌گذاری می‌دانند، به طوری که برآورد‌های بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد که افزایش شاخص‌های عدم قطعیت ژئوپلیتیکی معمولاً منجر به کاهش سرمایه‌گذاری در بخش خصوصی بین ۲% تا ۵% در طول دوره‌های شوک‌های شدید می‌شود.

مطالعات بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد که افزایش عدم قطعیت، مستقیماً از طریق موارد زیر بر اقتصاد واقعی منعکس می‌شود:

- به تعویق افتادن سرمایه‌گذاری سرمایه‌ای

- کندی استخدام

- کاهش تولید صنعتی

همچنین داده‌های بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد که افزایش شاخص عدم قطعیت اقتصادی (Economic Policy Uncertainty) با کاهش اعتماد شرکت‌ها تا ۵-۱۰ واحد در شاخص‌های اعتماد صنعتی در طول دوره‌های تنش ژئوپلیتیکی مرتبط است.

در انگلیس، داده‌های اداره آمار ملی نشان‌دهنده کندی در بازار کار و افزایش بیکاری به حدود ۵% بود، به ویژه با کاهش فرصت‌های شغلی به سطوحی که حدود ۲۰% تا ۳۰% کمتر از اوج خود پس از همه‌گیری کرونا بود. این نشان‌دهنده فشار اقتصادی فزاینده بر بازار کار در انگلیسی است. این شاخص‌ها در مجموع نشان می‌دهند که وضعیت انتظار تنها به بازار‌های مالی محدود نمی‌شود، بلکه از طریق تصمیمات استخدام، سرمایه‌گذاری و تولید به اقتصاد واقعی نیز گسترش می‌یابد.

در همین راستا، رؤسای شرکت‌ها در انگلیس هشدار دادند که پیامد‌های فزاینده جنگ علیه ایران، در سایه تشدید وضعیت بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی، بسیاری از شرکت‌ها را به توقف برنامه‌های سرمایه‌گذاری و استخدام خود سوق می‌دهد.

بر اساس یک نظرسنجی که توسط شرکت حسابداری "BDO" انجام شد، بیش از نیمی از شرکت‌های متوسط در انگلیس گفتند که افزایش هزینه‌های انرژی و سوخت و فشار‌های زنجیره‌های تأمین از مهم‌ترین چالش‌ها هستند، که نشان‌دهنده ادامه فشار بر محیط کسب‌وکار در انگلیس است.

تجارت: اختلال فزاینده در زنجیره‌های تأمین جهانی

همانطور که اشاره شد، اروپا به طور مستقیم تحت تأثیر هرگونه اختلال در گذرگاه‌های دریایی بین‌المللی، به ویژه در خلیج فارس، قرار می‌گیرد. گزارش‌های سازمان تجارت جهانی و سازمان همکاری اقتصادی و توسعه نشان می‌دهد که رشد تجارت جهانی تنها بین ۲% و ۳% در سال است، که آن را در برابر هرگونه شوک ژئوپلیتیکی یا افزایش هزینه‌های حمل و نقل بسیار حساس می‌کند.

داده‌های سازمان تجارت جهانی نشان می‌دهد که هرگونه اختلال در مسیر‌های دریایی استراتژیک می‌تواند منجر به افزایش ۱۰% تا ۲۰% در هزینه‌های حمل و نقل دریایی در کوتاه‌مدت شود، که ناشی از افزایش ریسک و حق بیمه دریایی است. همچنین، برآورد‌های بازار جهانی حمل و نقل نشان می‌دهد که هزینه‌های بیمه کشتی‌ها در مناطق تنش ژئوپلیتیکی ممکن است تا دو تا سه برابر در مقایسه با سطوح عادی افزایش یابد، که این امر مستقیماً بر قیمت‌های واردات در بازار‌های اروپایی تأثیر می‌گذارد.

با تشدید تنش‌ها، شرکت‌های کشتیرانی جهانی به تغییر مسیر‌های خود و افزایش هزینه‌های بیمه روی آوردند، که منجر به افزایش زمان حمل و نقل و بالا رفتن هزینه کالا‌ها و انرژی در بازار‌های اروپایی شد؛ به ویژه در بخش‌های مرتبط با واردات صنعتی و غذایی.

بنابراین، پیامد‌های جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران تنها به مرز‌های غرب آسیا محدود نمی‌شود، بلکه به طور فزاینده‌ای به اقتصاد اروپا نیز گسترش می‌یابد که خود را در برابر یک حلقه فشار کامل می‌بیند که از انرژی شروع شده و به تجارت ختم نمی‌شود.

اختلال در ناوبری در تنگه هرمز و افزایش خطرات برای زنجیره‌های تأمین، مستقیماً بر قیمت نفت و گاز تأثیر می‌گذارد، که فشار‌های تورمی در قاره اروپا را تشدید کرده و توانایی اقتصاد‌های اروپایی را برای مهار هزینه‌های زندگی محدود می‌کند.

در این چشم‌انداز، نهاد‌های مالی بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول هشدار می‌دهند که ادامه تنش‌های ژئوپلیتیکی در غرب آسیا، اقتصاد جهانی را در وضعیت عدم قطعیت مزمن نگه می‌دارد؛ به طوری که اروپا به یکی از آسیب‌پذیرترین مناطق در برابر نوسانات قیمت، انرژی و تجارت به طور همزمان تبدیل می‌شود.