بررسی اسرار و احکام حج از منظر علامه طهرانی؛

دوره دو جلدی «نور ملکوت حج» منتشر شد

انتشارات مکتب وحی در آستانۀ ایام حج بیت‌الله‌الحرام، دورۀ دوجلدی «نور ملکوت حج» را برگرفته از آثار و بیانات علامه آیت‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس‌سرّهما) منتشر کرد.

کد خبر: ۱۴۰۶۸۹۷

پنجشنبه - ۳۱ ارديبهشت ۱۴۰۵ / May 21, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، فریضۀ حج به‌ عنوان یکی از مهمترین مناسک و شعائر دینی است و در کتاب نور ملکوت حج، اسرار و احکام آن با بیانی شیوا همراه با ذکر روایات و حکایات، تبیین شده است.
مولفین این اثر (علامه طهرانی و فرزندشان آیت الله سیدمحمدمحسن طهرانی) که علاوه‌ بر تسلط به علوم و فنون ظاهری مانند فقه و اصول، به واسطه اشراف و آشنایی با حکمت و عرفان نظری و سیر و سلوک عملی، از دریچه ای متفاوت به حقایق احکام دست یافته اند، در این کتاب با تاکید برعدم اکتفاء به احکام ظاهری، با بیان شمّه‌ای از اسرار و معارف باطنی حج و پرداختن به حقیقت اعمال و اسرار هر موقف، سعی نموده اند زائر بیت الله را به مقام اطمینان و معرفت رهنمون سازند تا پاسخی باشد به دغدغۀ زائران بیت‌الله‌الحرام که در جستجوی بهره‌مندی بیشتر از این موهبت الهی و اداراک معارف حج هستند.

ساختار اثر

این مجموعه 2 جلدی با عناوین «مقدمات و مبانی» و «اسرار و احکام» تنظیم و منتشر شده است.  در جلد اول کتاب موضوعاتی مانند اهمیت فریضۀ حج در آیات، روایات و سیرۀ بزرگان، استطاعت و اقسام آن، وجههٔ ظاهر و باطن اعمال و تأثیر حج بر کودکان مطرح شده است. همچنین در این مجلد، مباحث معرفتی همچون اهمیت انقطاع از ماسوی‌الله، عبودیت و تسلیم، رابطۀ حج با ولایت و نقد عقائد وهابیت مورد مداقه قرار می‌گیرد.

جلد دوم این مجموعه با بخش اعمال و مراقبه ماه ذوالحجه و حقیقت حج ابراهیمی و توصیه‌های بزرگان شروع میشود. بررسی احکام و اسرار هر عمل و موقف، خصوصیات و آداب هر یک از اماکن مکه و مدینه، اهمیت حفظ آثار حج پس از بازگشت از سفر و ارائۀ احکام و مناسک نموداری حج از دیگر مباحث کاربردی و معرفتی این جلد به شمار می‌رود. در انتهای این مجموعه، تصاویری کمتر دیده شده از اماکن مکه و مدینه با توضیحات آورده شده است.

در بخشی از کتاب می خوانیم: «حج جایی است که پیامبران عِظام الهی و زُعَمای دین حنیف، ائمۀ معصومین علیهم السّلام کراراً و مراراً بدین جایگاه قدم گذارده و با رنج بسیار و تعب شدید، خود را مهیّای ضیافت این بزم الهی می‌نمودند؛ لذا دیگر ما را چه سزد که نسبت به ارج و ارزش این جایگاه رفیع‌المنزله و مواقف شریفه گفتگو و تردید بنماییم، و صرفاً به‌عنوان یک تکلیف ظاهری و حکم نه‌چندان پر محتوای شرعی به آن بنگریم و به انتظار آن بنشینیم که مال بادآورده‌ای از راه برسد و پس از قضای جمیع حوائج زندگی از منزل و مغازه و ... و رفع تمام مایحتاج و غیر مایحتاج، آنگاه اگر حالی و مَجالی بود و راه هم هموار و سایر موانع عادی مرتفع، اقدام به انجام آن با هزار إشکال و گله و شکایت بنماییم....ما باید ببینیم اینکه می‌گویند "حج ابراهیمی" حج حضرت ابراهیم چه بوده است؟ آیا حج حضرت ابراهیم، این حجی بوده است که ما امروزه انجام می‌دهیم یا فرق می‌کرده است؟ حج ابراهیمی آن حجی است که وقتی ما حرکت می‌کنیم و به مکه می‌آییم، اصلاً دیگر از این دنیا و این دادوستدها و این شعارها و این اختلاف‌ها بیرون بیاییم. لذا در سفر حج باید دائماً حالت تذلل و خشوع با انسان همراه باشد. بنابراین وقتی که انسان حرکت می‌کند، باید مانند بنده‌ای باشد که دعوت مولای خود را اجابت کرده و اصلاً نباید در این فکر باشد که چقدر برای این سفر خرج کرده و پول داده و چقدر برای این قضیه مبلغ گذاشته است.

خدای‌ناکرده مبادا این را به خود بگیریم و در تصور این باشد که ما الآن این مبلغ را خرج کردیم و به مکه آمده ایم! یک بنده از خود چیزی ندارد تا اینکه بخواهد آن را به رخ مولای خود بکشاند؛ چه یک میلیون خرج کند، چه ده میلیون و چه صد میلیون، همه صفر است و دارد از کیسۀ دیگری خرج می‌کند و از کیسۀ دیگری خرج کردن هم که دیگر کم‌ و زیاد ندارد؛ هرچه انسان بدهد مانند این است که اصلاً چیزی نداده است. پس انسان باید با این نیت که نه خرجی کرده‌ایم، نه زحمتی را متحمل می‌شویم و نه تعلقی داریم، از منزل بیرون بیاید.»
شایان ذکر است کتاب «نور ملکوت حج» از دوره علوم و مبانی اسلام و تشیع در 950 صفحه (2 جلد) توسط انتشارات مکتب وحی روانۀ بازار نشر شده است.