گزارش|

بمباران در ایران و سرکوب در آمریکا؛ صهیونیسم از جان دانشگاه چه می‌خواهد؟

از ویرانی دانشگاه‌های غزه و ترور نخبگان علمی تا فشار بر مراکز دانشگاهی در ایران و سرکوب اعتراضات دانشجویی در آمریکا، بسیاری از تحلیلگران از شکل‌گیری نوعی «جنگ علیه آگاهی» سخن می‌گویند؛ راهبردی که هدف آن فقط حذف مخالفان سیاسی نیست، بلکه تضعیف نهادهای تولید دانش، خاموش‌کردن صدای دانشگاه و کنترل جریان اندیشه در جهان است.

کد خبر: ۱۴۰۷۳۷۳

يکشنبه - ۱۰ خرداد ۱۴۰۵ / May 31, 2026

به گزارش خبرنگار دانشگاه و فناوری خبرگزاری دانشجو، از «خِرَدکُشی» تا «آموزش‌کُشی»؛ جنگ با دانشگاه از غزه تا سرکوب دانشجویان در آمریکا در چند سال اخیر چهره جدیدی به خود گرفت که نهایتا با بمباران دانشگاه‌های ایران به اوج خود رسید.

دانشگاه، در همه جنگ‌ها فقط یک ساختمان نیست؛ حافظه تاریخی، موتور تولید دانش و ستون بازتولید هویت یک ملت است. به همین دلیل است که بسیاری از پژوهشگران و نهادهای بین‌المللی، حمله به مراکز علمی و آموزشی را صرفاً یک «خسارت جانبی» نمی‌دانند، بلکه آن را نوعی «خِرَدکُشی» و نابودی سیستماتیک توان فکری جوامع توصیف می‌کنند.

در ماه‌های اخیر، اصطلاح «Scholasticide» یا «آموزش‌کُشی» وارد ادبیات رسمی نهادهای حقوق بشری شده؛ واژه‌ای که برای توصیف نابودی سازمان‌یافته آموزش، دانشگاه، استاد و دانشجو در غزه به کار می‌رود. سازمان ملل و کارشناسان مستقل حقوق بشر هشدار داده‌اند که آنچه در غزه رخ داده، تنها تخریب فیزیکی ساختمان‌ها نیست، بلکه «ویرانی بنیان‌های دانایی» است.

غزه؛ ویرانی دانشگاه‌ها و حذف حافظه علمی

طبق گزارش کارشناسان سازمان ملل، تا آوریل ۲۰۲۴ بیش از ۸۰ درصد مدارس غزه آسیب دیده یا کاملاً نابود شده‌اند. همچنین دست‌کم ۶۰ درصد زیرساخت‌های آموزشی، از جمله کتابخانه‌ها و دانشگاه‌ها، تخریب شده‌اند.

این گزارش‌ها می‌گویند:

بیش از ۵۴۷۹ دانش‌آموز

۲۶۱ معلم

و ۹۵ استاد دانشگاه

در جریان حملات کشته شده‌اند. همچنین صدها هزار دانشجو از ادامه تحصیل محروم شده‌اند.

کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل تصریح کرده‌اند که تخریب دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی، به معنای «تلاش برای پاک کردن آینده فلسطین» است. دانشگاه «الإسراء» به‌عنوان آخرین دانشگاه فعال غزه نیز در ژانویه ۲۰۲۴ تخریب شد.

برخی پژوهشگران غربی، این روند را «جنگ علیه ظرفیت دانایی» توصیف کرده‌اند؛ جنگی که هدف آن فقط شکست نظامی نیست، بلکه از بین بردن امکان بازسازی فکری و تمدنی یک جامعه است.

از غزه تا ایران؛ هدف قرار دادن زیرساخت دانشی

در کنار غزه، رسانه‌ها و تحلیلگران بین‌المللی بارها نسبت به تهدید مراکز علمی و دانشگاهی در منطقه هشدار داده‌اند. بسیاری از تحلیل‌ها معتقدند که درگیری‌های نوین، دیگر فقط متوجه پایگاه‌های نظامی نیستند و زیرساخت‌های علمی، پژوهشی و فناوری نیز به بخشی از میدان نبرد تبدیل شده‌اند.

در این نگاه، دانشگاه تنها محل آموزش نیست؛ بلکه بخشی از «قدرت ملی» محسوب می‌شود. به همین دلیل، هرگونه حمله به دانشمندان، مراکز تحقیقاتی یا دانشگاه‌ها، نوعی جنگ علیه توان آینده‌ساز ملت‌ها تلقی می‌شود.

همزمان با این تحولات، موج اعتراضات دانشجویی در آمریکا علیه جنگ غزه نیز با برخوردهای گسترده امنیتی روبه‌رو شد. از دانشگاه کلمبیا تا ییل، تگزاس، هاروارد و MIT، ده‌ها تجمع دانشجویی با دخالت پلیس پایان یافت.

خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده بود که تنها در چند روز، صدها دانشجو در دانشگاه‌های مختلف آمریکا بازداشت شدند. در دانشگاه تگزاس در آستین، نیروهای پلیس دانشجویان معترض را بازداشت و تهدید به اخراج کردند.

در دانشگاه ماساچوست نیز حدود ۱۳۰ نفر در جریان برپایی کمپ اعتراضی بازداشت شدند.

برخی دانشجویان و فعالان دانشگاهی گفته‌اند که علاوه بر بازداشت، با تعلیق، اخراج از خوابگاه، محرومیت تحصیلی و نظارت امنیتی روبه‌رو شده‌اند.

حتی در سال ۲۰۲۶ نیز پرونده‌های قضایی مرتبط با نظارت و فشار بر فعالان دانشجویی حامی فلسطین ادامه داشته است. برای نمونه، یک دانشجوی University of Michigan از دانشگاه و نهادهای امنیتی به دلیل «نظارت مخفیانه و ارعاب سیاسی» شکایت کرده است.

دانشگاه؛ نخستین قربانی جنگ روایت‌ها

آنچه امروز از غزه تا دانشگاه‌های آمریکا دیده می‌شود، فقط یک بحران امنیتی یا سیاسی نیست؛ بلکه نبردی بر سر «حق اندیشیدن» است. اگر دانشگاه محل تولید پرسش و نقد باشد، طبیعی است که در دوران جنگ و قطبی‌سازی، نخستین نهادی باشد که زیر فشار قرار می‌گیرد.

کارشناسان سازمان ملل هشدار داده‌اند که نابودی آموزش، پیامدی بلندمدت دارد؛ جامعه‌ای که دانشگاهش ویران شود، تنها ساختمان از دست نمی‌دهد، بلکه آینده علمی، فرهنگی و حتی توان بازسازی خود را نیز از دست می‌دهد.