گزارش|

«گلوگاه دیجیتال هرمز»؛ چگونه تنگه‌ای نفتی به قلب تپنده بیت‌کوین، هوش مصنوعی و اقتصاد سایبری جهان تبدیل شد؟

سال‌ها جهان، تنگه هرمز را فقط با نفت و نفتکش‌ها می‌شناخت؛ اما امروز این گذرگاه باریک آبی به یکی از حساس‌ترین نقاط اقتصاد دیجیتال جهان تبدیل شده است. از برق و سوخت مورد نیاز مزارع استخراج بیت‌کوین گرفته تا دیتاسنترهای هوش مصنوعی، کابل‌های اینترنت بین‌قاره‌ای و زیرساخت‌های ابری غول‌های فناوری، همگی به ثبات خلیج فارس و امنیت هرمز وابسته‌اند.

کد خبر: ۱۴۰۷۷۱۱

پنجشنبه - ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ / June 04, 2026

به گزارش خبرنگار دانشگاه و فناوری خبرگزاری دانشجو، در قرن بیستم، تنگه هرمز نماد قدرت انرژی بود؛ شاهراهی که بخش مهمی از نفت جهان از آن عبور می‌کرد و هرگونه بحران در آن، بازار‌های جهانی را دچار شوک می‌کرد. اما در میانه دهه ۲۰۲۰، این تنگه وارد مرحله‌ای تازه از اهمیت ژئوپلیتیکی شده است؛ مرحله‌ای که می‌توان آن را «عصر گلوگاه دیجیتال» نامید.

امروز دیگر اقتصاد جهانی فقط به نفت خام وابسته نیست، بلکه به «داده»، «ابر»، «برق» و «پردازش» نیز وابسته است؛ و بخش مهمی از این زنجیره جدید، به خلیج فارس و تنگه هرمز گره خورده است.

گزارش‌های تحلیلی جدید نشان می‌دهد که بسیاری از زیرساخت‌های مورد نیاز اقتصاد دیجیتال ــ از مراکز داده ابری گرفته تا کابل‌های زیردریایی اینترنت و نیروگاه‌های تأمین برق دیتاسنتر‌ها ــ در منطقه‌ای متمرکز شده‌اند که امنیت آن مستقیماً با تنگه هرمز پیوند خورده است.

هرمز؛ از نفت به داده

تنگه هرمز هنوز هم مهم‌ترین شاهراه انتقال انرژی جهان محسوب می‌شود و حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند. اما اهمیت تازه آن در این است که اقتصاد دیجیتال نیز بدون انرژی ارزان و پایدار قادر به ادامه حیات نیست.

استخراج بیت‌کوین، پردازش بلاک‌چین، آموزش مدل‌های هوش مصنوعی و فعالیت مراکز داده عظیم، همگی به برق عظیم و پایدار نیاز دارند. گزارش‌های علمی نشان می‌دهد مصرف برق شبکه بیت‌کوین در مقاطعی با مصرف برق برخی کشور‌ها برابری می‌کند.

در چنین شرایطی، خلیج فارس به دلیل دسترسی به نفت، گاز و LNG ارزان، به یکی از مناطق جذاب برای توسعه دیتاسنتر‌ها و مزارع استخراج رمزارز تبدیل شده است. تحلیل مؤسسه Roland Berger تأکید می‌کند که کشور‌های خاورمیانه در حال تبدیل شدن به هاب‌های جدید ماینینگ و زیرساخت بلاک‌چین هستند.

«Hormuz Digital Chokepoint»؛ مفهومی که غرب را نگران کرده است

در سال‌های اخیر، برخی تحلیلگران غربی از اصطلاح «Hormuz Digital Chokepoint» یا «گلوگاه دیجیتال هرمز» استفاده کرده‌اند؛ مفهومی که نشان می‌دهد این منطقه دیگر فقط اهرم انرژی نیست، بلکه به شاهراه اینترنت، اقتصاد ابری و حتی امنیت سایبری جهان تبدیل شده است.

کابل‌های عظیم فیبر نوری که اروپا، آسیا و آفریقا را به هم متصل می‌کنند، از نزدیکی خلیج فارس عبور می‌کنند و انتقال داده‌های ابری، تراکنش‌های مالی و ارتباطات جهانی به آنها وابسته است.

این یعنی هرگونه تنش یا اختلال در هرمز، فقط قیمت نفت را بالا نمی‌برد؛ بلکه می‌تواند: هزینه استخراج بیت‌کوین را افزایش دهد، سرعت و پایداری اینترنت را مختل کند، دیتاسنتر‌های AI را تحت فشار قرار دهد، و بازار‌های مالی دیجیتال را دچار بحران کند.

بیت‌کوین؛ فرزند انرژی

برخلاف تصور عمومی، ارز‌های دیجیتال کاملاً «مجازی» نیستند. بیت‌کوین در عمل یک صنعت انرژی‌محور است؛ صنعتی که حیات آن به برق، سوخت، تراشه و سیستم‌های خنک‌کننده وابسته است.

افزایش تنش در تنگه هرمز معمولاً باعث جهش قیمت نفت و گاز می‌شود و این مسئله مستقیماً روی هزینه برق اثر می‌گذارد. تحلیل TheStreet نشان می‌دهد که بازار رمزارز‌ها نسبت به بحران‌های انرژی در خلیج فارس بسیار حساس شده‌اند.

به همین دلیل، برخی کارشناسان معتقدند آینده بیت‌کوین و رمزارز‌ها بیش از آنکه فقط به سیاست‌های بانکی وابسته باشد، به ژئوپلیتیک انرژی و امنیت گلوگاه‌هایی مانند هرمز وابسته خواهد بود.

آینده؛ جنگ بر سر انرژی دیجیتال

اکنون جهان وارد مرحله‌ای شده که رقابت قدرت‌ها فقط بر سر نفت یا تسلیحات نیست؛ بلکه بر سر «کنترل زیرساخت‌های دیجیتال» است.

هرمز در این معادله، نقطه تلاقی چهار مؤلفه حیاتی جهان مدرن است: انرژی، اینترنت، هوش مصنوعی، و اقتصاد رمزارزی.

به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند تنگه هرمز در آینده نه فقط یک گذرگاه دریایی، بلکه یکی از مهم‌ترین مراکز تعیین‌کننده توازن قدرت دیجیتال جهان خواهد بود؛ جایی که امنیت آن می‌تواند روی قیمت بیت‌کوین، عملکرد هوش مصنوعی و حتی ثبات اقتصاد سایبری جهانی اثر بگذارد.