گزارش|

عبور «هوش مصنوعی» از هرمز؛ تنگه‌ای که به شاهرگ پنهان اقتصاد دیجیتال جهان تبدیل شد

سال‌ها تنگه هرمز را فقط با نفت و انرژی می‌شناختند؛ اما اکنون با گسترش هوش مصنوعی، رایانش ابری و اقتصاد داده، این گذرگاه راهبردی به یکی از حیاتی‌ترین نقاط زیرساخت دیجیتال جهان تبدیل شده است.

کد خبر: ۱۴۰۷۷۱۴

دوشنبه - ۰۴ خرداد ۱۴۰۵ / May 25, 2026

به گزارش خبرنگار دانشگاه و فناوری خبرگزاری دانشجو، از کابل‌های عظیم اینترنتی و دیتاسنترهای غول‌های فناوری گرفته تا تأمین انرژی مراکز پردازش AI، همه‌چیز به ثبات خلیج فارس و امنیت هرمز گره خورده؛ واقعیتی که بحران اخیر اختلال در مراکز داده آمازون در امارات و بحرین بار دیگر آن را آشکار کرد.

در جهان امروز، جنگ‌ها دیگر فقط بر سر خاک، نفت یا مسیرهای تجاری نیست؛ بلکه زیرساخت‌های داده، مراکز پردازش ابری و شبکه‌های هوش مصنوعی به بخشی از مهم‌ترین دارایی‌های ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده‌اند. در این میان، تنگه هرمز آرام‌آرام از یک شاهراه انرژی به یک «ابرگذرگاه دیجیتال» تبدیل شده است؛ مسیری که آینده اقتصاد داده و هوش مصنوعی جهان به آن وابسته شده است.

گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد بخش مهمی از زیرساخت ارتباطی و پردازش ابری منطقه خلیج فارس در سال‌های اخیر به سرعت توسعه یافته است. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با سرمایه‌گذاری‌های میلیارد دلاری تلاش کرده‌اند خود را به قطب جدید هوش مصنوعی، دیتاسنتر و خدمات ابری تبدیل کنند. حضور غول‌هایی مانند Amazon، Microsoft، Google و Oracle در منطقه نشان می‌دهد خلیج فارس دیگر فقط بازار نفت نیست، بلکه به بخشی از معماری آینده اینترنت و AI جهان تبدیل شده است.

اما بحران اخیر اختلال در زیرساخت‌های ابری AWS در امارات و بحرین نشان داد که این معماری دیجیتال تا چه اندازه به امنیت تنگه هرمز وابسته است. گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های غربی تأکید می‌کند که آسیب به مراکز داده و اختلال در شبکه‌های ابری، فقط یک بحران فناوری نبود؛ بلکه نشانه‌ای از واکنش‌پذیر بودن زنجیره جهانی اقتصاد دیجیتال در برابر تنش‌های ژئوپلیتیکی منطقه بود.

کارشناسان فناوری معتقدند هوش مصنوعی بدون سه مؤلفه حیاتی امکان رشد ندارد: انرژی عظیم و پایدار، انتقال پرسرعت داده، مراکز پردازش فوق‌سنگین، هر سه مؤلفه به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم با خلیج فارس و تنگه هرمز پیوند خورده‌اند.

از یک سو، دیتاسنترهای AI به برق عظیم نیاز دارند و بخش بزرگی از انرژی جهان همچنان از منطقه خلیج فارس تأمین می‌شود. از سوی دیگر، بخش مهمی از کابل‌های فیبر نوری زیردریایی که آسیا، اروپا و آفریقا را به یکدیگر متصل می‌کنند، از مسیرهای نزدیک به هرمز عبور می‌کنند. این کابل‌ها ستون فقرات اینترنت جهانی و خدمات ابری هستند؛ زیرساختی که بدون آن آموزش مدل‌های هوش مصنوعی، انتقال داده‌های کلان و پردازش ابری تقریباً غیرممکن خواهد بود.

تحلیلگران غربی اکنون از اصطلاح «چوک‌پوینت دیجیتال» برای توصیف هرمز استفاده می‌کنند؛ یعنی نقطه‌ای که اختلال در آن می‌تواند هم‌زمان بازار انرژی، اینترنت جهانی و اقتصاد AI را دچار بحران کند. در واقع همان‌طور که بسته شدن هرمز می‌تواند قیمت نفت را منفجر کند، ناامنی در این منطقه نیز می‌تواند خدمات ابری، بازارهای مالی دیجیتال، پلتفرم‌های AI و حتی عملکرد شرکت‌های بزرگ فناوری را مختل سازد.

گزارش‌های تحلیلی همچنین نشان می‌دهد که غول‌های فناوری آمریکایی به‌دلیل رشد سریع بازار هوش مصنوعی، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی خلیج فارس انجام داده‌اند. دلیل این موضوع تنها دسترسی به سرمایه‌های نفتی نیست؛ بلکه موقعیت جغرافیایی منطقه برای اتصال سه قاره و همچنین دسترسی به انرژی ارزان، آن را به مکانی ایده‌آل برای ساخت ابرمراکز داده تبدیل کرده است.

بحران اخیر همچنین یک پیام مهم برای جهان داشت: عصر جدید رقابت‌های ژئوپلیتیکی دیگر فقط در میدان نظامی یا انرژی تعریف نمی‌شود؛ بلکه مراکز داده، کابل‌های اینترنتی و زیرساخت‌های هوش مصنوعی نیز به اهداف راهبردی تبدیل شده‌اند.

در این میان، جایگاه ایران و اشراف ژئوپلیتیکی آن بر تنگه هرمز بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کند. اگر در قرن بیستم گفته می‌شد «هرکس انرژی را کنترل کند، اقتصاد جهان را کنترل می‌کند»، اکنون بسیاری از تحلیلگران معتقدند کنترل مسیرهای داده، زیرساخت ابری و گلوگاه‌های دیجیتال، بخشی از قدرت راهبردی قرن بیست‌ویکم خواهد بود؛ و تنگه هرمز دقیقاً در مرکز این معادله قرار گرفته است.