در هشتمین جشنواره پروژه های ملی دانش آموزی فرهیختگان جوان:

رنجبر: نخبگی نه در سرعت حل مسائل، بلکه در هنر حل بحران‌هاست/ مدارس باید روحیه پرسشگری و تحلیل در بچه ها را تقویت کنند

رنجبر تاکید کرد: نخبه واقعی کسی است که در مواجهه با چالش‌ها، مشکلات در مسیر کار و تحصیل خود، بتواند راهکار مناسب را بیابد و آن گره را باز کند؛ مهارت حل مسئله در بحران‌هاست که جوهر اصلی نخبگی را شکل می‌دهد.

کد خبر: ۱۴۰۸۳۲۹

دوشنبه - ۰۴ خرداد ۱۴۰۵ / May 25, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در مراسم هشتمین جشنواره پروژه های ملی دانش آموزی فرهیختگان جوان با ادای سلام، ادب و احترام به پیشگاه حضرت ولی‌عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و با آرزوی سلامتی و طول عمر با عزت برای مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی خامنه ای، گفت: خدمت تمام دانش آموزان عزیز عرض سلام و ادب و احترام دارم. شما دانش آموزان سرمایه های گرانقدر و آینده سازان نظام جمهوری اسلامی ایران هستید.

رنجبر با تاکید بر اینکه صرف داشتن هوش و استعداد برای موفقیت دانش‌آموزان در جایگاه فعلی کافی نیست، اظهار داشت: اینکه یک دانش‌آموز صرفاً به عنوان فردی باهوش شناخته شود، کفایت نمی‌کند؛ بلکه مسئله‌ حیاتی و اساسی، بلد بودن، توانستن و آگاهی از مسیر و چگونگی رشد و تعالی است.

وی ادامه داد: دانستن فرمول رشد، فراتر و مهم‌تر از موقعیت فعلی فرد است. یک دانش‌آموز باید بیاموزد که چگونه اشتباهات خود را اصلاح کند، از خطاها درس بگیرد و مجددا با انگیزه‌ای مضاعف به مسیر خود ادامه دهد؛ این روحیه و رویکرد است که در این مسیر اهمیت بنیادین دارد.

رنجبر با استناد به آیات قرآن کریم تصریح کرد: قرآن کریم می‌فرماید «"وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى"»، در واقع برای انسان هیچ دستاوردی جز حاصل تلاش، پشتکار و کوشش خود او وجود ندارد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود بر لزوم دوری از راهکارهای تئوریک و غیرعملی تاکید کرد و گفت: یکی از مسائل حیاتی که باید توجه ویژه‌ای به آن معطوف کنیم، پرهیز از نسخه‌های شعاری است. امروز جامعه‌ی ما بیش از هر چیز به راهکارهای عملیاتی نیاز دارد؛ از این رو، توصیه‌ها، نکات و مباحث مطرح‌شده باید به گونه‌ای ملموس و کاربردی باشند که دانش‌آموز بتواند به‌محض خروج از این سالن، آن‌ها را در زندگی تحصیلی خود پیاده‌سازی و اجرا کند.

رنجبر افزود: در این مسیر، خانواده‌ها باید حمایت‌های اصولی و درستی را ارائه دهند و جایگزین فشار و مقایسه کنند و مدرسه نیز بستر و مسیر حرکت را برای دانش‌آموز هموار سازد.

وی استعداد انسان‌ها را در تمامی سنین به یک «بذر» تشبیه کرد و اظهار داشت: استعداد افراد، از کودکی تا بزرگسالی، دقیقاً مانند یک بذر است؛ بذری که اگر در خاک مرغوب قرار نگیرد و از آب درست، نور کافی و مراقبت‌های لازم بهره‌مند نشود، هرگز امکان رشد و بالندگی نخواهد یافت.

رنجبر ادامه داد: در واقع، محیط مناسب همان خاک حاصلخیزی است که بذر استعداد در آن کاشته می‌شود. برای یک دانش‌آموز یا فرزند، کانون گرم و مناسب خانوادگی حکم همان خاک مطلوب را دارد و انگیزه و امکاناتی که در اختیار او قرار می‌گیرد، نقش نور و آبِ مسبب رشد را ایفا می‌کنند؛ بنابراین، تمامی این عوامل محیطی در کنار هم زمینه‌ساز شکوفایی نهایی خواهند بود.

وی با ارائه‌ تعریفی نو از مفهوم نخبگی تصریح کرد: نخبه صرفا کسی نیست که یک مسئله را با سرعت بالا حل کند، یا به عنوان مثال، توانایی این را داشته باشد که اعداد دشوار و پیچیده را سریعا از حفظ بازگو کند؛ این‌ها تعریف جامع و دقیقی از نخبگی نیست. بلکه نخبه واقعی کسی است که در مواجهه با چالش‌ها، مشکلات و گره‌های ناگهانی در مسیر کار و تحصیل خود، بتواند راهکار مناسب را بیابد و آن گره را باز کند؛ مهارت حل مسئله در بحران‌هاست که جوهر اصلی نخبگی را شکل می‌دهد.

رنجبر در تکمیل تعریف ویژگی‌های یک فرد نخبه خاطرنشان کرد: در واقع، نخبگی به معنای برخورداری از یک‌سری مهارت‌های کلیدی و بنیادین است که فرد را در مسیر حرکت متمایز می‌سازد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه‌ بر اهمیت مهارت پرسشگری و تاب‌آوری تأکید کرد و گفت: همواره باید آموخت که سوالات درستی مطرح کرد؛ چرا که پرسشگری علمی و توانایی طرح درست یک مسئله، خود به منزله‌ نیمی از علم و دانایی است. علاوه بر این، باید تمرین‌های اصولی، درست و هدفمند انجام داد و در صورت مواجهه با شکست، هرگز ناامید و خسته نشد، بلکه از همان شکست‌ها، نقشه‌ای برای مسیر موفقیت آینده ترسیم کرد.

وی با اشاره به تجربیات دانشگاهی و فضای پژوهشی افزود: بنده به واسطه رشته تخصصی‌ام در حوزه بیوفیزیک و نانوبیوتکنولوژی، بارها این امر را در میان دانشجویانم مشاهده کرده‌ام. آن‌ها در محیط آزمایشگاه تلاش‌های مستمری دارند و ممکن است برای رسیدن به یک نتیجه، ده‌ها بار یک آزمایش را تکرار کنند و بارها با شکست و عدم پیشرفت کار مواجه شوند، اما دست از تلاش برنمی‌دارند.

رنجبر تصریح کرد: حقیقت نخبگی دقیقا در همین نقطه آشکار می‌شود؛ اینکه فرد در زمان مواجهه با موانع و چالش‌ها، از شکست ناامید نشود، بلکه با نگاهی تحلیل‌گر، گره و اشکال کار را ریشه‌یابی کرده و توانایی برطرف کردن آن را داشته باشد. بر همین اساس، خطاب به شما دانش‌آموزان عزیز می‌گویم که شما همگی نخبه، بااستعداد و صاحبان استعدادهای برتر هستید، اما قرار نیست که شما در تمام لحظات و همواره در ایده‌آل‌ترین حالت ممکن و عالی باشید؛ بلکه مسیر درست و اصولی این است که به‌صورت مستمر، هر هفته، هر دو هفته یا هر ماه، یک پله به سمت جلو حرکت کرده و رشد تدریجی اما پایداری را تجربه کنید.

وی با تاکید بر لزوم اصلاح دیدگاه خانواده‌ها نسبت به ارزیابی تحصیلی فرزندانشان بیان کرد: والدین باید به این درک برسند که فرزندان آن‌ها بی‌نقص نیستند و هدف این است که در حل مسائل توانمند باشند. متأسفانه در حال حاضر برخی از والدین مدام بر روی گرفتن نمره کامل تمرکز می‌کنند؛ در حالی که معیار اصلی نباید صرفاً کسب نمره بیست باشد، بلکه باید از فرزند پرسید که آیا مطلب را به‌درستی یاد گرفته و مفاهیم را عمیقا فهمیده است یا خیر. بسیاری از خانواده‌ها انتظارات کمال‌گرایانه‌ای دارند، به طوری که حتی یک اشتباه کوچک را هم از فرزند خود برنمی‌تابند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی خطاب به مدارس سما تأکید کرد و گفت: اگر خواهان شکوفایی هرچه بیشتر این نخبگان و استعدادهای برتر هستید، باید محیط مدرسه را از محلی برای حفظ کردن مطالب، به یک کارگاه پویا برای فکر کردن ارتقا دهید.

مدارس موظفند شرایطی را فراهم کنند روحیه پرسشگری و تحلیل در بچه ها تقویت شود

رنجبر افزود: دانش‌آموزان باید تفکر مهارتی را بیاموزند؛ بنابراین مدارس موظفند شرایطی را فراهم کنند که بچه‌ها به فکر کردن وادار شوند و روحیه پرسشگری و تحلیل در آن‌ها تقویت شود.

وی اظهار داشت: امروز همه ما، اعم از والدین و مسئولان مدارس، باید دست به دست هم دهیم و فضایی را ایجاد کنیم که مواجهه با بن‌بست‌ها و چالش‌های ذهنی، برای دانش‌آموز به معنای نقطه آغازین پیشرفت تلقی شود؛ به طوری که دانش‌آموز با خود بگوید اگر در مسأله‌ای گیر کرده‌ام، دقیقاً همین‌جا همان نقطه‌ای است که مایه رشد و تعالی من خواهد شد.

رنجبر ادامه داد: دلیل این امر واضح است؛ چرا که دانش آموز برای رفع آن مانع مجبور به تفکر، تحلیل و یافتن راه‌حل می‌شود و این همان مسیر درست یادگیری است. به عنوان نمونه، اگر به روندهای نوین آموزشی در سطح بین‌المللی نگاه کنیم، در می‌یابیم که نظام‌های پیشرو دنیا دیگر تا این حد به نمره اصالت نمی‌دهند، بلکه از معیارهای سنتی عبور کرده و روی آوردن به اثرگذاری و سنجش میزان کارآمدی دانش‌آموز را ملاک قرار داده‌اند.

وی در تبیین ابعاد مختلف مهارت پرسشگری و مسئله‌محوری تصریح کرد: وقتی از پرسشگری سخن می‌گوییم، مقصود اصلی ما توانایی "سؤال‌سازی" است. هر دانش‌آموزی در مواجهه با هر مسئله‌ای که پیش رو دارد، در مرحله اول باید با دقت فراوان بررسی کند که ماهیت دقیق آن مسئله چیست و ابتدا موضوع را برای خود کاملاً شفاف و روشن سازد.

رنجبر در ادامه افزود: در گام بعدی برای حل مسئله، دانش‌آموز باید ارزیابی کند که داده‌ها و دانسته‌های او چیست و در مقابل، چه ابعادی از موضوع برایش مبهم است؛ یعنی صراحتاً مشخص کند که در این زمینه چه چیزهایی را نمی‌داند و اکنون باید برای یادگیری آن‌ها اقدام کند. پس از آن، باید به سراغ فرضیه‌سازی برود و بسنجد که با اضافه کردن یک فرض جدید، چه تغییر و اتفاقی رخ خواهد داد و در نهایت، با طراحی مکانیسم‌های راستی‌آزمایی، مشخص کند که از چه طریقی می‌تواند صحت و درستی پاسخ خود را محک بزند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تاکید کرد: یک دانش‌آموز نخبه باید در مسیر فعالیت‌های خود، "تمرین قهرمانانه" را پیشه کند. فرآیند این تمرین باید به گونه‌ای طراحی شود که فرد در حرکت به سمت مسیر رشد و تعالی، دچار خستگی مفرط و فرسودگی نشود. یعنی در درس خواندن سه گام پیش بینی، مواجهه و تلاش متمرکز و تحلیل خطا را داشته باشد.

وی در ادامه افزود: تحقق این امر منوط به داشتن تمرین‌های کاملا هدفمند و اصولی است؛ مهارت‌ها و مواردی از این دست، از جمله الزامات کلیدی هستند که حتماً باید در سطح مدارس به دانش‌آموزان آموزش داده شوند تا بازدهی آن‌ها به حداکثر برسد.

رنجبر در ادامه‌ تشریح وظایف خانواده‌ها، به بازتعریف نقش کلیدی والدین پرداخت و تصریح کرد: والدین عزیز ما باید بدانند که نقش اصلی آن‌ها در قبال فرزندان، نقش یک "مربی" است و نه یک "مراقب"؛ شما نباید صرفاً مراقب فرزند خود باشید، بلکه باید مربی او باشید.

وی در تبیین تفاوت این دو رویکرد افزود: یک مراقب، دائما نگران و مضطرب نمره است، در حالی که یک مربی، دغدغه‌ اصلی‌اش یادگیری فرزند است و مدام ارزیابی می‌کند که آیا او مطلب را یاد گرفته است یا خیر. زمانی که دانش‌آموز نمره‌ نامطلوبی کسب می‌کند، نگاه مراقب صرفا معطوف به بازخواست و چراهاست؛ اما یک مربی با نگاهی تحلیل‌گر می‌پرسد که در کجای این مسیر به مشکل خورده ایم و چگونه باید دوباره و با قدرت شروع کنیم؛ بنابراین، خانواده‌ها باید حتما نقش هدایت‌گری و مربی‌گری را برای فرزندان خود ایفا کنند.

رنجبر در بخش دیگری از سخنان خود با ورود به موضوع فناوری‌های نوین، به تبیین جایگاه هوش مصنوعی در آموزش پرداخت و اظهار داشت: امروزه فناوری هوش مصنوعی به یک مسئله بسیار حیاتی و کلیدی تبدیل شده است و مدارس ما موظفند به دانش‌آموزان آموزش دهند که چگونه از این ابزار استفاده کنند. هوش مصنوعی اصلاً پدیده نادرستی نیست، ولی ما باید نحوه استفاده صحیح از آن را یاد بگیریم. هوش مصنوعی برای فکر کردن است و نه فکر نکردن.

وی افزود: نوع سوال کردن شما از هوش مصنوعی بسیار مهم است؛ نباید به او بگویید "بیا این مسئله را برای من حل کن"، بلکه باید یاد بگیرید چطور از آن به عنوان یک دستیار بسیار خوب و هوشمند در مسیر یادگیری کمک بگیرید.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه خطاب به والدین گفت: شما باید برای فرزندانتان نقش یک "باغبان" را ایفا کنید. یک باغبان فرآیند رشد را مدیریت و محیط را برای شکوفایی گل‌ها آماده می‌سازد؛ دقیقاً همان مواردی که پیش‌تر به آن‌ها اشاره کردیم.

وی در تشریح این نقش کلیدی افزود: والدین باید با آماده‌سازی محیط خانه، تزریق انگیزه و فراهم کردن منابع لازم اعم از کتاب، اینترنت و دیگر ابزارهای آموزشی، بستر را به گونه‌ای مهیا کنند که این استعدادها بتوانند در سایه مراقبت اصولی رشد کرده و اصطلاحاً به مقام نخبگی دست یابند؛ امری که قطعاً شما خانواده‌های محترم تا به امروز به خوبی آن را اجرایی کرده‌اید.

رنجبر با نگاهی به مفاهیم والای اسلامی، به تبیین رسالت الهی و اجتماعی نخبگان پرداخت و تصریح کرد: خداوند را شاکریم که فرزندان گرانقدر شما امروز در زمره نخبگان قرار دارند؛ اما باید توجه داشت که در فرهنگ دینی ما، نخبه صرفا به کسی که درسش خوب است، اطلاق نمی‌شود. قرآن کریم در آیه‌ای ارزشمند می‌فرماید: "إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً"؛ بر همین اساس، ما باید تمام تلاش خود را به کار بندیم تا هر کدام از این دانش‌آموزان عزیز، مظهر این جانشینی الهی و یک "خلیفه" روی زمین باشند.

وی اضافه کرد: برخورداری از استعداد علمی، تنها یک نعمت ساده نیست، بلکه یک مسئولیت سنگین و بزرگ است. نخبه واقعی کسی است که به این درک و آگاهی عمیق برسد که خداوند متعال به او نعمت و توانایی ویژه‌ای بخشیده است و او باید از این توانمندی برای گره‌گشایی و حل مشکلات مردمش استفاده کند؛ رویکردی که باید از همین دوران دانش‌آموزی آغاز شود و ان‌شاءالله تا سطوح عالی و آینده‌ پیش روی آن‌ها تداوم یابد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: ما در حال حاضر نیاز بسیار شدیدی به ورود نخبگان به عرصه‌های مختلف علوم انسانی داریم؛ از این رو مشتاقیم که شما عزیزان به عنوان دانشجویان نخبه آینده، به رشته‌های حیاتی این حوزه نظیر اقتصاد، حقوق و حقوق بین‌الملل ورود کنید. در نهایت، امیدوارم که ان‌شاءالله حتما در تمامی این زمینه‌ها موفق و سربلند باشید.