یاداشت دانشجویی|

عراق در بن‌بست هرمز چه میکند؟

عراق سال‌هاست برای بنزین به واردات وابسته است؛ پالایشگاه‌های داخلی با حداکثر ظرفیت ۱.۳ میلیون بشکه کار می‌کنند، اما پاسخگوی نیاز نیستند.

کد خبر: ۱۴۰۸۴۳۱

سه‌شنبه - ۰۵ خرداد ۱۴۰۵ / May 26, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو_ محمدرضا شریفات تحلیلگر غرب آسیا و مقاومت عراق؛  دومین تولیدکننده بزرگ اوپک، این روزها بدترین بحران نفتی ۲۰ سال اخیر خود را تجربه می‌کند. از ۲۸ فوریه که تنگه هرمز بسته شد، صادرات نفت این کشور از مسیر جنوب عملاً متوقف گردید. بیش از دو ماه از آن روز می‌گذرد و هنوز خبری از بازگشایی نیست.

تولید نفت عراق از ۴.۳ میلیون بشکه در روز به حدود ۱.۳ میلیون بشکه سقوط کرده است—افت ۷۰ درصدی. شرکت نفت بصره تولیدش را از ۳.۳ میلیون به ۹۰۰ هزار بشکه رسانده و میادین عظیمی مثل رومیله و قرنه غربی-۲ تعطیل شده‌اند. مشکل فقط تولید نیست؛ مخازن ذخیره‌سازی از همان روزهای اول پر شد. گزارش‌های میدانی حاکی است که عراق تنها چند روز گنجایش داشت و الان دیگر جایی برای ریختن نفت جدید وجود ندارد.

واقعیت تلخ‌تر این است که عراق با ۱۴۵ میلیارد بشکه ذخیره، الان نفت دارد اما نمی‌تواند بفروشد. مشتریان قدیمی مثل آمریکا، هند، چین، کره جنوبی و اروپا هم منتظرند. عراق تخفیف ۳۳.۴۰ دلاری برای نفت «بصره متوسط» گذاشته، اما شرط گذاشته که خریدار خودش باید نفتکش بفرستد و ریسک عبور از تنگه هرمز را بپذیرد. تا امروز، هیچ شرکت خارجی این ریسک را نپذیرفته است.

عراق سال‌هاست برای بنزین به واردات وابسته است. پالایشگاه‌های داخلی با حداکثر ظرفیت ۱.۳ میلیون بشکه کار می‌کنند، اما پاسخگوی نیاز نیستند. حالا که تنگه بسته، نفتکش‌های حامل بنزین وارداتی هم نمی‌توانند به بنادر برسند. صف‌های طولانی جلوی پمپ بنزین‌ها در بغداد و بصره به یک تصویر عادی تبدیل شده است.

عراق برای دور زدن این بحران، چهار استراتژی اصلی را دنبال می‌کند:

اول: بارگیری نفتکش در بنادر عراق با اجازه ایران برای عبور. این روش از همان ابتدا مطرح بود، اما ایران اعلام کرده به هر کشتی که قصد عبور داشته باشد شلیک می‌کند. عملاً هیچ نفتکشی جرات نمی‌کند. حجم صادراتی که از این طریق انجام شده، تقریباً صفر و یا ناچیز است.

دوم: مسیر زمینی به سوریه (بندر بانیاس). عراق از اواخر مارس صادرات نفت از طریق سوریه را به صورت زمینی با تانکر آغاز کرد. روزانه بین ۵۰۰ تا ۷۰۰ تانکر با ظرفیت ۳۰ تُن از مرز الولید عبور می‌کنند. در ۲ مه، نخستین کاروان ۷۰ تانکری هم از مرز ربیعه-یاروبیه وارد خاک سوریه شد—برای نخستین بار در ۱۴ سال گذشته. ربیعه مرز راهبردی جدیدی است که ماه گذشته بازگشایی شد. مقامات عراقی می‌گویند این مرز می‌تواند در آینده نزدیک بیش از ۱۰۰۰ کامیون در روز را پوشش دهد—مرزی که سال‌ها به دلیل جنگ داخلی و حضور داعش بسته بود، حالا روز به روز حجم تردد در آن بیشتر می‌شود. وزیر نفت عراق تأکید کرده دو خط لوله این مسیر با هم ظرفیت ۶۵۰ هزار بشکه در روز دارند. نفت ابتدا به پالایشگاه بانیاس می‌رود و از آنجا از طریق دریا به مشتریان اروپایی و منطقه ارسال می‌شود.

سوم: مسیر زمینی به اردن (بندر عقبه). عراق از سال‌ها پیش به صورت قراردادی و با تخفیف ۱۶ دلاری به ازای هر بشکه، نفت را با تانکر به اردن صادر می‌کند. ناوگان حمل عراقی و اردنی به طور مساوی بین دو کشور تقسیم شده و صدها شغل ایجاد کرده است. در این ایام بحران، بغداد و عمان توافق جدیدی برای افزایش حجم صادرات زمینی امضا کرده‌اند و تردد تانکرها در مسیر عقبه روز به روز بیشتر شده است. هرچند رقم صادرات زمینی در مقابل نیاز عراق ناچیز است، اما همین مقدار هم برای حفظ حداقلی از جریان درآمدی، حیاتی است.

چهارم: خط لوله کرکوک–جیهان (ترکیه). این خط لوله که در دهه ۱۹۷۰ ساخته شده، از سپتامبر ۲۰۲۵ دوباره فعال شده. ظرفیت اسمی آن ۱.۶ میلیون بشکه در روز است، اما هم‌اکنون تنها با یک‌چهارم توان خود کار می‌کند. طبق آخرین گزارش‌ها، عراق روزانه حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار بشکه از این مسیر صادر می‌کند. اختلاف بغداد و اربیل بر سر درآمدهای نفتی، مانع اصلی افزایش ظرفیت این خط لوله است.

پروژه‌های آتی (برای آینده، نه امروز):

- خط لوله بصره–حدیثه: یک خط لوله ۷۰۰ کیلومتری با ظرفیت ۲.۵ میلیون بشکه در روز. وزارت نفت عراق اول ماه مه اعلام کرد اجرای آن شروع شده. قرار است نفت را به سه مسیر سوریه (بانیاس)، ترکیه (جیهان) و اردن (عقبه) برساند.

- خط لوله عربستان (ینبع): یک سراب قدیمی. بعد از حمله عراق به کویت در ۱۹۹۰ بسته شده. عربستان بر حق استفاده از بخش خاک خود برای نفت خودش اصرار دارد، لوله‌ها فرسوده و توافق دوجانبه سه دهه پیش لغو شده. احیای آن سال‌ها طول می‌کشد.

جمع‌بندی: عراق امروز با ۱۴۵ میلیارد بشکه نفت زیر پای خود، عملاً از بازار جهانی حذف شده است. بیش از دو ماه از بسته شدن تنگه هرمز می‌گذرد و هیچ راه حل عملی و فوری برای جایگزینی وجود ندارد. خط لوله ترکیه با حداکثر ۳۰۰ هزار بشکه در روز کار می‌کند—در برابر ۳.۵ میلیون صادرات پیشین عراق، بسیار ناچیز. مسیرهای زمینی به سوریه و اردن روز به روز در حال افزایش هستند، اما هزینه ‌بر و کم‌حجم‌اند. پروژه‌های بزرگ مثل بصره–حدیثه و ینبع سال‌ها طول می‌کشند. عراق دارد با بحران بنزین داخلی هم دست و پنجه نرم می‌کند و هر روز که می‌گذرد، شکاف مالی دولت عمیق‌تر می‌شود.

انتشار یادداشت‌ها به معنای تأیید تمامی محتوای آن توسط «خبرگزاری دانشجو» نیست و صرفاً منعکس کننده نظرات گروه‌ها و فعالین دانشجویی است*