اعمال شب و روز عيد قربان

روز عید سعید قربان یکی از اعیاد بزرگ مسلمانان جهان است و جزء چهار شب با برکتی می باشد که شب زنده داری در آن ها مستحب است، اهل بیت نماز عید قربان را از واجبات معرفی کرده اند.

کد خبر: ۱۴۰۸۶۶۴

سه‌شنبه - ۰۵ خرداد ۱۴۰۵ / May 26, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، عید قربان، شب دهم ماه ذی الحجه است و از چهار شب با برکتی است که شب زنده داری در آنها مستحب است و درهای آسمان در آن زمان گشوده می شود. روز عید قربان مانند عید فطر یکی از اعیاد بزرگ مسلمانان است و در روایات به آن «یوم النحر» و «یوم الاضحی» گفته می شود. عید قربان نزد اهل بیت (ع) به اندازه ای اهمیت دارد که نماز آن را از واجبات معرفی کردند و فرمودند:«صَْلاةُ الْعِیْدِینِ فَریضَةٌ؛ نماز عید فطر و قربان واجب است.» (استبصار، ج 1، ص 443) اما فقها این نماز در عصر غیبت را به استناد روایت امام باقر(ع) که فرمود «لَا صَلَاةَ یَوْمَ الْفِطْرِ وَ الْأَضْحَی إِلَّا مَعَ إِمَام؛ نماز دو عید باید همراه با امام باشد»، واجب نمی دانند.

امام صادق(ع) در روایتی از پدرانش چنین نقل فرمودند:«امام علی(ع) دوست داشت چهار شب از سال، خود را فارغ نماید؛ شب اول رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان» به نظر می رسد که منظور از فراغت، فراغت برای عبادت در آن با زنده نگهداشتن آن باشد ( المراقبات، دارالاعتصام، ص371)

اعمال شب عید قربان

1- احیاء و شب زنده داری
2- زیارت حضرت سید الشهداء (ع)
3- خواندن دعای :
یا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَے الْبَرِیةِ یا بَاسِطَ الْیدَینِ بِالْعَطِیةِ یا صَاحِبَ الْمَوَاهِبِ السَّنِیةِ صَلِّ عَلَے مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ خَیرِ الْوَرَے سَجِیةً وَ اغْفِرْ لَنَا یا ذَا الْعُلَے فِے هَذِهِ الْعَشِیةِ. ای کسی که جود و بخشش توبه آفریدگان همیشگے است! ای آنکه دو دست سخاوت خود را براے عطا گشودهای! ای صاحب عطاهاے گرانبها! بر محمّد و خاندان او، نیکوخوترےن مردمان درود فرصت، و ما را اے خداے بلندمرتبه در چنین شبے بیامرز.
این دعا در شب جمعه هم وارد شده است.

اعمال روز عید قربان

غسل

در این روز سنّت مؤكّد است، تا آن جا كه بعضى از علما آن را واجب دانسته‌اند.

نماز عيد قربان

در زمان غيبت امام علیه‌السّلام مطابق مشهور فقهاى عظام سنّت مؤكّد است. (خواه به صورت جماعت خوانده شود يا فرادى) و كيفيّت آن همانند نماز عيد فطر و دو رکعت است:

در ركعت اول سوره‌هاى «حمد» و «اعلى» و سپس پنج تكبير بگويد، و بعد از هر تكبيرى دست به قنوت بردارد، و بگويد:

اللَّهُمَّ أَهلَ الكِبرِياءِ وَ العَظَمَةِ وَ أَهلَ الجُودِ وَ الجَبَرُوتِ وَ أَهلَ العَفوِ وَ الرَّحمَةِ وَ أَهلَ التَّقوَى وَ المَغفرَةِ أَسأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا اليَومِ الَّذی جَعَلتَهُ لِلمُسلِمِينَ عِيداً وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهِ عَلَيهِ وَ آلِهِ ذُخراً وَ شَرَفاً وَ مَزِيداً أَن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحمَّدٍ وَ أَن تُدخِلَني فی كُلِّ خَيرٍ أَدخَلتَ فيهِ مُحمّداً وَ آلَ مُحمّدٍ وَ أَن تُخرِجَنِي مِن كُلِّ سُوءٍ أَخرَجتَ مِنهُ مُحمّداً وَ آلَ مُحمّدٍ صَلَواتُكَ عَلَيهِ وَ عَلَيهِمْ أَجمَعينَ اللَّهُمَّ إِنّی أَسأَلُكَ خَيرَ مَا سَأَلَكَ مِنهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ وَ أَعُوذُ بِكَ فيهِ مِمّا استَعاذَ مِنهُ عِبادُكَ الصّالِحُونَ الْمُخلِصُونَ

پس تكبير ششم را بگويد و به ركوع رود، و پس از ركوع و سجود براى ركعت دوم قيام كند، و پس از سوره «حمد» سوره «شمس» را بخواند، سپس چهار تكبير بگويد، و پس از هر تكبيرى دست به قنوت بردارد، و همان دعا را بخواند، چون فارغ شد، پنجمين تكبير را گفته و به ركوع رود و نماز را به پايان برساند، و پس از سلام تسبيح حضرت زهرا عليهاالسّلام را بجا آورد.

مستحبّ است دعاهايى را كه پيش از نماز عيد و پس از آن وارد شده است بخواند. به فرموده مرحوم علامه مجلسی، بهترین دعاها، دعای چهل و هشتم صحيفه كامله سجّاديه است كه اوّلش اين است: "أللّهُمَّ هذا يَوم مُبارَک..." و اگر دعاى چهل و ششم را نیز بخواند بهتر است.

دعاى ندبه

در اين روز و ساير اعياد مستحبّ است.

قربانى كردن

در اين روز براى همه مستحبّ مؤكّد است تا آن جا كه برخى از علما آن را بر كسانى كه توانايى دارند، واجب دانسته‌اند و مستحب است بعد از نماز عيد كمى از گوشت آن بخورد و نيز مستحب است هنگام قربانی اين دعا را كه از امام صادق علیه‌السّلام نقل شده است بخواند:

وَجَّهتُ وَجهیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْاَرْضَ حَنِيفاً مُسلِماً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشرِكِينَ إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُكِی وَ مَحيایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذلِكَ أُمِرتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسلمِينَ اللَّهُمَّ مِنكَ وَ لَكَ بِسمِ اللَّهِ وَ اللَّهُ أَكبَرُ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّی (اگر به نيّت چند نفر قربانىِ مستحب انجام شود بگويد: اَللّهُمَّ تَقَبَّل مِنّا) > سیدرضا: من روى خود را به سوى كسى كردم كه آسمان‌ها و زمين را آفريد؛ من در ايمان خود خالصم و از مشركان نيستم. نماز و قربانى و زندگى و مرگم براى خداوندى است كه پروردگار جهانيان است. شريكى براى او نيست. من به اين برنامه مأمور شدم و از مسلمانانم. خدايا از تو و براى توست. به نام خدا و خداوند بزرگ‌تر است. خدايا از من قبول فرما.

بسيار مناسب است افراد توانگر در اين روز قربانى نمايند و اكثر آن را به فقرا و نيازمندان انفاق كنند و به همسایگان و آشنايان نيز بدهند.

در روايت است كه امام صادق علیه‌السّلام فرمود: امام على بن الحسین و امام باقر عليهماالسّلام گوشت قربانى را سه قسمت مى‌كردند؛ يك قسمت آن را به همسايگان مى‌دادند و يك قسمت آن را به نيازمندان و قسمت سوّم را براى اهل خانه نگه می‌داشتند.

تكبيرات بعد از نمازها

براى كسانى كه در اين ايّام توفيق حضور در مراسم حج و صحرای منی را دارند بعد از پانزده نماز اين تكبيرها را می‌خوانند؛ از نماز ظهر روز عيد شروع كرده تا نماز صبح روز سيزدهم؛ ولى كسانى كه در آن جا نيستند بعد از ده نماز آنها را مى‌خوانند، از نماز ظهر روز عيد تا نماز صبح روز دوازدهم و آن تکبیرها مطابق روایت کتاب شریف کافی چنین است:

اللّهّ أَكْبَرُ اللهُ أَكْبَرُ لا إِلَهَ إِلا اللهُ وَ اللهُ أَكْبَرُ الله أَكْبَرُ وَ لِلهِ الْحَمْدُ اللهُ أَكْبَرُ عَلَى مَا هَدَانَا اللهُ أَكْبَرُ عَلَى مَا رَزَقَنَا مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ وَ الْحَمْدُ لِله عَلَى مَا أَبْلانَا

خدا بزرگ‌تر است، خدا بزرگ‌تر است، معبودى جز خدا نيست، خدا بزرگ‌تر است، خدا بزرگ‌تر است، تنها براى اوست سپاس، خدا بزرگ‌تر است بر آنچه ما را هدايت فرمود، خدا بزرگ‌تر است بر آنچه به ما روزى داد از چهارپايان بى زبان و سپاس خداى را بر آنچه ما را آزمود.