اولتیماتوم اوراسیا به پاشینیان: بین ما و اروپا یکی را انتخاب کن

رهبران اوراسیا با صدور بیانیه‌ای هشدارآمیز از ایروان خواستند بین این اتحادیه و اروپا یکی را انتخاب کند.

کد خبر: ۱۴۰۹۶۲۵

شنبه - ۰۹ خرداد ۱۴۰۵ / May 30, 2026

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه و دیگر رهبران کشور‌های عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا (شامل بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان) در یک بیانیه مشترک و قاطع، از مقامات رسمی ایروان درخواست کردند تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن، با برگزاری یک همه‌پرسی سراسری، تکلیف نهایی خود را در خصوص پیوستن به اتحادیه اروپا یا استمرار حضور در اتحادیه اقتصادی اوراسیا مشخص کنند.

رهبران چهار کشور عضو این اتحادیه منطقه‌ای در پیامی صریح و بی‌پرده به ارمنستان (به عنوان پنجمین عضو این بلوک اقتصادی) اعلام کردند که در نشست آتی سران اوراسیا که قرار است در دسامبر آینده برگزار شود، مسئله تداوم عضویت ارمنستان در این ساختار به طور جدی روی میز مذاکره و بررسی قرار خواهد گرفت.

افزون بر این، کمیسیون بین‌دولتی اوراسیا نیز موظف شده تا گزارشی جامع و تفصیلی درباره پیامد‌های احتمالی تعلیق عضویت ارمنستان از این اتحادیه تهیه و ارائه کند.

سایه سنگین مسکو بر اقتصاد ارمنستان و اهرم‌های فشار

ولادیمیر پوتین و دیگر رهبران اوراسیا در حالی چنین مواضع هشدارآمیزی را اتخاذ کرده‌اند که بر اساس اساسنامه حقوقی اتحادیه اقتصادی اوراسیا، امکان اخراج اجباری هیچ یک از کشور‌های عضو وجود ندارد.

طبق مفاد معاهده این اتحادیه، پایان دادن به عضویت تنها در صورتی امکان‌پذیر است که خود کشور عضو تمایل به خروج داشته باشد. با این وجود، کشور‌های عضو می‌توانند از اهرم‌های قانونی دیگری مانند اعمال محدودیت‌های سختگیرانه گمرکی یا بازرسی‌های مضاعف برای واردات کالا‌ها استفاده کنند؛ راهبردی که مسکو طی هفته‌های اخیر آن را با قدرت کلید زده و به شدت به اقتصاد آسیب‌پذیر ارمنستان ضربه وارد کرده است.

در همین راستا، پوتین، الکساندر لوکاشنکو، قاسم جومارت توکایف و سدیر جباروف (رهبران کشور‌های روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان) صراحتاً تاکید کرده‌اند که تمایلات و جهت‌گیری‌های غرب‌گرایانه ارمنستان و تلاش این کشور برای همگرایی با اروپا، «خطرات و ریسک‌های قابل‌توجهی» را برای امنیت اقتصادی سایر کشور‌های عضو اتحادیه اوراسیا به همراه دارد و نمی‌توان در برابر آن سکوت کرد.

این بیانیه هشدارآمیز در جریان نشست سران اوراسیا در شهر آستانه (پایتخت قزاقستان) به مهر گریگوریان، معاون نخست‌وزیر ارمنستان که به نمایندگی از کشورش در این اجلاس حضور یافته بود، تحویل داده شد. تا این لحظه، مقامات رسمی ایروان هیچ واکنش رسمی و عمومی به این ضرب‌الاجل نشان نداده‌اند.

واکنش‌های منفعلانه پاشینیان و بازی دوگانه ایروان

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، پیش‌تر در خصوص احتمال برگزاری چنین همه‌پرسی‌هایی اظهارات محتاطانه‌ای مطرح کرده و گفته بود که دولت هر زمان که مصلحت و ضرورت ایجاب کند، اقدام به برگزاری همه‌پرسی خواهد کرد.

پاشینیان در این باره مدعی شده بود: «جمهوری ارمنستان در روابط بین‌المللی خود بر اساس منطق و منافع دولتی عمل می‌کند. تا زمانی که ضرورت و الزام قطعی پیش نیاید، قصد نداریم چنین مسئله‌ای را در دستور کار قرار دهیم. ما تنها زمانی دست به همه‌پرسی خواهیم زد که یک نیاز عینی، واقعی و گریزناپذیر برای آن وجود داشته باشد.»

با این حال، تحولات نشست آستانه نشان می‌دهد که انتقادات تند و ارزیابی‌های سختگیرانه مسکو نسبت به گام‌های ایروان در مسیر همگرایی با اروپا، اکنون فراتر از مرز‌های روسیه رفته و عملاً سایر کشور‌های عضو اتحادیه اوراسیا نیز در این کارزار فشار با کرملین هم‌صدا شده‌اند.

تشدید تحریم‌های اقتصادی روسیه علیه ارمنستان

در هفته‌های گذشته، مقامات روسی تقریباً به صورت روزانه اظهارات تند و انتقادی علیه رویکرد‌های سیاست خارجی ارمنستان مطرح کرده‌اند. در سطح عملی نیز، مسکو صراحتاً تهدید کرده است که بهای گاز صادراتی به ارمنستان را به شدت افزایش داده و آن را بر مبنای قیمت‌های آزاد و تجاری بازار جهانی محاسبه خواهد کرد.

فراتر از تهدیدات انرژی، روس‌ها تاکنون مجموعه‌ای از محدودیت‌های ملموس اقتصادی را نیز علیه ارمنستان اعمال کرده‌اند؛ از جمله ممنوعیت واردات و فروش گل و گیاهان زینتی، محصولات کشاورزی و سبزیجات، آب معدنی معروف «جرموک» و همچنین توقف واردات چندین نوع از نوشیدنی‌های تولید ارمنستان.

روسیه با این اقدامات تنبیهی، صراحتاً از ارمنستان می‌خواهد که هرچه سریع‌تر موضع خود را روشن کند که آیا قصد دارد در اتحادیه اروپا ادغام شود یا به تعهدات خود در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا پایبند بماند.

در مقابل، پاسخ دیپلماتیک ایروان تا به امروز این بوده است که قصد خروج از اوراسیا را ندارد و معتقد است تا زمانی که شرایط اجازه دهد، می‌توان فرآیند همگرایی با اروپا را با عضویت در اتحادیه اوراسیا به صورت همزمان پیش برد.

اصرار ارمنستان بر ادامه حضور در اوراسیا

در جریان نشست سران در آستانه، مهر گریگوریان، معاون نخست‌وزیر ارمنستان، بار دیگر بر مواضع دولت متبوعش تاکید کرد و گفت که ایروان قصد خروج از این بلوک اقتصادی را ندارد، اما همکاری‌های مشترک باید با در نظر گرفتن منافع ملی و حاکمیتی تمامی کشور‌های عضو صورت پذیرد.

گریگوریان در سخنرانی خود خطاب به حاضران گفت: «روسای جمهور محترم و همکاران گرامی، ما بار‌ها تعهد قاطع ارمنستان را به توسعه همکاری‌های متقابل و سودمند در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا، در راستای تامین ثبات اقتصادی و پیشرفت کشورهایمان و کل منطقه، تکرار و تایید کرده‌ایم. جمهوری ارمنستان مصمم است تا با حسن نیت کامل و بر پایه اصولی، چون احترام متقابل، شراکت برابر و در نظر گرفتن منافع ملی تک‌تک اعضا، به مشارکت فعال خود در پیشبرد اهداف این اتحادیه ادامه دهد.»

کنایه‌های غیرمستقیم در نشست علنی و هشدار‌های صریح

به‌رغم صدور بیانیه تند و قاطع از سوی چهار رهبر اوراسیا، در بخش علنی و عمومی نشست سران، هیچ‌گونه انتقاد مستقیم و صریحی علیه ارمنستان مطرح نشد و رهبران حاضر نامی از ارمنستان نبردند.

با این حال، الکساندر لوکاشنکو، رئیس‌جمهور بلاروس، در سخنرانی خود اشارات معناداری داشت که به وضوح ناظر بر رفتار ایروان بود. البته وی به جای مقصر دانستن مستقیم ارمنستان، نوک پیکان انتقادات را به سمت ساختار اتحادیه چرخاند و تاکید کرد که اعضا باید عملکرد بهتری داشته باشند تا هیچ کشوری به فکر ترک این ائتلاف نیفتد.

لوکاشنکو در این زمینه اظهار داشت: «ما موظفیم برای تحقق ایده‌ها و برنامه‌های اساسی که در چارچوب اوراسیا ترسیم کرده‌ایم، گام‌هایی قاطع و عملی برداریم. اگر امروز که زمانه نیازمند اقدام سریع است تعلل کنیم، جذابیت اتحادیه اوراسیا به سرعت به سمت صفر میل خواهد کرد. ما باید به این درک روشن برسیم که گاهی لازم است از برخی منافع کوتاه‌مدت خود گذشت کنیم. همه اعضا باید آماده امتیازدهی باشند؛ یکی بیشتر و دیگری کمتر. اما اولویت اصلی و قطعی ما باید ارتقای کارآمدی اتحادیه باشد. کشور‌های عضو باید به روشنی بدانند که در ازای حضور در این ساختار چه دستاورد‌هایی خواهند داشت تا حتی این فکر به ذهنشان خطور نکند که حضور در بلوک‌های دیگر و در جایی دیگر، برایشان بهتر از بودن در کنار ما خواهد بود.»

با این وجود، فضای خارج از سالن اجلاس متفاوت بود. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در گفت‌و‌گو با خبرنگاران با لحنی هشدارآمیز و کنایه‌آلود اعلام کرد که ارمنستان نمی‌تواند با استفاده از منابع مالی و بودجه کشور‌های عضو اتحادیه اوراسیا، فرآیند همگرایی و ادغام خود با نهاد‌های اروپایی را تامین مالی و اجرا کند.

آینده مبهم روابط ایروان و مسکو در قفقاز

با توجه به تشدید این فشارها، هنوز کاملاً مشخص نیست که ایروان تا چه زمانی قادر خواهد بود سیاست همگرایی با غرب را در کنار حفظ منافع خود در اوراسیا ادامه دهد.

روز گذشته، نیکول پاشینیان در اظهاراتی جنجالی تصریح کرد که این سیاست دوگانه را تا جایی که امکان‌پذیر باشد پیش خواهند برد.

وی گفت: «این وضعیت ممکن است تا سال ۲۰۳۰، ۲۰۳۵ یا حتی تا سال ۲۰۴۰ میلادی قابل تلفیق و تداوم باشد. یا شاید تنها تا دسامبر ۲۰۲۶ دوام بیاورد. تنها گذر زمان این موضوع را مشخص خواهد کرد. این یک تصمیم کاملاً حاکمیتی و مستقل است و ما بر اساس حاکمیت خود تصمیم‌گیری می‌کنیم. هیچ تغییری در برنامه‌های راهبردی ما ایجاد نشده است.»

شایان ذکر است که ارمنستان از بدو تاسیس اتحادیه اقتصادی اوراسیا، به مدت ۱۲ سال است که به عنوان یکی از اعضای رسمی این بلوک منطقه‌ای تحت رهبری روسیه فعالیت می‌کند و اقتصاد این کشور وابستگی شدیدی به بازار‌های اوراسیا دارد.