جایگاه نخست دانشگاهیان تهران در مدیریت منابع پژوهشی

گزارش اخیر پایگاه ISC نشان می‌دهد ایران با ثبت رکوردی بی‌سابقه، موفق به کسب رتبه نخست بهره‌وری در انتشار مقالات علمی نسبت به بودجه تحقیق و توسعه (R&D) در میان ۲۰ کشور برتر جهان شد.

کد خبر: ۱۴۰۹۷۴۱

شنبه - ۰۹ خرداد ۱۴۰۵ / May 30, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، در این گزارش که در سال ۱۴۰۵ منتشر شده است، بر اساس جدیدترین تحلیل داده‌های بین‌المللی «صندوق بین‌المللی پول (IMF) و «بانک جهانی» در سال ۲۰۲۵، جمهوری اسلامی ایران با ثبت رکوردی بی‌سابقه، موفق به کسب رتبه نخست بهره‌وری در انتشار مقالات علمی نسبت به بودجه تحقیق و توسعه (R&D) در میان ۲۰ کشور برتر جهان شد.

این دستاورد تاریخی نشان‌دهنده کارایی استثنایی محققان ایرانی در تبدیل منابع محدود پژوهشی به مرجعیت علمی جهانی است.

واکاوی داده‌های آماری پایگاه «چشم‌انداز اقتصاد جهانی» نشان می‌دهد که ایران با وجود تخصیص سهم ۰.۷۲ درصدی از تولید ناخالص داخلی به حوزه پژوهش، بالاترین بازدهی علمی را به ثبت رسانده است.

بر اساس این گزارش، در حالی که برآورد بودجه تحقیق و توسعه ایران بر حسب برابر قدرت خرید (PPP) حدود ۱۳.۴۱ میلیارد دلار بوده، پژوهشگران ایرانی موفق به انتشار ۷۸ هزار و ۱۰۲ مقاله معتبر در پایگاه بین‌المللی اسکوپوس شده‌اند.

شکاف معنادار بهره‌وری ایران با سایر قدرت‌های علمی
تحلیل شاخص «تعداد مقالات به ازای هر یک میلیارد دلار بودجه» نشان‌دهنده برتری مطلق ایران در شاخص کارایی است. آمارها حاکی از آن است که ایران با تولید ۵۸۲۳ مقاله به ازای هر یک میلیارد دلار، در جایگاهی بسیار بالاتر از رقبای منطقه‌ای و جهانی قرار گرفته است: ایران: ۵۸۲۳ مقاله به ازای هر میلیارد دلار بودجه و همچنین، هزینه پژوهشی تولید هر مقاله در ایران تنها حدود ۱۷۱ هزار دلار (PPP) برآورد شده که کمترین میزان هزینه‌کرد در میان تمامی کشورهای مورد بررسی است.

بهره‌وری واقعی؛ فراتر از آمارهای اسکوپوس
نکته راهبردی در این گزارش، فراتربودن توان واقعی نخبگان ایرانی از آمارهای نمایه‌شده است. داده‌ها نشان می‌دهد که آمار اسکوپوس تنها حدود نیمی از ظرفیت انتشار علمی کشور را پوشش می‌دهد و بخش بزرگی از تولیدات علمی معتبر در مجلات داخلی منتشر می‌شود. این بدان معناست که با احتساب تولیدات داخلی، بهره‌وری و اثرگذاری اعضای هیأت علمی دانشگاه تهران و سایر مراکز برتر، به مراتب قدرتمندتر از ارقام نمایه‌شده بین‌المللی است. عبور از تله «کمیت‌گرایی» و فرهنگ «انتشار یا فنا» دانشگاه تهران با نگاهی نقادانه به پدیده جهانی «Publish or Perish» انتشار تأکید کرده است که رتبه نخست بهره‌وری نباید منجر به قربانی شدن کیفیت و اخلاق پژوهشی شود.

فشار بیش از حد برای افزایش تعداد مقالات بدون تقویت زیرساخت‌ها، می‌تواند به کیفیت علم آسیب بزند. لذا راهبرد دانشگاه تهران، صیانت از استانداردهای نخبگانی و هدایت این بهره‌وری خیره‌کننده به سمت پژوهش‌های بنیادی و نوآوری‌های ثروت‌آفرین است.