طرح «سه استاد»؛ گامی عملی و مؤثر در تحول علوم انسانی و هنر

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد که تألیف کتب مرجع آموزشی علاوه بر کمک به تحقق مرجعیت‌سازی علمی و نوآوری و گسترش دانش تخصصی، گامی عملی و مؤثر در راستای تحول در حوزه علوم انسانی و هنر است.

کد خبر: ۱۴۱۰۸۴۵

سه‌شنبه - ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ / June 02, 2026

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو به نقل از معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی، تحول در علوم انسانی و هنر همواره مورد تأیید رهبر شهید انقلاب اسلامی بوده و در بیانات معظم‌له از پربسامدترین عبارات سخنرانی‌های ایشان درباره دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی بوده است. ایشان در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ در سخنانی در زمینه تحول و تعالی علوم انسانی فرمودند: «حقیقتاً ما نیازمند آن هستیم که یک تحوّل بنیادین در علوم انسانی در کشور به‌وجود بیاید. این به معنای این نیست که ما از کار فکری و علمی و تحقیقیِ دیگران خودمان را بی‌نیاز بدانیم – نه، برخی از علوم انسانی ساخته و پرداخته غربی‌هاست؛ در این زمینه کار کردند، فکر کردند، مطالعه کردند، از آن مطالعات باید استفاده کرد – حرف این است که مبنای علوم انسانی غربی، مبنای غیرالهی است، مبنای مادّی است، مبنای غیر توحیدی است؛ این با مبانی اسلامی سازگار نیست، با مبانی دینی سازگار نیست» (۱۱ تیر ۹۳ بیانات در دیدار اساتید دانشگاه) – «اساسی‌ترین کار این است که مبنای علمی و فلسفیِ تحوّل علوم انسانی باید تدوین بشود؛ این کار اساسی و کار اوّلی است که بایستی انجام بگیرد.» (۱۹ آذر ۹۲ بیانات در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی)

بر همین اساس و با استناد به اهداف اسناد بالادستی نظام آموزشی جمهوری اسلامی ایران، توانمندسازی نیروی انسانی آشنا به اهداف و رویکرد‌های مبنایی نظام آموزشی و دارای تعهد سازمانی از جمله تدوین و بازنگری سرفصل دروس مبتنی بر رویکرد‌ها و مبانی اسلامی و تولید محتوای آموزشی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی بوده است.

در این راستا همزمان با توانمندسازی نیروی انسانی و تدوین و بازنگری سرفصل دروس برای تولید محتوای درسی متناسب با اهداف عالی نظام آموزشی کشور، طرح «سه استاد» برای استفاده از تمام ظرفیت‌های نخبگانی دانشگاه آزاد اسلامی ارائه شده تا کتب مرجع درسی این دانشگاه از طریق فراخوان از تمام اعضای هیئت علمی که تمایل به ایفای نقش ماندگار در این طرح ملی دارند، کارگروه‌های تألیف کتب درسی تخصصی مرجع با حداقل سه و حداکثر ۵ عضو هیئت علمی را سازماندهی کند. این طرح با حضور حجت‌الاسلام دکتر خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و دکتر بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی رونمایی شد.

سیدمحمود هاشمی معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی درباره اهداف طرح سه استاد (تألیف کتب درسی)، ضرورت و اهمیت طرح، شرایط عضویت در کارگروه‌های تألیف و ترکیب آنها، شاخص‌های کتب مرجع درسی، امتیازات مشارکت در طرح و داوری و ارزیابی کتاب توضیح می‌دهد.

هاشمی پنج هدف اصلی طرح سه استاد را «تألیف کتب درسی مرجع» در حوزه علوم انسانی و هنر دانشگاه، «مرجعیت‌سازی علمی» در حوزه علوم انسانی و هنر، «تحول و تعالی علوم انسانی و هنر» با تولید محتوای متناسب با رویکرد‌های حکمی، بومی، روزآمدی و کارآمدی، «تقویت انسجام و التزام علمی و سازمانی اعضای هیئت علمی» علوم انسانی و هنر در راستای پاسخگویی به نیاز‌های علمی و پژوهشی کشور و «هم‌افزایی علمی اعضای هیئت علمی» با مشارکت در تألیف کتب درسی مرجع و گسترش مرز‌های دانش برشمرد.

وی درباره ضرورت و اهمیت طرح سه استاد تشریح کرد: ازآنجایی‌که حکمی‌سازی، بومی‌سازی، روزآمدی و کارآمدی از رویکرد‌های مبنایی نظام آموزشی کشور برای ایجاد تحول در علوم انسانی و هنر و منابع و مراجع درسی متقن در مقاطع مختلف تحصیلی اندک و تولید محتوای متناسب با این رویکرد‌ها بسیار ضروری و حائز اهمیت بوده و تألیف کتب مرجع آموزشی علاوه بر کمک به تحقق مرجعیت‌سازی علمی برای علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی و نیز نوآوری و گسترش دانش تخصصی در حوزه علوم انسانی، گامی عملی و مؤثر در راستای تحول در علوم انسانی و هنر است، از این رو طرح مورد نظر برای تولید کتب مرجع درسی تدوین و ارائه شده است.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: این طرح علاوه بر دستیابی به اهداف بلند نظام آموزش عالی کشور با مشارکت دادن استادان متخصص در علوم انسانی و هنر دانشگاه، اقبال آنها برای پذیرش محتوای تولیدشده را ایجاد می‌کند و بستر تحول و تعالی با حضور و مشارکت اعضای هیئت علمی در این طرح فراهم می‌شود.

به عبارت دیگر این طرح علاوه بر هم راستایی با اهداف عالی آموزشی کشور به دلیل جلب مشارکت استادان علوم انسانی و هنر و استفاده از ظرفیت‌های علمی و تخصصی استادان دانشگاه آزاد اسلامی سراسر کشور، دامنه پذیرش تألیفات و تولیدات کارگروه‌های تخصصی تألیف را گسترش و احتمال موفقیت طرح را افزایش می‌دهد.

عضو شورای عالی گسترش، آمایش، برنامه‌ریزی و کارآفرینی دانشگاه آزاد اسلامی، شرایط عضویت در کارگروه های تألیف و ترکیب آنها را «عضویت در هیئت علمی دانشگاه»، «باورمندی به مبانی اصولی اسناد بالادستی و تحول در علوم انسانی و هنر» و «حفظ رویکرد حکمی‌سازی، بومی‌سازی، روزآمدی و کارآمدی در اجرای طرح»، «تعهد عملی به کار گروهی و اجرای طرح در چارچوب آیین‌نامه‌ها» و «دارای تألیف کتاب، مقاله یا تجربه حداقل چهار ترم تدریس مرتبط با تخصص کتاب تألیفی» برشمرد.

به گفته هاشمی، شرط دیگر اینکه هر کارگروه از مشارکت 3 الی 5 عضو تشکیل می‌شود و حضور حداقل یک استادتمام یا دانشیار در هر کارگروه تألیف الزامی است؛ البته برای رشته و شرایط خاص در رشته‌هایی که استادتمام یا دانشیار وجود نداشته باشد، تشکیل کارگروه با حضور استادان با مرتبه استادیار انجام خواهد شد.

وی 9 شاخص کتب مرجع درسی را «دارای رویکرد حکمی، بومی، روزآمدی، کارآمدی و مهارتی»، «دارای مبانی نظری و علمی قوی»، «هماهنگی با دروس سرفصل‌های مصوب وزارت علوم»، «دارای رویکرد تحلیلی و انتقادی»، «زبان علمی دقیق و تخصصی»، «ساختار آموزشی متناسب با دروس دانشگاهی»، «کیفیت نگارش و ویرایش»، «طراحی ظاهری و صفحه آرایی» و «تناسب با سطوح و مقاطع مختلف دانشگاهی» دانست.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی درباره امتیازات مشارکت در طرح گفت: امتیاز تألیف کتب درسی مرجع، مادی و معنوی است. امتیاز معنوی آن مطابق آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت علمی دانشگاه محاسبه و اختصاص داده خواهد شد و امتیاز مادی آن طبق بخشنامه تألیف و چاپ کتاب دانشگاه محاسبه می‌شود. یادآور می‌شود که هر عضو هیئت علمی می‌تواند در تألیف حداکثر پنچ کتاب مشارکت کند.

عضو شورای عالی گسترش، آمایش، برنامه‌ریزی و کارآفرینی دانشگاه آزاد اسلامی درباره داوری و ارزیابی کتاب تألیفی هم توضیح داد: فرآیند داوری و ارزیابی کتاب بر اساس شیوه‌نامه جامع نشر کتب علمی دانشگاه آزاد اسلامی خواهد بود.

هاشمی یادآور شد: به‌زودی فراخوان نام‌نویسی در سامانه مورد نظر برای شرکت اعضای هیئت علمی علاقه‌مند به همکاری و دارای شرایط ذکرشده در طرح سه استاد، اعلام و اطلاع‌رسانی می‌شود.